1. Cka është konsultimi sipas Islamit?

Për trashëgimtarët e sotëm, konsultimi (shura) sipas Islamit përbën një cilësi jetësore dhe një rregull thelbësor siç ishte edhe për trashëgimtarët e parë. Sipas Kuranit, konsultimi është shenja më e qartë e një komuniteti besimtarësh dhe karakteristika më e rëndësishme e një kongregacioni i cili ja ka dorëzuar zemrën islamit. Rëndësia e konsultimit është sipas Kuranit e së njëjtës gradë me namazin (lutjet ditore) dhe infakun (rënia në luftë për mbrojtjen e fesë dhe njerëzve për hir të Zotit): “…Edhe ata që i përgjigjen thirrjes së Zotit të tyre dhe e falin namazin rregullisht dhe ata që konsultohen mes vete për punë të përbashkëta, e nga ajo që Ne ua japin ata e shpërndajnë.” (Shura 42:38)

Në këtë ajet, na bëhet e ditur se konsultimi përbën një lloj veprimi i cili është i të njëjtit nivel me namazin; na bëhet i ditur domethënia e konsultimit me anë të faktit se përgjigja dhe pranimi i fjalës apo ftesës së Zotit dhe rrjedhojat e saj si namazet, konsultimet dhe dhënie e lëmoshës përmenden në të njëjtin urdhër hyjnor.

Kjo është arsyeja përse një shoqëri e cila nuk e konsideron konsultimin të rëndësishëm vështirë se mund të quhet një shoqëri plotësisht besimtare dhe një komunitet i cili nuk e zbaton metodën e konsultimit nuk konsiderohet si mysliman në kuptimin më të plotë të fjalës. Në islam konsultimi është absolutisht thelbësor; këtij rregulli duhet ti binden si ligjvënësit ashtu edhe njerëzit e thjeshtë. Ligjvënësi është përgjegjës për kryerjen e konsultimit në çështje që i takojnë sferave politike, qeverisëse dhe legjislative; populli është përgjegjës për shprehjen e pikëpamjeve dhe mendimeve të tij ligjvënësve.

Konsultimi sjell suksesin

Disa gjëra të rëndësishme që vlejnë për tu theksuar këtu janë: konsultimi është kushti i parë për sukses për një vendim të marrë në ndonjë çështje. Ne të gjithë e kemi parë se si të gjitha vendimet e marra pa u diskutuar hollësisht dhe gjerësisht më parë, pa marrë në konsideratë pikëpamjet dhe kriticizmin e të tjerëve, qoftë kur kanë pasur të bëjnë me individë të veçantë, qoftë kur kanë pasur të bëjnë me fatet e shoqërisë kanë rezultuar fiasko, të dështuara dhe të papërkrahura. Edhe nëse një person ka natyrë superiore dhe intelekt të shquar, nëse ai është i kënaqur me opinionin e tij dhe njëkohësisht nuk pranon dhe nuk respekton opinionin e të tjerëve, është i prirur të bëjë më shumë gabime se njerëzit normalë. Njeriu më inteligjent është ai i cili vlerëson dhe respekton konsultimin e ndërsjelltë dhe shqyrtimin e çështjeve (meshveretin) dhe i cili përfiton më së shumti nga idetë e të tjerëve. Ata të cilët janë të kënaqur me idetë e tyre në planet dhe punët që kryejnë apo ata që insistojnë me forcë që të tjerët të pranojnë këto ide, jo vetëm që humbasin një dinamikë mjaft të rëndësishme por gjithashtu përballen me mospajtime, përbuzje dhe urrejtje nga njerëzit me të cilët ata shoqërohen. Ashtu siç ishte konsultimi kushti i parë për të arritur rezultatet më të mira në çdo detyrë të ndërmarrë, po kështu kjo cilësi është padyshim një prej mjeteve që e bën njeriun të gjejë një burim domethënës fuqie shumë më të fuqishëm se forcat e veta.

Konsultimi kërkon sakrificë

Përpara çdo aventure një person duhet të mos kursejë asnjë përpjekje në kryerjen e hetimit, shqyrtimit dhe konsultimit paraprak të nevojshëm me qëllim shmangien e kritikave ndaj fatit të keq dhe qortimit të të tjerëve sëbashku me lënien e autorësisë së punës shkaqeve, duke bërë të mundur kështu qëndrimin brenda kornizave të kujdesit, duke sjellë në këtë mënyrë frenimin e ecjes zhytjes në veprime të dëmshme dhe pasojave që shpien drejt rrënimit dhe fatkeqësisë. Mospajtimi dhe ankesat janë të paevitueshme në qoftë se rezultati i përpjekjeve dhe rrjedhojat e tyre nuk kanë qenë të menduara mirë dhe në qoftë se njerëzit të cilët kanë qenë protagonistë të këtyre ngjarjeve janë hedhur drejt aventurës pa u konsultuar më parë. Aventurat dhe sipërmarrjet e ndërmarra pa konsultim paraprak nuk kanë sukses dhe u shkaktojnë protagonistëve të tyre humbjen e kredibilitetit, duke i bërë ata të pashpirt, të shkurajuar dhe të papranuar prej njerëzve.

Konsultimi: Sistem i shoqërisë

Konsultimi përbën një nga dinamikat kryesore e cila e mban ligjin islamik në këmbë si sistem. Konsultimi është pjesë e misionit dhe detyrës më të rëndësishme e zgjidhjes së çështjeve si nga pikëpamja individuale ashtu dhe ajo kolektive, mes njerëzve dhe shtetit, shkencës dhe dijes, ekonomisë dhe sociologjisë përderisa të mos ekzistojë një nass (urdhër hyjnor; një ajet i Kuranit apo urdhër i profetit vendimtar në ndonjë pikë të ligjit islam) me një domethënie të qartë në lidhje me këtë çështje.

Në islam, këshilli konsultativ i shtetit është një institucion me një pozitë udhëheqëse; ai merr pjesë paraprakisht në vendimet ekzekutive. Sot në shumë vende ekziston një gjykatë e lartë po funksioni i saj është mjaft i kufizuar, kompetencat e saj janë mjaft të ngushta duke e bërë atë një institucion shumë më të kufizuar në krahasim më konsultimin islam.

Edhe nëse krerët e shteteve apo udhëheqësit konfirmohen nga Zoti dhe ushqehen me anë të shpalljes dhe frymëzimit, ata janë të detyruar ti kryejnë punët me anë të konsultimit.

2. Cilat ishin lutjet e Profetit a.s para gjumit?

Kur hynte në shtrat, Profeti as. lexonte 33 herë Subhanallah, 33 Elhamdulil’lah dhe 33 (sipas një transmetuesi tjetër 34) Allahu Ekber, pastaj lexonte të tjera lutje të ndryshme507. Njëra prej këtyre lutjeve është kjo:

“O Zoti im, ta dorëzoj veten time Ty, kthehem nga Ti dhe çdo gjë timen e lë në dorën Tënde. Mbështetem te Ti edhe duke u druajtur, edhe duke shpresuar. Nuk ka mbrojtje tjetër prej Teje, veç Teje. Ti je i vetmi mbrojtës. O Zot, i besoj librit që ke zbritur dhe profetit që ke dërguar (është kusht që profeti të pohojë edhe profetësinë e vet). O Zot, më ruaj nga ndëshkimi Yt, ditën kur të ringjallësh gjithë njerëzit. Unë, me emrin Tënd vdes, me emrin Tënd ringjallem508. Pastaj vinte dorën e djathtë nën kokë, mblidhte paksa gjunjët dhe shtrihej në anë të djathtë. Kjo ishte një shtrirje e shkurtër, sepse do të ngrihej më pas. Ai çdo natë përjetonte emocionin e faljes së Tehexhudit – namazit të natës.

507 Buhari, Fedailus-Sahabe 9. Davaat, 11; Muslim, Dhikr, 80.

508 Buhari, Davaat, 6-7; Tirmidhi, Davaat, 16.

3. Cka përmbante marrëveshja karta e Medinës?

Këto janë disa nga pikat më të rëndësishme të përfshira në Marrëveshje:

  1. Hebrenjtë do të kenë fenë e tyre dhe muslimanët të vetën.
  2. Hebrenjtë duhet të jenë përgjegjës për shpenzimet e tyre dhe muslimanët për të vetat.
  3. Nëse sulmohen nga një palë e tretë, secili duhet të vijë në ndihmë të tjetrit.
  4. Secila palë duhet të ruajë dialogun me tjetrën. Marrëdhëniet dypalëshe duhet të ngrihen mbi drejtësinë; mëkati është i papranueshëm.
  5. Asnjë nuk duhet të kryejë mëkat bazuar në paragjykimet ndaj tjetrit.
  6. Shteti duhet të vijë në ndihmë të palës vuajtëse.
  7. Hebrenjtë duhet të marrin përsipër pjesën e tyre në shpenzimet e luftës për sa kohë që luftojnë përkrah muslimanëve.
  8. Medina duhet të mbesë e shenjtë dhe e paprekshme për të gjithë ata që i bashkohen kësaj marrëveshje. Nëse ka mosmarrëveshje ndërmjet palëve nënshkruese të marrëveshjes, atëherë vetë Muhamedi a.s. duhet të zgjidhë konfliktin.
  9. Palët e kësaj marrëveshje duhet të ndërpresin marrëdhëniet tregtare me fisin e Kurejshëve të Mekës (të cilët ishin armiqtë e tyre në atë kohë). Ata duhet të refuzojnë dhënien e çfarëdo ndihme atyre.
  10. Secili grup duhet të kontribuojë në mbrojtjen e Medinës në rast të një sulmi të jashtëm në çdo pjesë të qytetit.
  11. Kjo marrëveshje do të përkrahë çdo palë që kërkon drejtësi ligjore.

4. Cila është filozofia e jetës së një muslimani?

Disa jetojnë pa u menduar se cka eshte filozofia e jetes se tyre; disa të tjetë vetëm mendojnë pa mundur ti vënë idetë e tyre në zbatim. Megjithëatë ne kemi një oligim i cili është të jetuarit potësisht dhe me ide dhe duke jetuar të prodhojmë kombinime të freskëta për të zhvilluar më tepër dhe për të bërë të mundur mënyra të reja të ndërtimit të ideve. Ata të cilët jetojnë pa u menduar, shndërrohen në objekte të filozofisë së të tjerëve. Persona të tillë gjithmonë rendin nga dega në degë, duke ndryshuar vazhdimisht modelin dhe formën, duke u përpjkur ethshëm dhe duke ia kushtuar gjthë jetën gjërave të kota, të larguar nga çdo mendim dhe ndjenjë, me një parregullsi të madhe dhe me një metamorfozë të dukshme pamjeje dhe karakteri, pa qënë asnjëherë në gjendje të jem vetvetja. Megjithëse herë pas here ata ndajnë arritjet e shoqërisë dhe përfitojnë aty-këtu nga puhitë e rastësishme të ngjarjeve korresponduese, edhe nëse këto puhi mund të kenë ndonjë efekt në mendjen, ndërgjegjen apo vullnetin e tyre, ata kurrë nuk e lehtësojnë apo çlirojnë shpirtin me dëshirën e tyre, duke mos mundur të zgjedhin lirisht meritat dhe virtytet, dhe duke mos mundur të orientohen drejt pafundësisë. Këta njerëz i ngjajnë përherë një moçali me ujë të ndenjur, të papastër, të ndotur dhe të mbushur me erë të keqe. Larg nga të qënit të aftë të shprehin ndonjë gjë sadopak të vlefshme, është e paevitueshme që njerëz të tillë ti ngjajnë një grumbulli virusesh kërcënuese për jetën apo një vatre mikrobesh.

Turmat që ndjekin njerëzit

Këta njerëz janë aq të cekët në mendimet e tyre dhe aq sipërfaqësorë në pikëpamje, saqë imitojnë gjithçka që shohin apo dëgjojnë, tamam si fëmijë duke e lënë veten të udhëhiqen nga masa e cila i shtyn ata majtas e djathtas pa gjetur kurrë mundësinë për tu dëgjuar apo për tu vlerësuar për ndonjë cilësi të tyren; në fakt ata nuk e kuptojnë kurrë se posedojnë vlera që u përkasin vetëm atyre. Ata e jetojnë jetën sikur të ishin skllevër të cilët nuk pranojnë kurrë të çlirohen nga ndjenjat dhe dëshirat e tyre trupore; ata e vlerësojnë çdo mundësi dhe çdo dëshirë që kanë brenda kufijve të ngushtë të dëshirave trupore; ata e kthejnë zemrën, vullnetin, ndjenjat dhe ndërgjegjen të cilat i janë dhënë si dhuratë qënieve njerëzore nga Zoti, në mjete të pavlera kënaqësish fizike, duke bërë që njerëzit ta kalojnë jetën e tyre në bohemianizëm. Pasioni i këtyre njerëzve për pozitë, tituj, gradë të lartë, interes, famë, përfitim, luks dhe komoditet, përbëjnë faktorët më të dukshëm që përcaktojnë të gjitha veprat. Dëshirat dhe aktivitetet e tyre. Me apo pa ndërgjegje, ata e gjejnë vetveten të kapur në një apo më tepër rrjeta të tilla fatale çdo ditë dhe dëmtojnë shpirtin vazhdimisht në vorbullat më të tmerrshme të vdekjes.

Njerëz të tillë të cilët nuk kanë as të shkuar e as të ardhme, thonë si Omar Kajami: “E shkuara dhe e ardhmja janë të gjitha një përrallë/ Përpiqu ta gëzosh e jo ta shkatërrosh jetën tënde” duke ndjekur instiktet e tyre shtazore. Ata e konsiderojnë botë si një livadh, një vend për të kollotur, në të cilin të jetojnë të zhveshur nga ndjenjat dhe cilësitë e tyre njerëzore. Në fakt ata vazhdimisht sillen rreth një vorbulle dekadence.

Fryma e Epokës Hyjnore

Nga ana tjetër ekzistojnë ata që e jetojnë jetën plotësisht, me tërë dimensionet e saj dhe të cilët sipas nivelit të tyre e kthejnë çdo orë apo ditë të jetës në një trampolim për ide dhe mendime të freskëta; ata e kalojnë jetën të orientuar drejt së jashtëzakonshmes, surprizave dhe bukurisë së të qënit gjithmonë përtej kohës; ata e pinë të shkuarën si një esencë e bekuar pranverore, marrin frymë në të dhe i mbushin mushkëritë me aromën e saj mundërmuese, duke e studjuar si të ishte një libër ndriçues si dhe ecin drejt së ardhmes po kaq të pajisur me këto cilësi; ata e përqafojnë të shkuarën me gjithë ngrohtësinë e zemrave të tyre; e ngjyrosin atë me shpresa dhe e modelojnë atë me zellin dhe vullnetin e tyre. Përsa i përket të tashmes, ata e pranojnë atë si qëndrën e strategjive zhvilluese, si punishte të prodhimit të teknologjive të nevojshme, si urë kalimi nga teoria në praktikë, në mënyrë që të realizojnë idetë e tyre dhe për rrjedhojë të qëndrojnë gjithmonë përtej kohës dhe vendit.

Trupi – Shpirti – Përjetësia (Eterniteti)

Kur e vlerësojnë krijimin dhe kohën nga ky kënvështrim dhe u largohen kufinjëve të ngushtë të jetës trupore dhe materiale, ata ecin përpara drejt gjërësive të botës së ideve, dhe enden nëpër rrëpira, të hapur drejt së pafundes, drejt një bote tjetër që ka përmasat e përjetësisë brenda kësaj bote të fundme dhe kalimtare. Në këtë mënyrë ata synojnë drejt pafundësisë me mendimet, emocionet dhe aspiratat e tyre; ata vlerësojnë pasurinë e të qënit njeri nëpërmjet gjërësisë hyjnore, duke gërmuarn në thellësitë e zemrave të tyre; nepërmjet rrjetave që ata kanë vendosur në zemra, përpiqen të kapin surprizat të cilat asnjë sy nuk i ka parë ndonjëherë, asnjë vesh nuk i ka dëgjuar ndonjëherë dhe të cilat imagjinata njerëzore nuk mund ti perceptojë apo shprehë. Ata e bëjnë gjithë këtë në një mënyrë sipas së cilës njohuritë, dija shpirtërore dhe vlerat e tyre të cilat janë të pamatshme, gjithmonë u tregojnë dhe u flasin për mbretëritë e çmuara hyjnore, madje edhe ato më të lartat, duke u premtuar që secili prej tyre do të shndërrohet në një pëllumb qiellor. Ju mund ti quani këta njerëz, të cilët mendojnë dhe jetojnë në këtë mënyrë dhe të cilët e kanë kthyer jetën e tyre në një lulishte ku janë mbjellë pemë të bollshme të mendimit, njerëz të dijes apo heronj të filozofisë së orientuar nga feja. Nuk ka rëndësi si i përkufizoni ata, është fakt që qysh nga kohët e lashta njerëzit e ndritur të cilët kanë endur historinë si një dantellë delikate dhe elegante, gjithmonë kanë dalë nga rradhët e këtyre shpirtrave të ndritur. Brahmanizmi, budizmi, konfucizmi, taoizmi dhe zoroatrianizmi të cilat ngjajnë më shumë me sisteme filozofike sesa me fe, përbëjnë secila një dhuratë që i është dhënë njerëzimit nga të tillë heronj të spiritualitetit.

Përfundimi (Konkluzionet)

Sot kur agimet pasojnë njëri-tjetrin, nga këndvështrimi i horizontit tonë të dijes, nëse ne do të jemi të aftë të vlerësojmë dhe të gjykojmë në mënyrë të shëndetshme dhe të përfitojmë edhe njëherë nga bota në të cilën jetojmë, nëse do të jemi të aftë ti interpretojmë mirë gjërat dhe ngjarjet, nëse do të jemi të aftë të përcaktojmë materialet bazë të strukturës së brendëshme të popullit tonë si dhe nëse do të jemi të aftë të lidhemi me idealet tona të cilat do të ekzistojnë përjetësisht, atëherë do të jemi gjithmonë si paraardhësit tanë të lavdishëm, madje ndoshta do të mund të përparojmë më tepër se ata. Në fakt përse nuk u dashka që këta breza të çmuar të mos jenë në ballë dhe përpapra brezave të kaluar e madje të të gjithë brezave? Ata do të marrin të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmes dhe do ti vendosin ata në persektivë të gjitha në të njëjtën kohë, duke i vlerësuar dhe duke marrë më të mirën e tyre; ata do të marrin traditat, kulturat dhe dinamikat historike të shoqërisë në të cilat jetojnë nën mbojtjen e tyre; ata do të interpretojnë siç duhet ciklin e rivlerësimit të historisë në drejtim të ripërtëritjes së tyre vetjake.

Është e rëndësishmë të theksohet edhe njëherë se përgjegjësia e parë që bie mbi ne është ndjesia e efekteve të dhimbjes, vuajtjes, vështirësisë, besimit dhe kulturës të ndjehet në ndërgjegjet e brezave, duke i rrënjosur ato në përpjestim të drejtë me peshën e tyre. Kjo do të bëhet e mundur nepërmjet zhvillimit tek njerëzit tëë ndërgjegjes historike. Nëse ne arrijmë ta bëjmë këtë, pas disa brezash askush që do të jetojë në tokën tonë nuk do të hedhë sytë dhe nuk do të kërkojë për të gjetur ndonjë burim të jashtëm për të vënë në lëvizje institucionet e ndryshme por do të majftohet me dinamikat tona shpirtërore.

Nesër ne do të sjellim të gjitha elementet e jetës sonë nga e kaluara. Nëse do të jemi në gjendje ti ndriçijmë ato me dritën e fesë sonë dhe me rrezet e shkencës dhe dijes në udhëkryqin e kulturës sonë atëherë do të kemi arritur të pregatisim zamin tonë që na ngjit me përjetësinë.

5. Si duhet bërë dua duke hyrë dhe dalë nga nevojtorja (tualeti)?

Duke Hyrë Në Nevojtore

بِسْمِ اللَّهِ. اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوْذُ بِكَ مِنَ الْخُبْث وَالْخَبَائِثِ

[Bismil-lah] All-lláhumme inní e údhu bike minel-hubthi vel-habáithi.

Me emrin e All-llahut, O Zot kërkoj mbrojtjen Tënde nga djalli mashkull apo femër dhe nga çdo vepër e ndytë.

Buhariu 1/45 dhe Muslimi 1/283, shtojcën (Bismil-lah) në fillim të hadithit e transmeton Seid ibën Mensuri “Fet-hul-Bari” 1/244.

Duke Dalë Nga Nevojtorja

غُفْرَانَكَ

Gufráneke.

Kërkoj faljen Tënde o Zot.

Autorët e katër Suneneve përveç Nesaiut i cili këtë hadith e transmeton në librin e tij “Amelul-jevmi vel-lejleti” “Zadul-Mead” 2/387.

6. Si dhe kur bëhet sexhde tilaveti - sexhdeja e leximit të Kuranit?

Sexhde tilaveti – sexhdeja e leximit

Eshtë ajo sexhde e cila zbatohet kur lexohet apo dëgjohet ajeti i sexhdes. Zbatimi i sexhdes së tillë është vaxhib. Këtë sexhde duhet ta zbatojë doemos ai që e lexon ajetin e sexhdes apo e dëgjon. Veprimi i sexhdetu tilavetit ka bazë në hadithin e Pejgamberit (s.a.v.s.), të transmetuar nga Ibn Umeri (r.a.), i cili ka thënë: “Pejgamberi (s.a.v.s.), duke lexuar Kuran, kishte lexuar kaptinën në të cilën kishte sexhde, me ç’rast bëri sexhde dhe ne bëmë sexhde me të…”

Ajetet e sexhdes në Kuran:

1. el-A’raf, 7:206           8. en-Neml, 27:25
2. er-Ra’d, 13:15           9. es-Sexhdeh, 32:15  
3. en-Nahl, 16:50         10. Sad, 38:24  
4. el-Isra, 17:109          11. Fussilet, 41:37
5. Merjem, 19:58          12. en-Nexhm, 53:62
6. el-Haxhxh,22:18       13. el-Inshikak, 84:20
7. el-Furkan, 25:60       14. el-Alek, 96:19

Mënyra e zbatimit të sexhde tilavetit kur nuk jemi në namaz.

Personi i cili duhet të bëjë këtë sexhde duhet të kthehet nga kibla të marrë tekbir, pa i ngritur duart, pastaj të bjerë në sexhde dhe të lartësojë Allahun tri herë (tesbih) e, duke thënë Allahu Ekber, e kryen sexhden. Ruken (kushti kryesor) i kësaj sexhdeje është të vendosurit e ballit në tokë, ndërsa dy tekbiret dhe tesbihu janë sunet. Kjo sexhde mund të zbatohet edhe duke qenë ulur, por më mirë është që të ngrihemi e pastaj të biem në sexhde. Kur ndodh që ajeti, në të cilin ka sexhde, të lexohet në namaz, qoftë me zë apo pa zë, duhet të kryhet sexhdeja e tillë. Kur ndodh që të lexohet ajeti i sexhdes në namaz menjëherë pas fatihasë dhe musaliu mendon të lexojë ende pas ajetit të sexhdes, duhet të shkojë menjëherë në sexhde, pa shkuar fare në ruku, që të kryejë sexhden e leximit e pastaj të ngrihet, të vazhdojë leximin dhe ta kryejë rekatin normal. Po nëse ndodh që ajeti i sexhdes të jetë ajeti me të cilin mendon të përfundojë musaliu leximin në namaz, në këtë rast ai bën ruku dhe sexhde normale dhe, me kryerjen e rekatit, kryhet edhe sexhdeja e leximit.

Disa rregulla që kanë të bëjnë me sexhden e leximit

  1. Sexhdeja e leximit është obligim për secilin që e ka detyrim faljen e namazit. Kjo sexhde nuk është obligim të zbatohet nga fëmija, gruaja me menstruacione (hajz) dhe në kohën e lehonisë (nifas).
  2. Për zbatimin e kësaj sexhdeje janë të obliguar si lexuesi, ashtu edhe dëgjuesi, pavarësisht nëse dëgjuesi e ka pasur për qëllim dëgjimin e ajetit apo jo.
  3. Kur ndodh që lexuesi të lexojë disa herë të njëjtin ajet në të njëjtin vend, ai duhet të bëjë vetëm një herë sexhde. E, nëse ndodh që të njëjtin ajet ta lexojë në disa vende, atëherë duhet bërë sexhde, sa herë që është lexuar ajeti.
  4. Po qe se ndodh që ajeti i sexhdes lexohet vetëm me sy ose mendohet, por nuk shqiptohet me gjuhë, nuk kërkohet zbatimi i sexhdes.
  5. Kur ndodh që ajeti i sexhdes të lexohet jashtë namazit, kryerja e kësaj sexhdeje mund të shtyhet për më vonë, por më mirë është që ajo të zbatohet menjëherë.
  6. Nëse ndodh që sexhdeja e tillë të bëhet obligim për t’u kryer në namaz, atëherë duhet doemos të zbatohet në të njëjtin namaz, pa marrë parasysh se në këtë namaz lexohet pa zë apo me zë. Nëse prishet namazi para se të shkohet në sexhde, mund të kryhet jashtë namazit, meqë, kur është prishur namazi, ka mbetur vetëm recitimi, i cili nuk llogaritet më si recitim i namazit.
  7. Nëse e reciton ose e dëgjon duke kalëruar, lejohet të bëhet përkulje në shalë. Nëse e reciton një person i shëndoshë, që është në gjendje të bëjë sexhde dhe nuk e kryen atë gjersa nuk sëmuret, e atëherë nuk është në gjendje ta bëjë, lejohet të bëjë një përkulje dhe nuk obligohet ta përsëritë kur të shërohet, ngase ajo nuk bën pjesë në obligime që duhet kryer menjëherë. Madje, nëse e kryen pas një viti, llogaritet se e ka kryer në kohë, ngaqë nuk është e lidhur për një kohë të caktuar.
  8. Nëse e dëgjon ajetin me sexhde nga falësi dhe nuk i bashkohet në namaz ose i bashkohet në rekatin e dytë, sexhden duhet ta kryejë jashtë namazit. Nëse falësi, pavarësisht nëse është imam, muktedi apo falet vetëm, e dëgjon ajetin në të cilin ka sexhde nga dikush që nuk është në namaz, nuk duhet të bëj sexhde në namaz, por pas namazit. Nëse bën sexhde në namaz nuk do t’i llogaritet dhe duhet ta përsëritë jashtë namazit.
  9. Nëse e reciton në namaz dikush që falet me imam, kjo sexhde nuk është e namazit, duke pasur parasysh se recitimi i saj nuk ka rëndësi, por është i detyruar të bëjë sexhde pas namazit.
  10. Personi memec nuk është i obliguar të bëjë sexhde në bazë të recitimit të një personi tjetër, por është i obliguar të bëjë sexhde, nëse ai vetë reciton ajete të sexhdes.(13)

*musaliu (ai që është duke u falur)

Allahu di me se miri.

Marre nga:http://www.islamgjakova.net/artikulli.php?id=7975

7. Cilat janë kushtet dhe vaxhibet e namazit?

Ruknet e namazit

Janë kushtet, konditat e brendshme të namazit. Nëse ndonjëra prej tyre lëshohet, atëherë namazi duhet përsëritur e, nëse vonohet apo kryhet para kohe ndonjëra, atëherë mund të plotësohet me sexhden e harresës.

Ruknet e namazit janë si vijon:

  1. Tekbiri fillestar
  2. Qëndrimi në këmbë
  3. Leximi i ndonjë pjese të Kuranit
  4. Të bërit ruku
  5. Të bërit sexhde
  6. Të qëndruarit në uljen e fundit.

Vaxhibet e namazit

Janë obligime që duhet të kryhen, por, nëse nuk kryhen mund të përmirësohen duke bërë sehvi sexhde. Vaxhibet e namazit janë si vijon:

  1. Tekbiri fillestar të shprehet me fjalën Allahu Ekber
  2. Leximi i Fatihasë
  3. Sasia e të lexuarit nga Kurani, së paku e një ajeti të gjatë apo tre të shkurtër ose një sureje të shkurtër pas fatihasë,
  4. Rradhitja e leximit. Kjo do të thotë të lexohet një herë fatiha e pastaj diçka nga Kuran
  5. Të vendosurit e hundës në sexhde bashkë me ballin
  6. Të qëndruarit në uljen e parë në namazet që kanë tri e më shumë rekate
  7. Leximi i teshehudit në uljen e parë dhe të fundit
  8. Të ngriturit pas teshehudit, duke mos u vonuar në rekatin e tretë
  9. Të përfunduarit e namazit me selam
  10. Të qenët i qetë duke i zbatuar ruknet e namazit
  11. Të zbatuarit e rukneve në mënyrë të rregullt
  12. Që imami të lexojë në heshtje në namazin e drekës dhe të ikindisë, ndërsa në namazin e sabahut, akshamit dhe të jacisë më zë
  13. Që muktediu të heshtë, kur të falet pas imamit. Atij që është duke u falur pas imamit, nuk i lejohet të lexojë fatihanë dhe as suren apo ajetin kur të qëndrojë në këmbë, pavarësisht në është namaz që imami lexon më zë apo pa zë, ndërsa duatë dhe shprehjet e tjera duhet t’i lexojë
  14. Duhet që muktediu ta ndjekë imamin dhe nuk lejohet të shkojë para apo të vonohet shumë pas imamit.
  15. Të bërit kunut dhe tekbir në namazin e vitrit. Këndimi i duasë së kunutit është sunet, ndërsa të bërit kunut dhe tekbir në namazin e vitrit konsiderohet vaxhib.

Allahu di me se miri.

Marre nga:http://www.islamgjakova.net/artikulli.php?id=7975

8. A është marrë me sport Pejgamberi a.s.?

Njeriu Shembull a.s. sigurisht që është marrë me sport. Ashtu siç është marrë vet me sporte të ndryshme, gjithashtu ka këshilluar edhe ummetin e tij. Ai thotë se besimtari i fortë dhe i shëndetshëm është më i dashur tek Allahu xh.sh. se sa besimtari i dobët dhe i pafuqishëm. Kur gjatë fëmijërisë shkoi në Medinë që të vizitonte dajën e tij, pati mësuar edhe te notonte, gjë të cilën ua kishte treguar edhe sahabëve të tij. Sportet e përhapura në atë kohë me të cilat merrej edhe  Pejgamberi a.s. dhe të cilat ua rekomandoj edhe shokëve të tij ishin: vrapimi, gjuajtja, përdorimi i shpatës, hedhja e shtizes dhe shigjetes, kalërimi, mundja, ecja.

 

Marrë/përkthyer nga: http://hikmet.net/rehber-i-ekmel-efendimiz-sallallahu-aleyhi-vesellem-spor-yapmis-midir/

9. Çfarë profesione kishte bërë Pejgamberi a.s.?

Sipas Pejgamberit tonë (salallahu alejhi ue selam), ushqimi më i pastër me të cilën mund të ushqehet njeriu është ai ushqimi i fituar me duart e tij. Çdo pejgamber ka punuar dhe nuk ka pasur pritshmëri nga njerëzit. Pejgamberët e mëparshëm dhe Pejgamberi i Allahut (salallahu alejhi ue selam) kanë bërë profesione të ndryshme dhe i kanë udhëhequr njerëzit në pika të ndryshme në të njëjtën kohë. Hazreti ishte Idrizi rrobaqepës, Hz. Nuhu lundërtar, Hz. Davudi farkëtar, Hz. Zekerija zdrukthëtar, profesione këto me të cilat njheshin këta pejgamberë. I Dërguari i Allahut (salallahu alejhi ue selam) gjatë fëmijërisë së tij ishte një bari, si i ri dhe në vitet në vazhdim ishte tregtar. Zaten, ajo çfar tërhoqi vëmendjen e Hz. Hatixhes ishte e drejtësia që Pejgamberi a.s. tregoi në tregti, besnikëria, edukata dhe morali i tij. Përveç profetësisë, mund të numërohen profesionet që ai ka bërë, siç janë: udhëheqës i shtetit, komandant i ushtrisë, gjykatës, kryesuesi, mësues, imam, predikuesi, administrator. Megjithatë, përveç të gjitha këtyre, profesioni dhe puna e Atij (salallahu alejhi ue selem) ishte që të  tregojë rrugën për të sjellë njerëzimin në lumturi, për të kujtuar qëllimin e krijimit e për të udhëhequr në rrugën e udhëzimit.

Marrë/përkthyer nga: http://hikmet.net/peygamberimiz-hangi-meslekleri-yapmistir

10. Cka duhet bërë kur harroj nje pjesë të namazit? Si bëhet sevhi sexhdeja (e harresës)?

Abdullah ibni Mes’udi (r.a.), transmeton këtë hadith: “Kur ndodhesh në namaz dhe dyshon në ke falur tre apo katër rekate, ndërsa dominon mendimi se, megjithatë, ke falur katër, duhet recituar teshehhud. Pastaj bëj dy sexhde në ulje para selamit, recito sërish teshehhud dhe jep selam.” (Ebu Davud)

Sehvi sexhdeja (sexhdeja e harresës)

Në terminologjinë e fikhut nënkupton sexhden, kur nga harresa, lëshon, vonon, ose kryen para kohe ndonjë vaxhib të namazit dhe, po ashtu, nëse e vonon apo e kryen më herët ndonjë rukn të namazit. Në këtë rast në uljen e fundit, pasi të këndohet teshehudi, jepet selam nga ana e djathtë, pastaj shkohet dy herë në sexhde duke qëndruar ulur, derisa të lexohen të gjitha ato që duhen lexuar dhe dhe në fund jepet selam. Sehvi sexhdeja është vaxhib (obligim), ngase është paraparë që me të të përmirësohet mungesa në namaz. Kryerja e ibadetit në mënyrë të plotë është farz (obligim i prerë qartazi), ndaj kjo është vaxhib, siç është vaxhib therja e kurbanit për mangësi me rastin e haxhit. Këtë e konfirmojnë hadithet sahih, me të cilët urdhërohet kryerja e sehvi sexhdes. Në esencë, imperativi aludon në obligim.
Nëse falësi e lëshon qëllimisht, pa kurrfarë arsyeje, kjo do të ishte mëkat dhe do të duhej përsëritur namazi, që të përmirësohet mangësia e hasur në të. Obligueshmëria e zbatimit të sehvi sexhdes vlen si për imamin, ashtu edhe për xhematin. Po qe se ndodh që xhemati ta arrijë imamin duke bërë sehvi sexhden dhe, më pastaj, lidhjen pas tij, në këtë rast xhemati nuk e ka obligim zbatimin e sehvi sexhdes. E nëse ndodh që gjatë faljes së xhematit me imam, të paraqitet nevoja për sehvi sexhde, atëherë xhemati e ka obligim t’i bashkëngjitet imamit në zbatimin e sehvi sexhdes ,madje edhe nëse janë pas imamit, pas harresës së tij.

Kur behet sehvi sexhdeja:

  1. Kur musaliu harron ose gabimisht e lexon suren para fatihasë. Po që se musaliu ka lexuar suren apo ajetin para fatihasë, e mandej e ka lexuar fatihanë por prapë e ka përsëritur leximin e sures apo ajetit, në këtë rast nuk duhet bëre sehvi sexhde. E nëse nuk e ka përsëritur leximin e sures apo ajetit pas fatihasë, duhet bërë sehvi sexhde, ngaqë leximi i fatihasë para sures është vaxhib e lëshuarja e vaxhibit shkakton sehvi sexhden.
  2. Kur musaliu lexon suren dhe harron të lexojë fatihanë apo anasjelltas, lexon fatihanë por harron të lexojë suren, ai duhet të bëjë sehvi sexhde për të kompensuar atë që ka harruar të lexojë.
  3. Kur musaliu harron dhe bie në sexhde pa bërë ruku. Nëse ndodh që, pasi të ketë shkuar në sexhde i kujtohet se nuk ka bërë ruku, menjëherë duhet të ngrihet në këmbë, të bëjë ruku e pastaj sexhden. Në këtë rast rekati është i kryer, por duhet bërë sehvi sexhde. Nëse ndodh që kur të ngrihet në rekatin e radhës i kujtohet se nuk ka bërë ruku, në këtë rast duhet ta përsërisë rekatin dhe duhet të bëjë sehvi sexhde.
  4. Kur musaliu, nga harresa, ngrihet në rekatin e tretë pa qëndruar në uljen e parë. Nëse musaliut i kujtohet se nuk ka qëndruar në uljen e parë, atëherë ai mund të kthehet dhe të qëndrojë ulur, me kusht që të jetë më afër uljes se sa ngritjes e në këtë rast qëndron ulur dhe nuk duhet të bëjë sehvi sexhde. Nëse i kujtohet kur ngritja e tij është më afër qëndrimit në këmbë, në këtë rast duhet të vazhdojë rekatin e tretë dhe në fund të bëjë sehvi sexhde.
  5. Kur musaliu ulet në uljen e parë, por harron të lexojë teshehudin dhe ngrihet në rekatin e tretë. Në këtë rast musaliu vazhdon rekatin e tretë dhe në fund e bën sehvi sexhden.
  6. Kur musaliu ulet në rekatin e tretë, duke menduar se është në rekatin e katërt. Kur musaliut t’i kujtohet se është ulur gabimisht, ai duhet të ngrihet menjëherë e, nëse është ndalur sa ka qenë ulur dhe ka qëndruar më pak sesa të thuhet tri herë subhanallah, nuk duhet të bëjë sehvi sexhde e, nëse ka qëndruar më tepër se sa të thuhet tri herë subhanallah, duhet të vazhdojë rekatin e katërt dhe të bëjë sehvi sexhde.
  7. Kur musaliu jep selam duke menduar se e ka përfunduar namazin farz. Kur ndodh kjo dhe, ende pa folur asgjë që e prish namazin, pa e lëshuar vendin dhe pa e larguar gjoksin prej kibles, ai duhet ta vazhdojë namazin dhe në fund të bëjë sehvi sexhde.
  8. Kur ndodh që musaliu të harrojë dhe në ndonjërin prej rekateve bën vetëm një sexhde e jo dy, siç kërkohet. Në këtë rast musaliu duhet ta vazhdojë namazin, por me kusht që në fund të namazit të bëjë sexhden kaza e pastaj të japë selam dhe të bëjë sehvi sexhden.
  9. Kur ndodh që musaliu të harrojë dhe të bëjë tri sexhde ose dy ruku. Në këtë rast duhet të bëhet sehvi sexhde.
  10. Kur ndodh që musaliu dyshon në vete dhe nuk e di se sa rekate ka falur. Në këtë rast do të veprojë sipas hamendjes. Nëse ia merr mendja se i ka falur tri rekate dhe duhet ta plotësojë edhe një, vepron kështu, por në fund duhet të bëjë sehvi sexhde.
  11. Nëse musaliu dyshon dhe të menduarit e tij zgjat sa kryerja e një rukn, ai duhet të bëjë sehvi sexhde.
  12. Kur ndodh që musaliu, nga harresa, ngrihet dhe e shton një rekat në namaz. Nëse i ndodh kjo musaliut dhe i kujtohet duke qëndruar në këmbë apo edhe në ruku, pa e bërë sexhden në rekatin e shtuar, ai duhet të ulet dhe të bëjë sehvi sexhde.
    Shënim: Kur ndodh që musaliu, duke falur namaz farz, ka qëndruar në uljen e fundit, pavarësisht nëse namazi është dy tre apo katër rekat, ai ka dy mundësi:
    a. të kryejë rekatin e tepërt dhe në fund të bëjë sehvi sexhde,
    b. të kryejë edhe dy rekate, në mënyrë që katër rekatet e parë të jenë farz, ndërsa dy të fundit nafile dhe të bëjë sehvi sexhde.
    Po nuk pati qëndruar fare në uljen e fundit, namazi farz duhet të përsëritet, por është mirë që të kryhen edhe dy rekate dhe këto rekate të falura konsiderohen nafile.
  13. Kur musaliu harron të bëjë kunut në namazin e vitrit dhe ka shkuar një ruku. Kur të ngrihet musaliu prej rukusë, nuk duhet të bëjë kunut, por duhet të bëjë sehvi sexhde.
  14. Kur musaliu harron më shumë se një herë në namaz.
    Shënim: Nëse ndodh që musaliu, nga harresa, të lexojë me zë në namazet që falen pa zë ose anasjelltas, nuk duhet të bëjë sehvi sexhde.

Allahu di me se miri.

Marre nga:http://www.islamgjakova.net/artikulli.php?id=7975

11. Si ishte veshja e Pejgamberit a.s.?

Profeti ynë (salallahu alejhi ue selam) i kushtonte vëmendje pastërtisë dhe rregullit të veshjes. Kur vishte një rrobë të re thoshte:

“O Allah! Falenderimi të takon vetëm Ty, që më dhe mundësinë të vesh këtë rrobë të re. Të lutem Ty që të përfitoj nga të mirat e saj, për të cilat është përgatitur ajo. Të lutem Ty, të më mbrosh nga të këqijat që mund të më vijnë nga përdorimi i saj.”

Ai a.s. shmangej prej veshjeve luksoze dhe israfit (shpenizimi të tepruar) si dhe prej veshjeve që tërheqnin vëmendjen. Ai zgjodhi të ishte njeri në mesin e njerëzve, prandaj veshja e tij ishte e zakonshme (mesatare).

Njeriu shembull, Pejgamberi a.s., ne veshjen e tij zgjodhi thjeshtësinë. Zotëria i Gjithësisë nuk e pëlqente madhështinë dhe të veçohej prej të tjerëve. Por, herë pas here ai mbante rroba të çmuara dhe të bukura. Disa sundimtarë i dërgonin veshje të çmuara si dhuratë Profetit (salallahu alejhi ue sel-lem). Hz. Pejgamberi (salallahu alejhi ue selam) i pranoi dhe nganjëherë i veshi ato.

Prej ngjyrave e pëlqente ngjyrën e bardhë. Për të thoshte: “Ajo është më e bukura ndër ngjyra”.  Ai nuk e pëlqente veshjen e kuqe.

Kur Abdullah Ibn Omeri  erdhi i veshur njëherë në të kuqe, nga qëndrimi i Pejgamberit a.s. kuptoi se ai nuk e pëlqeu atë veshje.

اَللّٰهُ أَعْلَم

‏Allahu di më së miri

Marrë/përkthyer nga: http://hikmet.net/allah-resulunun-giyim-tarzi-nasildi/

12. A lejohet të thuhet “e kam ndërgjegjen e pastërt”?

Pa marrë parasysh se për çfarë çwshtje bëhet fjalë të thuhet “e kam ndërgjegjen e pastër” nuk është e lehtë dhe është një pretendim shumë i madh. Pikë së pari, për të deklaruar “ e kam ndërgjegjen e pastër” duhet të jemi të sigurt dhe të bindur se në cdo veprim tonin kemi vepruar me sinqeritet duke pasur për synim vetëm kënaqësinë e Allahut dhe asnjë synim tjetër. E kjo përvec Pejgamberëve, nuk është e mundur për askënd tjetër. Askush nuk mundet të pretendoj se “Unë këtë vepër e kam bërë vetëm për kënaqësinë e Allahut dhe nuk kam pasur asnjë synim tjetër”. Sepse sinqeriteti (ihlasi) është një gjendje për fitimin e së cilës duhemi të përpiqemi gjatë gjithë jetës tonë. Vetëm Pejgamberët janë ata të cilët janë “muhlis” – të sinqertë. Por nga kuptimi i fjalës arabe rrjedhë se ata nuk e kanë të fituar gjendjen e sinqeritetit por Allahu i ka krijuar të sinqert. Prandaj askush përvec Pejgamberëve nuk mund të pretendojë për sinqeritet të plotë dhe të kompletuar. Kësisoj, në çfardo pune qoftë, të shprehemi se “e kam ndërgjegjen e pastër” është një pretendim shumë i madh, madje të më falni por një shprehje e tillë paraqet arrogancë. Imam Rabbani në një vend thotë “nuk di nëse për 20 vite me radhë meleku i cili gjendet në te djathtë timen të ketë shkruar ndonjë vepër që kam bërë”. Nëse një dijetar si Imam Rabbani shprehet kështu për veten e tij, atëherë ne nuk na mbetet të flasim më tepër për të sqaruar se cili duhet të jetë botëkuptimi jonë në këtë çështje.

Së dyti, për të deklaruar “e kam ndërgjegjen e pastër” ne duhet të jemi të sigurt se kemi vepruar drejtë në çdo vepër tonën. Edhe kjo po ashtu, nuk është e mundur për askënd tjetër përvec Pjegamberëve. Kjo sepse Pejgamberët kanë qenë vazhdimisht nën mbrojtjen dhe përkujdesjen e Allahut, të cilët në rast se kanë treguar performancë më të ulët se ajo që është kërkuar nga ta, menjëherë janë paralajmëruar nga Allahu, kësisoj ata kanë  arritur që detyrat e tyre t’i kryejnë në mënyrën më të drejtë dhe më të duhur. Ndërsa ne jemi njerëz të cilët duhet vazhdimisht të përpiqemi që të arrijmë që veprat tona t’i kryejmë në mënyrë të drejtë dhe të përsosur. Ndërsa në realitet, në shumë çështje nuk jemi në gjendje të dijmë se cili është veprimi i drejtë por bazohemi në mendimin se “si duket kështu është më e drejtë të veprojmë” dhe veprojmë në mënryën e tillë.

اَللّٰهُ أَعْلَم

‏Allahu di më së miri

Marrë/përkthyer nga: http://hikmet.net/vicdanim-rahat-denebilir-mi/

13. A ka ngjyra të ndaluara për t’i veshur meshkujt? A është e lejuar veshja e kuqe?

Fillimisht të trajtojmë në përgjithësi çështjen e ngjyrave: Nuk ka ndonjë ngjyrë specifike të cilën e ka veçuar Pejgamberi (a.s). Pejgamberi jonë (a.s) i cili gjithmonë është veshur thjeshtë dhe bukur, në veçanti ka zgjedhur ngjyrat të cilat nuk kanë tërhequr vëmendjen e të tjerëve. Në një hadith të tij Pejgamberi a.s ka thënë: “Kushdo që mbathë një veshje me qëllim të rënies në sy dhe tërheqjes së vëmendjes, Allahu nuk do ta shikojë në fytyrë gjersa të mos e poshtërojë në ditën e poshtërimit”. (Ebu Davud, Libas 5)

Pejgamberi a.s i ka rekomanduar njerëzit që të mos veshin rroba me ngjyrë të kuqe dhe të verdhë. Megjithatë rekomandimi i tillë nuk ka kuptimin se mbathja e rrobave me këto ngjyra është haram. Sikur të ishte haram, Pejgamberi a.s nuk do të mbathte një rrobë me ngjyrë të kuqe e cila i ishte dhuruar dhe të cilën më pas Pejgamberi a.s ia kishte dhuruar një sahabiu. Pejgamberi a.s. nuk kishte mbajtur të veshur një rrobë të tillë me ngjyrë të kuqe, mirëpo nuk kishte ndaluar sahabiun që të veshte atë rrobë. Rrjedhimisht, veshja e rrobave me ngjyrë të kuqe dhe të verdhë nuk është haram, por nuk janë prej sunetit të Pejgamberit a.s.

Imamët e medhhebeve gjatë trajtimit të haditheve lidhur me veshjen e rrobave të kuqe dhe të verdha, kanë dalë me qëndrime të ndryshme. Përderisa veshjet e punuara vetëm në një ngjyrë të vetme, të kuqe apo të verdha, medhhebi hanefi i trajton si mekruh i lehtë (jo shumë të pëlqyer), medhhebet Shafi dhe Maliki veshjen e këtyre rrobave e kategorizojnë si mubah (normale).

اَللّٰهُ أَعْلَم

‏Allahu di më së miri

Marrë/përkthyer nga: http://hikmet.net/erkekler-icin-giyilmesi-yasaklanmis-renk-ya-da-renkler-var-midir-kirmizi-elbise-giymek-caiz-midir/

14. Ai i cili nuk fal namaz a bëhet jobesimtar?

Në librat e hadithit gjenden hadithe të shumta lidhur me gjendjen e personave të cilët braktisin namazin apo janë në gjendje të ngjajshme. Le të shtjellojmë shkurtimisht këtë çështje.

Ulematë (dijetarët) duke marrë për bazë të gjitha hadithet e transmetuara lidhur me këtë temë kanë ardhur në këtë përfundim: Nëse një person nuk kryen një obligim praktik të besimit islam, madje qoftë ky edhe një ibadet (adhurim) si namazi, si rezultat i asaj që nuk ka kryer obligimin e tij prej robi ndaj Allahut, ai bëhet gjynahqar por jo edhe jobesimtar. Mirëpo nëse personi përveç mos kryerjes së adhurimit të caktuar, nëse mohon një adhurim të tillë duke deklaruar se adhurimi i tillë nuk është obligativ në fe, atëherë ky person bëhet jobesimtar. Ne nga hadithet e transmetuara përvec që kuptojmë se sa adhurim i rëndësishëm është namazi, po ashtu kuptojmë rrezikun e madh që ka një person për të rënë në kufër (mohim) në rast se nuk fal namazin. Madje përkundër se disa dijetar islam ndanjë mendimin se mosfalja e namazit të dërgon në kufër – të bën jobesimtar, imamët e katër medhhebeve islame kanë deklaruar se braktisja e namazit nuk të shpie në kufër por është një gjynah i madh.

اَللّٰهُ أَعْلَم

‏Allahu di më së miri

Marrë/përkthyer nga: http://hikmet.net/namaz-kilmayan-kafir-olur-mu/

15. Thuhet se ai i cili nuk fal tre namaze të njëpasnjëshme të xhumasë i prishet niqahu (martesa). A është i saktë një mendim i tillë?

Sipas fesë tonë janë disa mënyra për t’u anuluar martesa fetare (niqahu): vendimi i burrit për të shkurorëzuar gruan  e tij, vendimi i gjykatësit për shkurorëzim, apo devijimi nga feja Islame (Allahu na ruajt). Sipas kësaj, në rast se një person nuk mohon se namazi i xhumasë është farz (obligativ), por nuk e zbaton këtë obligim, ky person ështe gjynahqar. Pra nuk është kafir apo murted (i devijuar nga feja) prandaj edhe niqahu i tij nuk prishet. Ndërsa në rast se personi mohon se namazi i xhumasë është farz atëherë prishet edhe niqahu i tij. Në këtë kuptim një grua besimtare muslimane nuk mund të martohet e as të qëndrojë e martuar me një person të besimit tjetër.

Megjithatë duket se kjo pyetje ka rrjedhur nga një shprehje e cila qarkullohen në popull e ku thuhet “Ai i cili pa ndonjë arsye nuk fal resht tre namaze të xhumasë bëhet mosbesimtar”, sqarojmë se një fjali e tillë nuk është e saktë dhe nuk ka një hadith të tillë sipas kritereve të hadithit. Mirëpo në vend të kësaj kemi hadithin “ Ai i cili pa arsye braktisë namazin e xhumasë, zemra e tij do të vuloset” (Muslim, Xhuma 40) apo sipas disa transmetime tjera “nuk do t’i përputhen dy jakat e tij”. Megjithatë një veprim i tillë nuk rezulton në prishjen e niqahut (martesës).

اَللّٰهُ أَعْلَم

‏Allahu di më së miri

Marrë nga: http://hikmet.net/uc-defa-cuma-namazini-terk-edenin-nikahi-duser-deniyor-dogru-mudur/

16. Si do të jetë në botën tjetër gjendja e njerëzve të lindur në vendet jomuslimane?

Kjo pyetje është një nga çështjet që vazhdojnë të diskutohen qysh prej shumë kohësh dhe, sipas meje, me të kërkohet të bëhet dialektikë. Pra, thonë, “ne do të hyjmë në xhennet sepse u besojmë Allahut dhe të dërguarit të Tij, kurse njerëzit e lindur në vendet larg botës islame, si, për shembull, në Paris, në Londër apo në Moskë, do të hyjnë që të gjithë në xhehennem sepse nuk i kanë mundësitë që kemi ne”. Në këtë pyetje ka një kritikë tinzare kundër Islamit me mendimin mëshirues tej mëshirës hyjnore.

Së pari, siç del në pyetje dhe siç pandehin shumica, nuk ka një konkluzion, sipas të cilit, “njerëzit që ndodhen në vendet larg nesh do të hyjnë në xhehennem”, por ka një konkluzion tjetër, sipas të cilit, “po qe se njerëzit që kanë marrë vesh për kauzën e Profetit (s.a.v.), që e kanë dëgjuar ftesën e tij, që janë bërë dëshmitarë të dritës së përhapur prej tij, i mbyllin veshët dhe nuk e pranojnë ftesën e tij për çështje inati, do të hyjnë në xhehennem”. Këtu, të bësh pretendime të tjera duke u treguar më i mëshirshëm se mëshira hyjnore, s’është gjë tjetër veç përpjekje për t’u treguar si i ditur, për të shitur mend! Po, do të hyjnë në xhehennem jo vetëm ata, por edhe njerëzit tanë që mbajnë të njëjtin qëndrim. Ata që e dëgjojnë ftesën e Profetit (s.a.v.) dhe nuk i përgjigjen, ata që i kundërshtojnë parimet e sjella prej tij dhe nuk e ndjekin, do të jenë nga ata që do të hyjnë në xhehennem dhe do të pësojnë disfatën e përjetshme!

Shpresojmë se mëshira e pafundme e Zotit do të na bëjë ne nga ata që i përgjigjen ftesës së tij, që vrapojnë pas tij, që i dalin për zot atij edhe atëherë kur ta kenë braktisur të gjithë!

Kjo është një çështje e trajtuar dhe e analizuar gjerë e gjatë qysh në krye të herës nga kelamistët (apologjetistët islamë) të cilët përpiqen t’i provojnë, t’i mbështesin dhe t’i përforcojnë çështjet e Kur’anit dhe Sunnetit me rrugën e arsyes, logjikës, gjykimit, mendimit të kulluar dhe filozofisë. A mos vallë, si ata që s’i janë përgjigjur ftesës së Profetit, ashtu dhe ata që nuk kanë gjetur rastin dhe mundësinë për t’iu përgjigjur, janë për në xhehennem? Apo midis këtyre dy palëve ka ndonjë ndryshim?

A duhet qëndruar mbi këto lloj pyetjesh sot kur janë shumë e shumë probleme të rëndësishme që presin zgjidhje? Ç’i përfton jetës sonë shpirtërore gjetja e përgjigjeve për pyetje si kjo? Ç’na premton për jetën tonë praktike? A kaq e rëndësishme dhe jetike qe kjo çështje që imamët e mëdhenj të shkollave besimore-juridike qëndruan mbi të me aq vëmendje dhe shpenzuan aq kohë për ta zgjidhur?

Këtë çështje që sjell me vete edhe këto pyetje si dhe të tjera si këto, le të përpiqemi ta parashtrojmë në fillim brenda një përmbledhjeje të konsideratave dhe pikëpamjeve të imamëve të akaidit.

Nga dy rrymat e rëndësishme sunnite të besimit islam, esh’aritët thonë se personi që nuk e ka dëgjuar emrin e Zotit, që nuk është bërë dëshmitar i ndonjë kumtese mbi Të, kudo dhe sido që të jetojë, konsiderohet person që i përket periudhës pa profet, për rrjedhojë, është i pafajshëm e i pastër. Po qe se ju si bashkësi e Muhammedit, nuk i keni çuar mesazhet e tij në zonat e errta të botës, sipas Esh’ariut, njerëzit që jetojnë në ato errësira janë të pafajshëm dhe kanë shpëtuar. Zoti ka për t’i shpërblyer në një farë mënyre dhe ka për t’i bërë që të përfitojnë nga xhenneti.

Sa për maturiditët, mendimet e tyre përputhen në një pikë me mendimet e mutezilitëve. Maturiditët thonë: “Po qe se njeriu e gjen Krijuesin me mendjen (arsyen) e vet, shpëton edhe sikur të mos ia njohë emrin dhe atributet. Por nuk shpëton dot sikur të mos e gjejë Krijuesin qoftë edhe në formë abstrakte.” Në të vërtetë, edhe nëse këto dy pikëpamje nuk janë identike, nuk janë larg nga njëra-tjetra. Sipas Maturidit, njeriu, kudo që të jetë, në mal, në kodër, në fushë apo në shkretëtirë, lindja dhe perëndimi i diellit dhe hënës, përshndritja e yjeve, bukuritë e tokës, malet e ndriçuara nga hëna, flladi përkëdhelës i majave, fëshfërima e korijeve, përkundja e barit dhe pemëve, buzëqeshja e luleve, çdo gjë është një mesazh enigmatik prej Zotit dhe një gjuhë që flet për Të. Ja, pra, njeriu me mend në kokë, përballë këtyre tabllove syverbuese dhe kësaj valleje zërash dhe ngjyrash zemërtrazuese, do ta ndjejë pas çdo gjëje atë dorë të fshehtë dhe me siguri do të besojë se ekziston një Krijues. Ky njeri, edhe sikur të mos i dijë emrat dhe atributet e atij Krijuesi, edhe sikur të mos i njohë librat dhe të dërguarit e Tij, është i pastër e i pafajshëm.

Eshtë për këtë arsye që për njerëzit që jetojnë në vende të tjera, nuk themi e nuk mund të themi menjëherë dhe në mënyrë të rrumbullakosur, “nuk besoi, pra, do të shkojë në xhehennem”! Pikëpamja e imamëve të shkollave besimore-juridike na kërkon, të paktën, të heshtim.

Në konkluzionin e tij, imam Esh’ariu mbështetej në ajete si “Ne nuk do ta ndëshkojmë asnjë popull që s’i kemi dërguar përfaqësues!” (Kur’ani, Isra:15). Kështu thotë Allahu në Kur’an. Atëherë, nuk duhet t’u jepet ndëshkim njerëzve që s’kanë dëgjuar për profet ose s’kanë takuar profet.

Sipas Maturidit, mendja (arsyeja), ashtu siç qëndrohet mbi të në çështjen

“e mira-e keqja”, është një element i rëndësishëm dhe i aftë për ta ndarë, në një farë mase, të mirën nga e keqja. Me mendjen (arsyen) e vet, njeriu mundet t’i ndajë disa gjëra nga njëra-tjetra. Ai mund të thotë se “kjo është e mirë, kurse kjo tjetra, e keqe”. Ndërkaq, pretendimi se mendja (arsyeja) mund ta ndjejë dhe kuptojë çdo gjë, është i gabuar. Prandaj Allahu ka urdhëruar të mirat dhe ka ndaluar të këqijat pa ia lënë këtë gjë me rëndësi mendjes (arsyes), gabueshmëria e së cilës është gjithmonë në veprim. Allahu i ka rregulluar këto me anë të vahjit, revelacionit ose zbulesës hyjnore, i ka bërë të qarta me anë të profetëve pa lënë asnjë pikë në errësirë. Sipas Maturidit, mendja (arsyeja) mund ta kuptojë shëmtinë e zinasë (adulterit, marrëdhënies seksuale jolegjitime), sepse aty është fjala për përzjerjen dhe humbjen e prejardhjes dhe përkatësisë prindërore, për ngatërresa trashëgimore. Po qe se një grua nuk e ruan dot nderin dhe përkatësia atërore e fëmijëve është e dyshimtë, si do të ndahet trashëgimia? Atëherë mund të thuhet se, me arsye, zinaja është e shëmtuar. Edhe vjedhja mund të kuptohet me arsye se është e shëmtuar, sepse grabitja nga tjetri e gjërave që ka fituar me djersë, është e shëmtuar. Arsyeja mund ta kuptojë edhe shëmtinë e pijeve alkoolike. Sepse pijet alkoolike e zbehin ose e mënjanojnë arsyen, se ndikimi i tyre mbi brezin njerëzor vazhdon dhe bëhet shkak edhe për një sërë sëmundjesh. Mund të flitet edhe për arsyetimin në një farë mase të një sërë gjërash të tjera.

E njëjta situatë paraqitet edhe për gjërat e mira e të bukura. Për shembull, drejtësia dhe kryerja e mirësive për të tjerët janë gjëra të mira dhe mund të kuptohen me mendje (arsye). Ndërkaq, Kur’ani dhe Sunneti, në çështjen e të mirës kanë dhënë urdhra, na kanë ndriçuar dhe na kanë shpëtuar nga arsyetimet dhe kuptimet e gabuara.

Po kështu, edhe besimi në Allahun, Zotin e gjithësisë, është një gjë e mirë dhe e bukur, sepse, në sajë të këtij besimi, njeriu arrin ngopjen dhe kënaqësinë shpirtërore, i arrin kryet në xhennet (parajsë) duke qenë ende në këtë jetë dhe i përjeton që këtu bukuritë që i përkasin asaj bote. Në të njëjtën kohë, edhe rruga që çon në besim është e tillë që të mund të rroket nga arsyeja dhe gjykimi. Kështu, këtë e ka ndjerë dhe kuptuar edhe një beduin në shkretëtirë. Kur pati shkuar te Profeti dhe qe pyetur se me ç’rrugë kishte arritur te Krijuesi i Lartë, pati thënë kështu: “Jashtëqitja e një deveje në një vend, tregon se aty ka qëndruar një deve, kurse gjurmët e saj në rërë tregojnë se aty ka kaluar një deve. A nuk tregojnë ky qiell plot yjësi dhe ky vend plot oaze se është një Zot i ditur dhe i njoftuar për çdo gjë?” Kjo do të thotë se edhe me mendjen e një çobani devesh, madje, mund të shkohet në ekzistencën e një Individualiteti që e mban çdo gjë nën zotërim, që e administron çdo gjë me diturinë e vet dhe ka dijeni për çdo gjë. Prandaj, në besim, arsyen dhe logjikshmërinë nuk mund t’i lëmë krejtësisht jashtë vëmendjes.

Ja, pra, duke u nisur nga kjo pikë, Maturidi pati thënë se “njeriu mund ta kuptojë Krijuesin me mendje (arsye)”. Me të vërtetë, kështu ka ndodhur me shumë njerëz në kohërat e paganizmit, idhujtarisë dhe të mungesës së profetëve. Për shembull, njëri nga këta është Varaka bin Nevfel, biri i xhaxhait të zonjës Hatixhe, bashkëshortes së nderuar të Profetit. Kur Profetit i pati ardhur zbulesa e parë, e pati parë Xhebrailin mes qiellit dhe tokës në të gjitha dimensionet e tij, qe rrëqethur, tronditur dhe qe kthyer me vrap në shtëpi për t’ia treguar Hz. Hatixhesë. Pastaj ajo e pati çuar atë te Varaka i cili, para se t’i vinte profetësia Hz. Muhammedit, e pati kuptuar ekzistencën e Krijuesit të Lartë, e pati ndjerë se idhujt nuk vlejnë për asgjë dhe, me arsyen e vet, pati besuar ekzistencën e Allahut, Zotit të gjithësisë. Një tjetër nga këta është Zejdi, xhaxhai i Hz. Omerit. Ai ua kthente shpinën idhujve dhe thoshte kështu: “Këta nuk mund të adhurohen, të gjithë këta janë të rremë. Eshtë një krijues, por unë nuk mund ta di se kush është.” Kur po vdiste, i pati mbledhur të gjithë njerëzit e shtëpisë, mes të cilëve ndodheshin edhe Hz. Omeri dhe i biri, Said, dhe u pati thënë kështu: “Unë besoj se është një fe e Allahut, hija dhe shenja e të cilës janë mbi kokat tuaja!” Ishte një kohë kur Hz. Muhammedi e kishte apo s’e kishte shpallur profetësinë, kur thoshte: “E ndjej se hija e asaj feje është mbi kokat tuaja dhe, kur të shfaqet, pa humbur kohë, hyni menjëherë në të!” Kjo tregonte se ai kishte kuptuar shumë gjëra me arsyen dhe zgjuarsinë e vet dhe se me këto fjalë ai donte t’u thoshte njerëzve se idhujt e bërë me duart e njerëzve kurrë nuk mund të kenë cilësi hyjnore. Asnjë prej idhujve dhe statujave nuk mund t’i plotësonin kërkesat e njerëzve, sepse ata ishin vetë nevojtarë dhe si mund t’u japë përgjigje nevojave të të tjerëve një gjë që është vetë nevojtare?

Duke u nisur nga sa u tha gjer këtu, edhe me një arsyetim të tillë të thjeshtë, pothuaj çdo njeri mund ta njohë Individualitetin që mban në duar tokën dhe qiejt. Ndërsa Zejdi dhe Varaka mbetën si një klithmë e së vërtetës në ndërgjegjet e të afërmve të vet, Profeti i zgjodhi shokët e tij nga ky rreth njerëzish të zgjuar herët ndaj të vërtetës dhe, duke ia lënë zbulesës hyjnore frerët e arsyes dhe gjykimit, hapi bashkë me ta velat drejt pafundësisë…

Dhe, tani, duke u kthyer pas, le ta përsërisim pyetjen: Njerëzit e lindur në vendet joislame, a do të hyjnë menjëherë në xhehennem? Po, ata që kanë dëgjuar për Profetin (s.a.v.) dhe Kur’anin dhe janë bërë dëshmitarë të profetësisë së tij, por nuk e kanë parë të nevojshme të bëjnë kërkime për t’i njohur dhe nuk i kanë njohur, do të hyjnë në xhehennem. Por sa për njerëzit që kanë lindur e janë rritur në errësirë pa pasur asnjë mundësi për ta njohur të vërtetën, shpresojmë që, duke përfituar nga mëshira e Zotit, të mos pësojnë ndëshkim!

Dëshiroj tani të parashtroj një dimension tjetër të kësaj çështjeje meqë na intereson neve. Muslimanët e parë që e përfaqësonin Islamin plotësisht, i dërgonin mesazhet e Profetit në të katër anët e botës dhe e paralajmëronin ndërgjegjen e përgjithshme. Sot, edhe nën hijen e legjendave mbi ta, madje, ndjehet një gjendje shpirtërore aq e thellë, sa, kur njerëzit e mendojnë të vërtetën e tyre, e kuptojnë menjëherë se njerëzimi nuk ka për të mbetur indiferent ndaj mesazheve që i dërgohen. Ata njerëz që nuk kursenin asgjë për hir të detyrës që kishin marrë përsipër, bënë që brenda një kohe shumë të shkurtër të mos mbetej vend ku të mos dëgjohej zëri i tyre. Dhe drita islame i ndriçoi pikat më të errta e më të fshehta. Ata e përfaqësuan Islamin në mënyrë shumë të shpejtë, shumë energjike dhe në nivelin më të lartë dhe mesazhet e Kur’anit i çuan nga ngushtica e Gjibraltarit, në liqenin Aral, nga brigjet e Anadollit, në Murin e Madh Kinez. Gjer në këto skaje arritën muslimanët në kohën e kalifit Osman, kurse në kohën e kalifit Muavije, me anë të Ukbe Ibni Nafi-ve, të gjithë berberët, Maroku, Tunizia, Algjeria dhe të gjitha vendet e Magripit hynë nën pushtetin e Islamit dhe e merrnin emrin prej tij. Nuk ishin bërë 30 vjet që nga dita kur ata kishin filluar të ndiznin pishtarë dhe të ndriçonin të katër anët e botës. Kudo ku hynë e përfaqësuan Islamin siç duhej, u respektuan, u deshën dhe u pranuan nga çdo njeri. Dhe aq u pranuan, saqë aty e tutje, krishterët dhe hebrenjtë i parapëlqenin ndaj bashkëfetarëve të tyre. Kur Hz. Omeri hynte në xhaminë Aksa dhe Ebu Hurejre, në Damask, priteshin me të njëjtën dashuri. Kur një radhë u bë fjalë për tërheqjen e muslimanëve nga Damasku dhe Siria, krishterët me në krye priftërinjtë dhe murgjit mbushën kishat për t’u lutur që të mbeteshin nën pushtetin e muslimanëve. Ata u thoshin muslimanëve: “Dashtë Zoti, ktheheni prapë siç po shkoni dhe ne japim xhizje dhe vihemi nën mbrojtjen tuaj!” Ngaqë muslimanët dukeshin kaq të këndshëm, hyrja në Islam bëhej turma-turma. Dhe as që mund të mendohej që njerëzit që i shihnin muslimanët e bekuar, secili prej të cilëve ishte një Omer më vete, të mos bëheshin muslimanë! Trimat që natën e kalonin me adhurim dhe ditën me shpatën në dorë, kishin hyrë aq thellë ndër zemra, saqë shihej me siguri të plotë se në një të ardhme të afërt, e gjithë bota kishte për t’u hapur dyert!

Ndryshe prej nesh që sot nuk na shkon fjala dot në një ishull, që nuk mundemi ta sigurojmë rendin dhe qetësinë as në vendet që shtijmë në dorë, atyre u hapeshin portat e kalave kat më kat dhe u jepeshin jo qytetarí nderi e çelësa simbolikë, por çelësa të vërtetë të qyteteve dhe sundim.

Kur Siria dhe Palestina e sotme kalonin në duart e muslimanëve, komandantët kërkonin çelësat e xhamisë Aksa, kurse prifti që i mbante, u thoshte: “Ne ia njohim fytyrën personit që ka për t’i marrë në dorëzim çelësat e faltores, prandaj është e pamundur t’ia japim dikujt tjetër veç tij!” Ndërsa ata bisedonin kështu mes tyre, kalifi Omer kishte dalë në rrugë prej kohësh dhe në një mënyrë që s’e dinte askush. Me përjashtim të priftit! Prifti e dinte! Kalifi kishte marrë një deve nga thesari i shtetit dhe po udhëtonte bashkë me shërbëtorin e vet, duke ia hipur devesë me radhë. Komandantët muslimanë u njoftuan vetëm kur ai iu afrua qytetit. Komandantët u lutën që, duke kaluar lumin e Jordanisë, radha për t’i hipur devesë t’i takonte kalifit! Sepse, mendonin ata, do të ishte turp nëse popullsia bizantine vendase që ishte mësuar t’i shihte pushtetarët dhe sunduesit vetëm në pallate mes pasurive dhe shkëlqimit, ta shihte kalifin me këmbët të përveshura duke tërhequr devenë ku kishte hipur shërbëtori! Por turp i vërtetë ishte jo kjo, por padrejtësia! Dhe Hz. Omeri përpiqej ta kapërcente padrejtësinë. Pavarësisht nga lutjet e komandantëve muslimanë, Allahu kishte bërë të realizohej më e mira, më e dobishmja! Mu kur kishte ardhur çasti për ta kapërcyer lumin, radha për ta tërhequr devenë i kishte ardhur kalifit. Dhe kalifi Omer kishte zbritur nga deveja mbi të cilën tani hipte shërbëtori dhe kishte marrë frerët në dorë dhe, pas kalimit të lumit, ishte ulur diku për të arnuar rrobën e grisur. Duke hyrë në qytet, ai kishte mbi rrobë 14 arna që ishin 14 shenja nderi! Atëherë priftërinjtë kishin bërtitur: “Po, ky është personi që përshkruhet në librat tona! Ne mund t’ia japim çelësat vetëm këtij!”

Dhënia e çelësave kalifit Omer dhe dorëzimi i xhamisë Aksa muslimanëve u bë pretekst për hyrjen masive të popullsive vendase në Islam.

Duke radhitur ngjarjet në lidhje me një njeri posaçërisht të nderuar të Islamit, unë s’pata ndërmend t’jua entuziazmoj botën tuaj ndjesore. Synimi im ishte të parashtroja pyetjen: A mundet sot Islami, ashtu si dje, të përfaqësohet në përshtatje me qenien e tij të lartë? Brenda 20-25 vjetësh, ata patën mundur të fusnin në dorë një botë të tërë që përgatiti Buhari-të, Myslim-ët, Tirmidhi-të, Ibni Sina-të, Farabi-të, Biruni-të. Ata vendosën sundimin mbi Kaukazin, Azerbajxhanin, Irakun dhe Iranin. Me një lëvizje të vetme, ata e përfaqësuan në të katër anët e botës të vërtetën “La ilahe il’lallah Muhammedun Resulullah, Nuk ka zot tjetër veç Allahut, Muhammedi është i dërguari i Allahut” dhe ua patën njoftuar të gjithëve mesazhin e Islamit!

Sot, lërini ato vende të largëta, ne nuk mund të themi se po i tregojmë si duhet diçka botës sonë. Ndodhemi brenda një kuvendi që na dëgjon dhe përpiqemi t’i bindim njerëzit e atij kuvendi që janë njerëzit tanë, por gjithsesi, ata nuk binden, nuk na besojnë. Fjalët që themi na përplasen ftohtësisht fytyrës duke u kthyer prapë sikur të reflektoheshin nga akulli nëpër mure. Tregojmë me fjalë, por në shpirtra nuk hyjmë dot. Këto nuk i tregoj si mohim të të mirave ndaj favoreve të pafundme të Zotit dhe as që mund ta bëj këtë. Duke bërë krahasimin mes njerëzve të periudhës së parë të Islamit dhe vetes sonë, kam për synim të tërheq vëmendjen tuaj mbi distancën mes sahabeve, shokëve të Profetit, dhe neve!

Ukbe Bin Nafiut i pati rënë ta triumfonte Afrikën. I shndërruar në faqen e bardhë të muslimanëve me sukseset e tij të njëpasnjëshme, Ukbe, Emiri i kohës, qe goditur rëndë nga ata që s’e honepsnin dot, qe vënë nën zinxhirë dhe qe penguar nga lëvizja për t’ia njoftuar Islamin gjithë botës. Malli më i madh i tij gjatë pesë vjetëve të vetmisë nën zinxhirë qe bërë malli për ta njoftuar Islamin. Ai thoshte: “Desha ta përhap Islamin krye e fund Afrikës, por më penguan, prandaj më vjen keq!” Dhe një ditë, Yezidi që, krahas shumë të këqijave, kishte vënë nën zinxhirë Ukben, e zgjidhi këtë dhe e emëroi vali, guvernator në Afrikë, bëri mirësinë më të madhe duke i dhënë mundësi rifillimit të lëvizjes për triumfin e Islamit dhe përhapjen e tij në botë. Ukbeja shkoi dhe, me një frymë, arriti në pikën e fundit ku mund të arrinte. E ngau kalin në oqean duke u ndalur vetëm kur i erdhi uji kalit në grykë dhe tha: “Allahu im! Po të mos më dilte para ky det errësire, do ta çoja emrin tënd në fund të botës!” Ai e dinte se aty s’ishte mbarimi i botës, pavarësisht se s’e dinte ç’kishte pas asaj mase ujore të pafundme. Por po t’i flisnin për një vend të quajtur Amerikë, me siguri që do të pyeste menjëherë: “Si shkohet atje?”

Ja, kështu, në periudhën kur jetuan këta njerëz, Islami njoftohej dhe u tregohej të gjithëve. Dhe ndjehej vuajtje për vendet ku s’arrihej. Sa për ne, as mundëm ta përfaqësonim atë në masën e vlerave të veta, as mundëm ta çonim atë me shpejtësinë e rrufesë në të katër anët e botës. Ne nuk e vlerësuam këtë punë si synim të qenies sonë, prandaj dhe nuk i braktisëm dot punët tona vetiake, prandaj dhe nuk e harruam dot qoftë edhe një herë të vetme rrugën e shtëpisë sonë. Nuk i thamë kësaj “puna e parë” për t’u thënë punëve tona “e dyta”, “e treta” e, kështu, me radhë. Eshtë e vërtetë se edhe ne e lamë vendin, e mohuam vatanin dhe shkuam, por shkuam për të sjellë marka, për të sjellë dollarë, për të sjellë franga… Nuk shkuam për ta çuar emrin e lartë të Allahut. Prandaj nuk ua bëmë dot të ditura atyre të vërtetat e larta. Po qe se sot ata jetojnë mohimin, blasfeminë, perversitetin për shkak të mungesës së zellit dhe përpjekjeve tona, për shkak të dobësisë dhe paaftësisë sonë, gjithsesi një pyetje do t’u bëhet atyre e, një pyetje, neve.

Dje pata mundësi të ndiqja në regjistrim një konferencë të dhënë me aftësinë e një shokut tonë. Biseda bëhej gjermanisht dhe unë s’merrja vesh asnjë fjalë. Por pamja më jepte të kuptoja shumë gjëra. Shumë pak kohë më parë, në krye të një varri më qenë zgjidhur lidhësat e këpucëve dhe pata thënë me rënkim: “Kurban t’u bëfsha, Allahu im, s’ta bëmë dot të dëgjuar emrin në këto vende dhe në njerëzit e këtyre vendeve!” Tani, duke e ndjekur këtë kasetë, eh, ç’ndjeva, ç’ndjeva! Në një kishë të Hollandës, një i ri musliman mban një konferencë, kurse prifti i kishës është ulur e po e dëgjon. Femra muslimane me kryet mbuluar dhe femra të tjera me dëshirën për të mësuar për Islamin. Bëhen pyetje dhe jepen përgjigje… Tani e ndjej veten të paaftë për të folur për ato ndodhi. Megjithëkëtë, të gjitha këto janë nga një zë i dobët dhe prova amatore. Edhe nëse këto lloj përpjekjesh mund të quhen shërbim, është jashtë çdo diskutimi se nuk janë shërbimi vetë!

Ne sot ende përsillemi rreth sofatit të këtij pallati të madh. Nuk mund të thuhet se kemi bërë gjëra të mëdha. Dhe ja, për këtë shkak shumë njerëz ende jetojnë në perversitet. Ndodhi që të shkojmë kohë pas kohe atje në emër të besimit dhe fesë, por nuk e shpëtuam dot veten nga debatet shterpe. Dhe ende, kurrsesi s’e përfaqësuam dot këtë çështje në nivelin e një Omeri, e një Ukbeje, e një Nafiu, e një Ebu Ubejdeje, e një Ahnef bin Kajsi, e një Mugire bin Shubeje… Kush e di se si rrihte zemra e armiqve të tyre para besimit, njerëzisë, vendosmërisë dhe guximit të tyre dhe kush e di sa sy vendosën të besonin sapo i panë ata! Për zellin e tyre mjafton si dëshmitar triumfi prej tyre i atyre vendeve ku jetojnë me pak përjashtime muslimanë!

Ja, pra, kur çështjen ta trajtoni nga ky këndvështrim, do t’i shihni më me mirëkuptim ata që jetojnë në Paris, Londër, Nju-Jork, etj., madje, ndoshta do t’u bini gjunjëve dhe, duke e çuar dorën në zemër, do të thoni: “Turp për ne që nuk i bëmë dot të na dëgjojnë dhe nuk i nxorëm dot edhe këta në ditë të bardha!”

Këtu dëshiroj t’ju përcjell një ngjarje të treguar nga njëri prej vaizëve tanë të këtushëm. Një punëtor i yni banonte si mik në një shtëpi në Evropë. Jetonin së bashku me të zot e shtëpisë. Ndoshta edhe hanin e pinin bashkë. Pastaj secili shkonte në punë të vet. Ndërkaq, shoku ynë nuk linte gjë mangut në përjetimin dhe përshkrimin e ndjenjave të veta fetare. Dhe pastaj vjen një ditë që i zoti i shtëpisë bëhet musliman. Pastaj, pas tij, ashtu siç pati ndodhur me Amir Ibni Tufejlin, edhe e shoqja kërkon të bëhet muslimane dhe thotë: “Bashkë qemë gjer tani, prapë bashkë të jemi. Bashkë në Sirat, bashkë në Xhennet. Po qe se Islami është një gjë që e çon njeriun atje, nëse shkon ti, unë pse të mbetem?” Dhe merr krahë me pohimin: “La ilahe il’lallah, Nuk ka zot tjetër veç Allahut”! Pastaj, me radhë, edhe fëmijët, të gjithë pjesëtarët e familjes bëhen muslimanë. Pas njohjes me Islamin, shtëpia u kthehet në një kënd xhenneti, parajse. Pasi kalon një farë kohe, i zoti i shtëpisë i thotë shokut tonë fjalë që na lënë të habitur: “Për Zotin, nganjëherë, nga gëzimi më vjen të të përqafoj e të të puth në ballë, por nganjëherë më vjen të të mbërthej prej jake të të shkund mirë e mirë, të të jap një shuplakë, të të rrah! Sepse pasi na erdhe ti në shtëpi, na erdhi edhe Hz. Muhammedi (s.a.v.), na erdhi Kur’ani, na erdhi besimi te Allahu. Dhe, në sajë tënde, shtëpia na u kthye në një kënd parajse. Por unë kisha babanë, një njeri të thjeshtë e të pastër. Ai vdiq si krishter pak para se të vije ti. Pse nuk erdhe më parë që edhe atij t’i flisje?” Për mua, kjo klithmë është shprehje e një qortimi të botës krishtere dhe hebreje ndaj muslimanëve. Ne nuk shkuam dot atje. Nuk e çuam dot Islamin atje. Madje, edhe atje ku shkuam, u sollëm të kufizuar, nuk e përhapëm dot Islamin siç duhej. Nuk e jetuam dot Islamin, nuk e treguam dot dhe nuk ua bëmë dot të njohur zemrave nevojtare!

Dua të prek edhe një specifikë tjetër. Ata që na larguan ne nga Islami – po shprehem me mënyrën e tyre – i premtuan vazhdimisht këtij kombi një mënyrë jetese të nivelit të qytetërimit perëndimor. Dhe, megjithëse ka kaluar afro një shekull, madje 150 vjet, ne ende bëjmë punën e lypsarit në portë të Perëndimit. Asgjë s’ka ndryshuar. Si dje, ashtu edhe sot, Perëndimi na pa si shërbëtorë e si lypsarë. Shërbëtorë e lypsarë që e kanë braktisur vendin e shtëpinë për pesë para. Dhe tani po ju pyes ju: Krishterët dhe hebrenjtë nuk bëhen muslimanë dhe nuk i pranojnë këto parime të bukura që kemi në dorë. A e menduat ndonjëherë pse ndodh kështu? Shkaku është mjaft i thjeshtë. Po t’ju vijë dikush me parime të tilla të bukura, t’ju sjellë mesazhin më të bukur, madje t’ju hapë portat e qiejve, t’ju tregojë rrugët që çojnë në parajsë, vetëm se ky dikush të jetë shërbëtori juaj, dikush që punon në punë të ulta që ju i përbuzni, a do të mendoni të hyni në fenë e tij? Gjithsesi, s’keni për të shkuar pas portierit tuaj, pas shërbëtorit tuaj, pas atij që ju shtrin dorën për të lypur!

Sot, bota e quajtur “islame” nuk ka mundur ende ta mbledhë veten ashtu siç është pritur, nuk ka ardhur ende në vete. Ajo nuk e ka treguar dot Islamin në jetë, nuk e ka përfaqësuar dot. Ajo ende po lyp në portë të Perëndimit! Po qe se ti sot përkulesh pesëdhjetë herë në ditë para portierëve dhe shërbëtorëve të tu të djeshëm, fërkon pesëdhjetë herë në ditë fytyrën në pragun e tyre dhe dridhesh para tyre, as që mund të mendohet që njeriu perëndimor të të dëgjojë, t’ua vërë veshin mesazheve të tua. Ata do të na dëgjojnë dhe do të na pranojnë kur të arrijmë në portën e Perëndimit me dinjitetin e të parëve tanë, si përfaqësues të vërtetë të Islamit! Ndërkaq, nuk do të them se kanë të drejtë që nuk duan ta pranojnë fenë e lypsarit, që nuk ua vënë veshin njerëzve që i vënë në punë si punëtorë dhe hamallë, por mund t’i shoh të justifikuar dhe ka mundësi që, atje përtej, kur t’u bëhet pyetje atyre, do t’u bëhet edhe të ashtuquajturve përfaqësues të Islamit!

Sipas meje, çështja duhet trajtuar së pari nga ky këndvështrim, përgjegjësitë tona dhe të tyre duhen parë së bashku, kurse konkluzionet duhen dhënë me drejtësi dhe principialitet. Ndryshe, ne jemi shumë larg botëkuptimit të një pjese njerëzish të paekuilibruar që “e mbushin” xhehennemin me të gjithë njerëzit që jetojnë në vendet jomuslimane, ndërkohë që ngulen si roje në dyert e tyre! Po kështu, jemi shumë larg edhe nga ëndërrimtaria pritëse e atyre që mendojnë se, pasi të kenë parashtruar disa gjysma mesazhesh, të tjerët do të vrapojnë menjëherë pas tyre!

Por besojmë se një ditë, në ekuilibrin e botës do të ndodhë një ndryshim. Bota islame do ta mbledhë veten dhe do ta zërë sërish vendin e vet në atë ekuilibër. Dhe pikërisht atëherë, edhe Lindja, edhe Perëndimi do të na dëgjojnë ne!

Dhe s’ka përse të mos ndodhë. Do të ndodhë dhe ka nisur të ndodhë. Sot, mendimtarët e Perëndimit janë si të magjepsur para freskisë dhe forcës ndikuese të Islamit. Vështrimi i tyre duket se do të bëhet shkak për shumë ndryshime serioze. Nuk duhet parë e largët dita kur në gjeografinë ekonomike do të ndodhin ndryshime shumë serioze. Po, në hartën e botës do të bëhen një sërë ndryshimesh. Vetëm se këto do t’i bëjnë njerëz me personalitet, të njësuar me bazën e vet, jo njerëz të shtypur nën peshën e punëve të veta, që ua lënë këto punë kohës së lirë që mund të gjejnë, njerëz të paqëndrueshëm, insuficientë…

Ashtu siç e kam thënë edhe herë tjetër, kur të vdekurit që ngrënë kokën mes gurëve të varrit për të na parë ne, të thonë për ju, “ja, këta janë ata”, edhe ju do ta keni punën në rregull, edhe puna e botës do të jetë zgjidhur. Dhe pikërisht atëherë ju mund të lani hesapet me botën!

17. Ç'do të thotë "Kalu-bela"?

Këto fjalë i përkasin një dialogu, një marrëveshjeje mes Krijuesit dhe krijesave të Tij, përkatësisht njerëzve. Në këtë dialog pyetet: “A s’jam unë Zoti juaj?” Dhe merret përgjigjja: “Po, Zoti ynë je!”

Kjo çështje ka dy aspekte: 1. Kujt i është bërë kjo pyetje dhe si. 2. Kur është bërë.

Nisur nga aspekti i parë, mund të parashtrohen disa mendime.

1. Fakti që njeriu, ndërsa s’ishte asgjë, mori urdhrin “Bëhu!” dhe iu përgjigj me “Po!” këtij urdhëri, konsiderohet një dialog dhe marrëveshje me vlerë gjenetike, krijimi.

2. Fakti që Zoti i botërave, i cili e edukon çdo gjë duke e shtyrë drejt një përsosjeje, ndërsa njeriu ende ndodhej në trajtë grimcash në botën e atomeve, madje edhe përtej saj, iu drejtohet atyre grimcave duke ua mundësuar të ndiejnë kënaqësinë për t’u bërë njeri dhe u kërkon një fjalë e një betim, konsiderohet akti sipas të cilit çdo grimcë, duke marrë mbi supe një barrë shumë më të rëndë se mundësitë e veta, i përgjigjet pozitivisht propozimit për krijim të Zotit të vet.

Dialogu ose marrëveshja me propozim dhe pranim e supozuar të jetë bërë në dy trajtat e parashtruara më lart, duket se nuk është bërë me anë të fjalëve dhe shprehjeve. Nisur nga kjo, një pjesë komentuesish (specialistësh të tefsirit) të Kur’anit e kanë parë këtë marrëveshje si një marrëveshje metaforike – analogjike.(1) Me fjalë të tjera, sikur ashtu është thënë, sikur ashtu është dhënë përgjigje dhe sikur marrëveshja bart një vlerë juridike; nuk është një akt i bërë me fjalë ose me shkrim.

Në të vërtetë, arritja në një konkluzion të tillë pa marrë parasysh indeksin “pyetje-përgjigje” të Zotit, i cili zotëron mundësitë e një mijë e një lloj pyetjesh dhe e një mijë e një lloj përgjigjesh, është një punë e nxituar. Kur të jetë vendi, edhe për këtë do të bëjmë fjalë.

3. Një kërkesë vendimi dhe një marëveshje dëshmimi e tillë është identitet i faktit që njeriu ta ndiejë vetveten dhe që ta kuptojë se s’është gjë tjetër veç vetes së vet, se përfaqëson një intuitë vetveteje, të vërtetën ” Kush njeh vetveten, njeh Zotin”, është të vihesh të vështrosh një pasqyrë cilësie, të bëhesh dëshmitar i hojëzimit, kësaj rruge, i të vërtetave shumëngjyrëshe që reflektohen në vetëdijën tënde e ta shpallësh këtë dëshmi. Ç’e do se kjo kërkesë dhe ky pranim, kjo dhënie-marrje fjale e ky urdhërim e përgjigje nuk janë mjaft të qarta e që mund të ndihen menjëherë. Ndoshta janë nga gjërat që ndihen pas shumë paralajmërimesh e tërheqjesh vëmendjeje; edhe rëndësia dhe vlera e veprimtarisë orientuese nga ky moment zë fill.

Vetja, vetvetja e njeriut ose ego-ja që i është dhënë si amanet njeriut, i është dhënë me qëllim që ta njohë dhe pohojë ekzistencën e lartë, sublime të Krijuesit. Fundja, qëllimi i ekzistencës së njeriut është identitet i kësaj njohjeje dhe pohimi. Për rrjedhojë, njeriu, ashtu siç me ekzistencën e vet tregon për ekzistencën e Tij dhe me atributin e vet për atributet e Tij, ashtu edhe me mangësitë e veta tregon për përsosmërinë e Tij, me nevojëtarinë e vet, për faktin se Ai është absolutisht i pasur e s’ka nevojë për asgjë, me dobësinë dhe cinizmin e vet, për pushtetin dhe bujarinë e Tij. Kjo është bujaria e parë dhe dhurata e parë. Kurse aftësia njohëse dhe konceptuese që përbëjnë domosdoshmëri të bujarisë dhe dhuratës së parë, janë pohimi dhe shpallja e Krijuesit të Lartë, ekzistenca e të Cilit – në saje të aftësisë njohëse e konceptuese që iu falën njeriut – ndihet në ekzistencën e çdo qenieje, nuri, bukuria e të Cilit ndihet në çdo dritë. Dhe kjo është dialogu ose marrëveshja njohëse mes Krijuesit dhe krijesës njeri.(2)

Kjo marrëveshje, në përfundim të kuptimit – nga ana e krijesës – të brendisë së librit të mrekullueshëm të shkruar prej Fuqisë dhe Vullnetit Hyjnor dhe konceptimit të të fshehtave të rrjeshtave ku përshkruhen ngjarjet, dukuritë dhe ndodhitë, është, pothuajse, si një kërkesë dhe pranim.(3)

4. Kjo marrëveshje dhe pyetja-përgjigjja brenda saj nuk duhet të mendohen materialisht dhe nuk duhet të vlerësohen materialisht. Zoti (Xh.Xh.) u jep urdhëra të gjitha krijesave sipas veçorive të tyre të posaçme dhe po kështu ndien zërat dhe thirrjet që ngrihen prej krijesave, i kupton ato dhe i pranon si të jetë vendi e ua realizon. Po qe se do ta shprehnim këtë me terminologjinë e të folurit material, do të thoshim se Allahu (Xh.Xh.) që kupton çdo thënie të qenieve të cilat, ashtu si dhe njeriu, e shprehin mendimin e tyre me anë të gjuhëve dhe dialekteve të ndryshme, në të njëjtën kohë u jep urdhëra atyre dhe ua tregon të vërtetat po ashtu, me gjuhë dhe dialekte të veçanta sipas popullatës përkatëse. Në të njëjtën mënyrë Ai e trajton njeriun dhe gjithësinë, merr fjalë prej krijesave, bisedon dhe lidh marrëveshje me ta. Kësaj i thuhet “të folurit me fjalë”.(4) Veç kësaj, Zoti ka edhe mënyra të tjera të foluri, nga frymëzimi drejtuar kafshëve gjer te trajta e komunikimit hyjnor për të cilën janë të denjë engjëjt, mënyra, këto, që janë variacione më vete të të folurit në vetvete, pa fjalë ose të të folurit jomaterial.(5)

Kjo mënyrë e të folurit (jomaterial) e Zotit, megjithëse përshkohet në një mjedis e në një kuadër tepër të gjerë, nga frymëzimet që vijnë në zemrën e njeriut e gjer te bota engjëllore, për shkak se çdo kuadër e mjedis e ka krejt të veçantë mënyrën e komunikimit, domethënë “dhënie-marrjes”, është e pamundur që një mjedis apo kuadër të dëgjojë apo përcaktojë (interceptojë) mesazhet që shkojnë nëpër mjediset e tjera, zërat dhe shprehjet e lartësuara prej atje.

Ç’është e vërteta, pretendimi ynë se mund të dëgjojmë çdo gjë, është një opinion shumë i gabuar. Sot, më në fund, e kemi të qartë se nga gjërat që mund të dëgjohen, ne dëgjojmë vetëm disa për milion dhe, nga gjërat që mund të shihen, po aq. Kjo do të thotë se bota që shohim e dëgjojmë ne, në raport me botërat që s’i shohim e s’i dëgjojmë, është një hiç.

Nisur nga kjo, është krejt e pamundur që me kriteret dhe etalonet tona të vockëla të rroken dhe përcaktohen e folura e Zotit me molekulat, urdhërat për sistemet, zbërthimet dhe analizat të cilat kryhen në dimensione shumë të larta.

Allahu (Xh.Xh.) do të bëjë marrëveshje me molekulat, do të bëjë marrëveshje me qelizat, do të bëjë marrëveshje në botën e atomeve, në barkun e nënës, në periudhën e fëmijërisë, por të gjitha këto, brenda kritereve tona, ne kurrë nuk do të mundim t’i rrokim dhe përcaktojmë hapur. Sidomos në se ky dialog dhe kjo marrëveshje bëhen me shpirtin e njeriut dhe me ndërgjegjen si një mekanizmë e shpirtit…

Shpirti i njeriut është një qenie e pavarur dhe kjo specifikë tashmë është ndriçuar aq sa të mos lejë vend për debatim. Parapsikologjia me degët e saj që e ka rrethuar gjithë botën shkencore, e ka shndërruar sot në të tillë temë kureshtare shpirtin me ekzistencën, funksionet, dëshirat dhe shpresat, sa që s’ka mbetur sallon mondan e katedër shkencore pa bërë fjalë për të. Me që tjetër herë kemi qëndruar mbi shpirtin si temë krejt më vete e të pavarur, tani do të prekim vetëm aspektin që ka lidhje me çështjen tonë.

Me që shpirti, para se të hyjë në trupin e njeriut, zotëron, në një kuptim, cilësi mbikohore, pyetje-përgjigjen si marrëveshje, të bërë në ato kushte, do ta kemi krejt të pamundur për ta konceptuar brenda kritereve tona të të kuptuarit e të të riprodhuarit. Po, shpirti flet ngjashëm me të folurit e të dëgjuarit në ëndrra, merr e jep lajme pa pasur nevojë për dridhjet zanore, ashtu siç ndodh në telepati. Kjo e folur e veçantë do të regjistrohet në shirita të posaçëm, do të ruhet në kaseta të posaçme dhe, kur të jetë vendi, do të dalë në shesh duke iu drejtuar në mënyrën e posaçme për të; do të flasë duke përdorur gjuhën e vet dhe prapë, me anë të thirrjeve të posaçme për personin e vet, do të dalë në shesh.

Pra, shpirtrat u thirrën në “tavolinën e bisedimeve” (6) për të bërë një marrëveshje me Zotin e tyre. Me që mjedisi i atyshëm s’ishte material, e panë çdo gjë krejt hapur dhe thanë “Po!” dhe e nënshkruan marrëveshjen. Vetëm se një pjesë njerëzish që ndodhen me shumicë në ditët tona, për shkak se nuk e njohën fare kapitullin mbi ndërgjegjen të librit të shpirtit, nuk rastisën në një marrëveshje dhe në një nënshkrim të tillë. Dhe as që patën mundësi të rastisnin, sepse as i kishin hedhur ndonjëherë sytë asaj bote, as kishin bërë ndonjë kërkim rreth saj. Në të vërtetë, ja ky ka qenë libri i pafjalë që kanë dashur të lexojnë Kanti duke hedhur pas shpine të gjitha librat e shkruara mbi përshkrimin dhe përkufizimin e Zotit dhe Bergsoni duke i kthyer shpinën universit material. Shpirti duhet të dëgjohet, duhet t’u vihet veshi frymëzimeve të shpirtit, duhet të ngrihet laboratori për të kuptuar gjuhën e ndërgjegjes dhe në indeksin e reflektuar në vetëdijë duhen bërë përpjekje për të parë fytyrën e së vërtetës.

Ky libër është, i vetëm, dëshmitari më i pagabueshëm i të vërtetës së lartë dhe “pala” ose subjekti që ka hedhur nënshkrimin në marrëveshje, mirëpo nuk është fort e lehtë t’ua tregosh këtë gjë atyre që janë të privuar prej dëshirës dhe zellit për ta mësuar këtë gjuhë!

Në se kokat do të mund të pastroheshin prej kufizimeve, njeriu do ta dëgjonte dhe shihte ndërgjegjen e vet duke i thënë “po” kësaj marrëveshjes së parë. Në të vërtetë, ky është edhe synimi i meditimeve dhe kërkimeve objektive e subjektive: të shpëtohet mendja prej ideve fikse, t’i fitohet liri mendimit dhe, me anë të objektivit të mendimit të lirë, të bëhen përpjekje për t’u lexuar këto shkrime të imta që ndodhen në ndërgjegje. Ka sa e sa njerëz që e kanë mësuar veten të shohin, kësaj rruge, në thellësitë e zemrës, të cilët e kanë krejt të pamundur t’i gjejnë në ndonjë libër ato ç’ka kanë gjetur e përftuar me anë të vëzhgimit të brendshëm dhe me anë të ndjenjave të brendshme. Edhe simbolet dhe shenjat e librave hyjnorë vetëm nën këtë objektiv shfaqen me tërë gamën e ngjyrave të posaçme vetëm për ta. Kurse ata që s’mundin ta shohin këtë horizont e që s’munden ta kapërcejnë vetveten, kurrë s’do të mund të kuptojnë gjë nga kjo.

Dhe tani le të vijmë te aspekti i dytë i çështjes. Kur u bë, vallë, kjo marrëveshje? Le të parashtroj menjëherë se, në lidhje me këtë, është mjaft e vështirë të tregohet ndonjë gjë në trajtën e ajetit kur’anor apo hadithit, porosive profetike. Por është e mundur të bëhet fjalë për disa shprehje të disa komentuesve të Kur’anit.

Kjo kërkesë dhe pranim ka ndodhur gjatë udhëtimit të spermës në mitër. Ka ndodhur kur fetusi ka marrë trajtë njerëzore. Ose ka ndodhur kur fëmija është maturuar dhe është bërë i vetëdijshëm për qenien e vet… (?!)

Të gjitha këto lloj konsideratash kanë metodën dhe rrugën e vet të apologjisë. Por ç’e do se është mjaft e vështirë të tregosh ndonjë shkak serioz për të parapëlqyer njërën prej tyre ndaj të tjerave ose për ta pranuar si prioritare ndonjë tjetër specifikë ndaj tyre.

Kjo marrëveshje mund të jetë bërë në botën e shpirtrave, por edhe në një botë tjetër, ku shpirti të ketë kaluar në marrëdhënie me atomet e veta. Mund të ketë ndodhur në cilëndo prej periudhave të zhvillimit embriologjik ose edhe në një prej etapave të zhvillimit të fëmijës gjer në periudhën e maturisë së plotë…

Allahu (Xh.Xh.) që u flet bashkërisht të djeshmes e të sotmes e që i dëgjon të djeshmen e të sotmen bashkërisht, mund ta ketë bërë këtë marrëveshje në secilën ose në të gjitha këto periudha bashkë. Ne jemi kah e dëgjojmë këtë zë që vjen nga thellësitë e ndërgjegjes dhe e ndiejmë zemrën të aftë për të dëshmuar për një bisedë dhe marrëveshje të tillë.

Por ç’e do se, ashtu siç stomaku e tregon urinë me gjuhën e vet të posaçme, ashtu siç trupi flet me gjuhën e tij të posaçme për vuajtjet dhe dhimbjet, edhe ndërgjegjja bën fjalë për marrëveshjet duke përdorur gjuhën e vet të posaçme, duke i ndejtur besnik terminologjisë së vet; ndërgjegjja rënkon për shkak të dhimbjeve e anktheve që ndien, rropatet për t’i mbetur besnik fjalës së dhënë dhe u jep vazhdimësi emocioneve të veta në trajtën e një dallgëzimi të pandërprerë. Kur, si një fëmijë, me rënkimet e veta tërheq vëmendjen, e konsideron veten fatbardhë e të lumtur, kurse atëherë kur nuk mundet ta tregojë hallin e vet, kur nuk gjen dot dikë që t’ia shohë hallin, përpëlitet në dëshpërim.

Zemra që është një pasqyrë e shkëlqyer e aftë të pasqyrojë të vërtetën më të lartë, ç’bibliotekë e pasur që është, ç’fletore e shkëlqyer që është, ç’kuti ruajtëse e përsosur që është! Por vetëm në sytë e nxënësit që kupton prej saj!..


[1] Në origjinal: Istiare-i temsilijje.
[2] Në origjinal: Elestu ve bela.
[3] Në origjinal: Ixhab ve kabul.
[4] Në origjinal: Kelam-i lafzi.
[5] Në origjinal: Kelam-i nefsi.
[6] Në origjinal: Elest bezmi. Ne po e përkthejmë në përshtatje me koncepsionin e sotëm.

18. Në një fatkeqësi natyrore, a mos vallë të gjithë të vdekurit kanë pasur të njëjtin çast të fundmë?

Çast i fundmë, për një qenie, do të thotë fundi i periudhës që ka për të përshkruar ai brenda kushteve dhe dimensioneve të veta të posaçme si dhe mbarimi i aventurës jetësore të asaj qenieje. Çdo gjë e krijuar pas, vjen në këtë botë bashkë me një fund dhe mbarim të tillë të parashkruar.

Eshtë e pamundur që brenda procesit në të cilin ecën qenia, të ndahen nga njëri-tjetri fillimi me mbarimin. Çdo gjë, ashtu si pika e ujit, herët a vonë do të bjerë në tokë e do të tretet. Ose si një lumë, herët a vonë do të derdhet në det e do të përhumbet në të!

Dhe kjo është e shkruara në ballë e përbashkët e të gjitha qenieve! Çdo qenie me këtë të shkruar del në dritë të ditës e prapë me këtë të shkruar ndahet nga kjo botë e shkon.

Fillimi është simptomë dhe argument i mbarimit; shfaqjet e realizuara pas, janë baza, parimi i të marrurit fund. E kundërta, ajo që s’ka fillim, s’ka as fund. Eshtë i pafillimtë vetëm ai që është i pafundmë, që është Zoti.

Eshtë një Qenie e Lartë që konkludon mbi qenien e çdo gjëje që shfaqet pas, që e sjell në botë atë gjë me një program të caktuar dhe që ka nën vëzhgimin e vet çdo gjë, e Cila ndodhet jashtë gjithë këtyre vajtje-ardhjeve dhe lindje-perëndimeve si dhe të gjitha etapat dhe periudhat e kaluara e të ardhshme janë nën administrimin e Tij!

Dhe tani, nisur nga kjo konsideratë, mund të themi se, ashtu siç nuk do të ishte e drejtë t’i quanim “të natyrshme” as ardhjet, as edhe shkuarjet, ashtu edhe kategorikisht nuk do të ishte me vend të quheshin “të natyrshme” fatkeqësitë dhe dukuritë shoqëruese të tyre. Dhënia ekzistencë materies, ekzistenca e saj marrin udhë dhe, në të njëjtën kohë, ecin në saje të një urdhëri dhe vullneti të jashtëm.

Njeriu, kafshët, bimët dhe të gjitha qeniet e tjera dalin në dritë të ditës në saje të një fuqie që konkludon mbi ta, çojnë në vend detyrën e tyre të faktimit dhe pasqyrimit(1) dhe, pastaj, hiqen nga skena e fshihen duke ua lënë vendin të tjerëve.

Në këtë botë, edhe lindjet, edhe vdekjet kryhen si nga një ekspozim, faktim dhe provë më vete. Ashtu siç çdo gjë kur fiton ekzistencë si qenie, bëhet argument krejt i hapur i një Ekzistence të fshehtë dhe interpret i Saj, ashtu edhe largimi i saj në mbarim të periudhës përkatëse, është kah argumenton eternitetin e asaj Qenieje të fshehtë të pafillimtë dhe pavdekshmërinë e Saj.

Po, ne dhe çdo gjë tjetër që kemi fituar ekzistencë nga hiçi, nga e paqena,(2) me qenien tonë tregojmë për qenien e dikujt tjetër dhe, me të parët, të dëgjuarit dhe aftësinë njohëse tonën si dhe me ikjen tonë duke braktisur çdo gjë që bartëm mbi shpinë si amanet një jetë të tërë, tregojmë për NJESHIN e fshehtë, të kundërt me gjërat e përkohshme që vijnë e shkojnë e që shkojnë për të mos u kthyer më! Ai është “Ai që ka krijuar jetën dhe vdekjen që ju të jepni provën se cili prej jush do të bëjë punën më të bukur!” (Kur’ani, Mulk: 2, perifrazim i vetë autorit.)

Të arrish të konceptosh të fshehtën e ardhjes tënde këtu, të japësh provën dhe të bëhesh gati për të ikur, ja, pra, se ç’është e rëndësishme për njeriun!

Dhe tani, pas kësaj hyrjeje përgatitore të shkurtër, le të merremi me çështjen tonë, çastin e fundmë të përbashkët të të vdekurve në një fatkeqësi.

Ashtu është, të gjithëve u ka ardhur çasti i fundit menjëherë së bashku! E, për të ndodhur kështu, nuk ka asnjë pengesë serioze e që të vlejë për t’u shënuar. Individualiteti i Lartë që mban në dorë ekzistencën të tërë, ashtu siç i ka krijuar çdo njeri dhe çdo gjë, nga grimcat e gjer te sistemet, secilin brenda paracaktimit të vet të posaçëm, së bashku menjëherë, po ashtu edhe mund t’i vdesë të gjithë së bashku menjëherë! As fakti që gjërat apo qeniet mund të ndodhen veç e veç në vende të ndryshme, as edhe ndryshimet karakteristike e cilësore, në lidhje me këtë, nuk mund të përbëjnë pengesë.

Megjithëse për ta treguar efektivitetin e Qenies me fuqi të pafundme, nuk mund të gjendet ndonjë shembull që ta reflektojë plotësisht atë fuqi, prapëseprapë mund të bëhet fjalë edhe për shumë gjëra që mund t’i bëhen pasqyrë Asaj, që mund të japin një ide.

Përgjithësisht, qeniet me karakteristika dhe cilësi të ndryshme që orientohen kah dielli, e vazhdojnë jetën e tyre duke parë kah ai pa shkaktuar ndonjë pështjellim, marrin ngjyra të ndryshme nën dritën e tij, në gjendjen më të shkëlqyeshme me të vijnë dhe me lindjen e perëndimin e tij zbehen, shkoqen, shuhen e shkojnë. Krejt ashtu si ai, çdo gjë barset në prehrin e të njëjtës pranverë, zhvillohet e përhapet në të njëjtën verë dhe në të njëjtën vjeshtë zverdhet e, megjithatë, fati i paracaktuar i secilës qenie dhe i të gjithave është i ndryshëm. Të gjitha së bashku dhe veç e veç, e shfaqin ekzistencën dhe efektivitetin e tyre sipas planit dhe programit të asaj diturie të gjerë, sipas orientimit të atij vullneti e të asaj dëshire të pafund, jo në mënyrë spontane, por në atë drejtim që kërkon Vullneti dhe Dëshira e Lartë. “Ai di për çdo gjë që ndodhet në tokë e në det… Nuk ka gjethe që bie dhe gjë të fshehur në errësirën e thellësive që të mos ndodhet në librin e hapur!” (Perifrazim nga Kur’ani – përkth.).

Në se jeta dhe vdekja, zhvillimi dhe produktiviteti i drurëve, barërave, farërave e kokrrave ndiqen kaq seriozisht, a mund të ndodhë që një qenie e përkryer si njeriu të lihet pa orientim e kujdes? I Zoti i Lartë i universeve që nuk pengohet të shohë një gjë kur sheh një gjë tjetër, të dëgjojë një gjë kur dëgjon një tjetër, sigurisht që do t’i japë rëndësi çdo gjendjeje të njeriut si krijesa më e vlerë, vepra artistike më e çmuar dhe, duke i favorizuar një individi të tij gjërat që ndodhen tek të gjitha tipet e llojet e qenieve të tjera, do ta trajtojë posaçërisht njeriun që është indeksi ose shembëlltyra në miniaturë e të gjitha universeve, do ta bëjë të merituar të konsideratës së Tij të posaçme dhe, me rrugë të posaçme, do ta nderojë në audiencën e Vet!

Kjo ftesë dhe bartje për atje mund të ndodhë disa herë në shtrat, disa herë në fushë të luftës dhe, disa herë, mund të ndodhë edhe në ndonjë fatkeqësi. Madje, mund të ndodhë edhe në masë ose një e nga një nëpër vende veç e veç nga njëri-tjetri. Këto, nga këndvështrimi i Krijuesit ndaj njeriut, kurrsesi nuk ndikojnë në përfundim. I Zoti i Dijes dhe i Fuqisë së Pafundme që ka në dorë frerët e çdo njeriu, që e mban një qenie në jetë sa të dojë e, pastaj, e lëshon, sipas librit pranë tij, është krejt normale dhe e pranueshme që t’ua marrë shpirtrat individëve dhe shtresave të caktuara. Ashtu siç u prek edhe më parë, kjo është diçka si puna e një komandanti epror, që, për një njësi ushtarake për të cilën është përcaktuar se po e mbaron afatin e shërbimit ushtarak, të kryejë, kur t’i vijë dita, lirimin e tyre.

Veçanërisht, ashtu siç është bërë e qartë edhe në vendin ku është prekur çështja e karakterit gjithëpërfshirës të detyrës së engjëllit të ngarkuar me marrjen e shpirtrave, ka aq shumë engjëj përgjegjës për të marrë shpirtrat, sa në të gjitha vendet të përfshira në mijra fatkeqësi që ndodhin në të njëjtin çast, me çdo të vdekur mund të takohen, sipas vullnetit dhe miratimit të Zotit, jo një, por disa engjëj dhe, sipas librave që mbajnë në dorë, mund t’i drejtojnë kurbanët e tyre në perspektiva të ndryshme.

Kur këto lloj fatkeqësish merren në analizë në mënyrë shumë serioze, me të vërtetë është e pamundur të mos shohësh edhe një miratim të parë, edhe ardhjen e çastit të fundit për të gjithë të vdekurit menjëherë. Duhen vëllime të tëra për të përcaktuar dhe përshkruar tërë ndodhitë interesante e të mrekullueshme të kësaj natyre. Mbi gjithçka, edhe ato që janë shkruar, janë aq shumë sa i kalojnë vëllimet. Nuk kalon ditë që të mos shoh të shtypur disa prej ngjarjeve të tilla të jashtëzakonshme që do të bëheshin subjekte librash.

Për shembull, në një tërmet që e kthen qytetin përmbys, në kundërshtim me faktin që mijra vetë, pavarësisht nga të gjitha përpjekjet, nuk arrihet të shpëtohen, shumë ditë më vonë nxirren nga gërmadhat qindra fëmijë të padëmtuar… Ose diku një rimorkio rrokulliset në kanal, të gjithë punëtorët e hipur mbi të mbyten, kurse tej, mbi ujë, qëndron një foshnjë e lidhur në dizga, pa pësuar asgjë… Ose në një aksident ajror, ndërsa njerëz të aftë e të stërvitur nuk arrijnë dot t’u shpëtojnë flakëve, një bebe e fluturuar dyqind metra më tej gjatë rrëzimit shpëton pa marrë asnjë gërvishtje… Të gjitha këto e qindra ndodhi janë kah vërtetojnë se si jeta, ashtu edhe vdekja nuk janë dukuri spontane, por, përkundrazi, realizohen me anë të masave të marra prej dikujt që di, sheh dhe drejton.

Të gjitha qeniet që vijnë në jetë individualisht ose në grup, gjer në afatin kur u mbaron detyra e shënuar në regjistrat përkatës dhe kur do t’ju vijë çasti i fundit, e mbushin jetën duke çuar në vend përgjegjësinë për të konceptuar të fshehtat e imta të krijimit, për të zbuluar enigmat e përtejnatyrës, për t’iu bërë pasqyrë dhe interpret Individualitetit që na ka dërguar këtu ne dhe ata dhe, pastaj, lirohen nga detyra një e nga një, copë-copë ose në grup.

Kjo e ditur, ky përcaktim dhe saktësim dhe, pastaj, çuarje në vdekje e krijesave, domethënë sjellja në një e çasteve të fundit dhe dhënia fund e punës së tyre janë mjaft të lehta për Allahun (Xh.Xh.) që e di në trajtën më të mirë çdo gjë nga kreu në fund. Mbetet të themi se prej Atij që di çdo gjë të hapur a të fshehur e mësojmë se përreth çdo njeriu ndodhet një tufë engjëjsh dhe se, përveç këtyre, ndodhen edhe shumë engjëj nga ata që marrin shpirtrat.

Në këtë diskutim mund të lindë veçanërisht një kundërshtim i tillë i vogël: Në këto lloj ndodhish fatkeqe, bashkë me ata që e kanë bërë hak, dëmtohen e shkojnë edhe një numër i madh të pafajshmish. A mund të na thoni diçka rreth kësaj?

Le ta them menjëherë se edhe kjo pikëpyetje lind nga një mahitje në besim dhe në përfytyrim. Po qe se jeta do të ishte identitet vetëm i jetës së kësaj bote dhe vendi i njeriut do të ishte krye e fund këtu, ndoshta ky kundërshtim do të kishte një aspekt të pranueshëm e do të ishte i mbështetur. Mirëpo kjo botë për njeriun është një vendmbjellje, një fushë ku tregohet zelli dhe një sallon pritjeje, kurse bota përtej është vendi ku korret e shihet në lëmë, është koha kur mblidhen frutat dhe, më në fund, i shpëtimit nga shqetësimet dhe i arritjes së lumturisë. Dhe sipas kësaj konsiderate, në vdekjen e të mirit me të keqin bashkë, e fajtorit me të pafajshmin nuk ka asgjë të panatyrshme. E kundërta, një ecuri e tillë e gjërave është më e pranueshmja dhe më logjikja. Sepse, në ringjalljen e dytë, secili do të marrë një trajtë të posaçme qenieje sipas qëllimit dhe sjelljeve të veta, sipas tyre do të trajtohet, sipas tyre do t’i nënshtrohet ndëshkimit ose do të meritojë favor.

Përmbledhtaz, çasti i fundit dhe vdekja janë identitet i mbarimit të periudhës së ndodhjes dhe shërbimit në këtë botë. Një periudhë e tillë, në cilësinë e një plani të parapërgatitur në linjën e mosinjorimit të vullnetit të njeriut, të regjistruar e të kaluar në arkiv, s’është gjë tjetër veç ekzekutimit të tij kur t’i vijë stina, sipas urdhërit dhe fermanit të Individualitetit që di, sheh e dëgjon çdo gjë. Mes ekzekutimit individual dhe kolektiv nuk ka asnjë lloj ndryshimi logjik.

Pandeh që, ashtu si në çështje të tjera, edhe këtu, mosnjohja e dijes, fuqisë dhe vullnetit të pafund të Krijuesit të Lartë përbën një prej shkaqeve kryesore të deviacionit. Dhe një tjetër shkak është gabimi në këndvështrimin e gjërave e të dukurive. Në se përballë ndodhive, nuk mundemi t’i zhveshim kokat nga kuptimi i gabuar i natyrës e i shkaqeve si dhe të mbyllemi vetëm për vetëm me ndiesitë tona, bota jonë e brendshme, me besime të dobëta, do të shndërrohet në shesh lufte të lëkundjeve e drojeve djallëzore.

Shtuar kësaj edhe faktin që, si rezultat i varfërisë së botës tonë ndiesore dhe ushqimit të saj të pamjaftueshëm, qoftë edhe të pambështetur, pirja çdo ditë tas pas tasi e dyshimeve dhe lëkundjeve është një fatkeqësi e tillë e frikshme, sa që nuk duhet çuditur për prishjen e orientimit të brezave, por për faktin që brezat ende nuk kanë arritur ta mbrojnë orientimin e tyre.

Për këto çështje që duken si të parëndësishme, mund të pretendohet se u qëndrua më shumë se ç’i takonte. Por ne nuk do të jemi dakord me këtë mendim për asnjërën prej çështjeve që kanë lidhje me besimin. Në sytë tonë, edhe çështja më e vogël lidhur me besimin është në madhësinë e maleve dhe e shtrenjtë sa bota. Nisur nga kjo konsideratë, sado pedantisht që të qëndrohet mbi të, e vlen dhe është me vend.

Shpresojmë se shokët tanë që e kanë në konsideratë këtë çështje, nuk do të mërziten dhe do të na falin ne!


[1] Sipas misticizmit, gjithçka e kësaj bote e shtruar në faqe të dheut si një ekspozitë, fakton dhe pasqyron fuqinë dhe madhështinë krijuese të Zotit, qenien e Tij eterne. (Përkth.)
[2] Latinisht: Ex nihilo. (Përkth.)

19. Thuhet se Islami është në përshtatje me mendjen dhe logjikën. Mirëpo Islami mbështetet mbi dogmën dhe, për pasojë, kërkon nënshtrim?

Po, ashtu është. Islami edhe është në përshtatje me mendjen dhe logjikën, edhe kërkon domosdoshmërisht nënshtrim. Sepse mendja dhe logjika me nënshtrimin nuk përbëjnë antonim(1). Diçka mund të jetë logjike emundtë kërkojë edhe nënshtrim. Përballë një spesifike që kërkon nën shtrim, askush nuk mund të konkludojë në formën kjo s’është logjike. Edhe logjika nuk e pranon nj ëkonkluzion të tillë. Dhe tani le të përpiqemi ta shpjegojmë këtë çeshtje përsëri brenda kornizës së mendjes dhe logjikës.

Së pari, Islami i ka trajtuar çeshtjet, besimi i të cilave është i domosdoshëm, me librin ku lexohet gjithësia dhe na i ka shpjeguar neve mendërisht e logjikisht. Pasi na eka provuar në këtë mënyrë madhështinë dhe kujdeatarinë hyjnore(2) të Providencës Hyjnore,është trajtuar profetësia në cilësinë e domosdoshmërisë reciproke(3), domethënë të nevojës së paevitueshme për njëri-tjetrin dhe kjo domosdoshmëri është argumenruar me argumente mjaft bindëse. Për të lajmëruar këtë madhështi, ndihet nevoja e profetëve, kurse të gjitha argumentet që sjellin si konkluzion pushtetin e Tij, janë mjaft mendore e logjike.

Pas vdekjes, njerëzit duhet të ringjallen e të fitojnë një jetë të amshuar nëmënyrë që ndjenja e përjetësisë dhenë atyre, të mo jetë ose të mos mbetet diçka e kotë. Sipas asaj që Providenca hyjnore është i pastër nga kotësirat, një jetë të tillë do t’u dhurojë njerëzve. Gjithashtu, Ai që e krijoi qenien për herë të parë, do të bëjë edhe krijimin e dytë.

Kur’ani është fjala e Zotit. Sikur të gjithë njerëzit dhe xhindet të bëhen bashkë, nuk mund të sjellin diçk të ngjashme qoftë edhe menjë ajetin e vetëm të tij. Me që ai është fjala e Allahut (Xh.Xh.), atëherë edhe Teurati, Ungjilli, Zeburi si dhe të gjitha shkrimete kalura nën vërtetimin e Tij, me identitetin e tyre origjinal, janë fjala e Allahut (Xh.Xh.)…

Këto çeshtje që i kemi trajtuar imtësisht dhe gjerësisht një e nganjë nëvendet përkatëse lidhur me tematikën përkatëse, nuk do t’i shtjellojmë këtu. i preka vetëm për të dhënë një mendim. Tani, pasi të gjitha çeshtjet përkatëse të dogmës të cilat duhen besuar, të jenë provuar me argumente të tilla mendore e logjike, puna vjen në një cak pas të cilit njeriu nuk mund të ecë me këmbët prej argumentesh. Kuptimet mbi të vërtetën që përceptoi me ndërgjegje dhe qëndjeu me zemër, janë aq të qëndrueshme, sa që argumentet atje mbeten krejt të zbehta. Kjo është një çeshtje niveli (shpirtëror) dhe është mjaft normale. Puna shkon gjer atje s personalitete të mëdhenj si Imami Rabbaniu,(4) pasi kanë plotësuar sejir minallah(5), kanë pohuar se përsëri njeriu do të ndiejë nevojë për argumente, në një kohë kur evenimenti i sipërpërmendur është një situatë e posaçme për njerëzit që kanë plotësuar miraxhin(*) në atë nivel dhe s’kanë të bëjnë me shumicën prej nesh.

Çdo punë dhe veprimtari Providencës Hyjnore është e mbështetur në mendjen dhe logjikën. Si të mos jetë, kur Ai është i Ditur dh Zotërues, gjëra të kota, s’bën… Me të vërtetë ne, me anë të ligjeve të fizikës, kimisë, astronomisë dhe astrofizikës arrijmë një pjesë parimesh të qëndrueshme dhe shohim se para kësaj veprimtarie, bëmat e njerëzve më të aftë mbetën shumë të zbehta. Kurse në çdo punë të Allahut (Xh.Xh.) kanjë urtësi. Dhe kjo urtësi është mendore dhe logjike, zhvillohet plotësisht në këtë vijë.

Ja, pra, ajetet e krijimit të botës së ndryshueshme(6), të sjella së bashku nga ana jonë me anë argumentesh të tila objektive e subjektive(7), na shtrëngojnë t’i besojmë Providencës Hyjnore me një besim në përshtatje me madhështinë dhe lartësinë e Tij. Është fjala, pra, për mendje e logjikë në fillim e në fund për nënshtrim. Me që iu nënshtruam dhe i nënshtrohemi Atij, atëherë duhet edhe të bëjmë ato që thotë Ai. Natyrisht, këtu na dalin përpara çeshtje lidhur me adhurimin, të gjitha specifikat e namazit, agjërimit, zeqatit dhe haxhit, të tilla që kanë të bëjnë me njeriun si rob të Zotit…

Nga një këndveshtrim, plotësimi i këtyre është nënshtrim. Por është gjithmonë e mundur që midis këtyre të ecim sërish me këmbët prej mendjeje dhe logjike si dhe t’i kushtëzojmë këto me një vlerësim nga pikëpamja e urtësive që përmbajnë.

Sigurisht që ka shumë urtësi në detyrimin(8) e namazit në pesë kohë të caktuara pa lejuar kapërcimin e kohëve. Pa asnjë dyshim, nuk është i rastit detajimi i tillë i veprimeve të namazit. Urdhëri i larjes së organeve në abdes sigurisht mbështetet në një dobi. Sa rol të madh ka në ndërtimin e jetës shoqërore falja e namazit në bahkësi(9)! Sa dobi ka marrë përsipër detyrimi i zeqatit në pikëpamje të ruajtjes së ekuilibrit të varfër-të pasur! Dobitë që i sjell shëndetit të njeriut agjërimi, janë pa numërim. Madje, mrekullia marramendëse e vendimeve përkatëse të Kodit Penal të Islamit dhe sa e sa urtësi të tjera që, po të shqyrtohen e analizohen tërësisht nga këndi i mendjes dhe logjikës, do të na çojnë ne përsëri në të njëjtën pikë, në nënshtrim.

Po e shqyrtojmë haxhin, sa për shembull. Le të themi se e kemi pranuar qysh në fillim detyrimin e haxhit, sepse Providenca Hyjnore thotë: Ve lillâhi alennâsi hixhuxhul bejti… (Kur’ani, Ali Imran:97)(10) si dhe ia ka bërë të detyruar këtë çdo muslimani burrë apo grua që ka mundësi. Një vështrim i tillë është fillimi i punës nga nënshtrimi. Në emër të nënshtrimit themi si urdhëron!(11) dhe vrapojmë për në haxh. Pas kësaj nisemi të shqyrtojmë premtimet e dhëna neve nga haxhi në përmasa të botës Islame. Haxhi është një kongres i Botës Islame të përfaqësuar nga njerëz të çdo niveli. Dhe ndodhen në gjendjen bazale më të shkurtër e më të garantuar të mundësisë së sjelljes së muslimanëve në një trup të vetëm. Si dhe po ta vështronim çeshtjen nga fronti i drejtësisë shoqërore, sjellja këtu në një vend e njerëzve pa dallime të pasur-të varfër, të ditur-të paditur, me mendimin vetëm për të kryer detyrën e robit ndaj Zotit duke u trajtuar vetvetiu secili në të njëjtat kushte e në të njejtin nivel, do të na e fuqizonin afinitetin tonë ndaj të veçantës se ç’sistem mbarë njerëzor është Islami dhe do të na bëhej, kjo, mbështetje për vendosmërinë tonë besimore.

Po deshët, le të fillojmë të ecim me këmbët prej mendjeje e logjike, ta trajtojmë çeshtjen dhe, në përfundim, të arrijmë të vendosur në pikën e nënshtrimit; po deshët, letë dalim në udhë të nënshtruar, t’i përdorim si mjete mendjen dhe logjikën e pstaj të arrijmë sërish në të njejtën pikë. Këta nuk janë faktorë që do të ndikonin në konkluzion.

Për pasojë, Islami, nga një drejtim, është mendor dhe logjik. Nga një drejtim tjetër, baza e tij është nënshtrimi. Po aty fillon me mendjen dhe logjikën dhe arrin në nënshtrim, po aty, nisur nga nënshtrimi, shkon tek mendja dhe logjika, të cilat, nga ana e tyre, përsëri e çojnë njeriun në nënshtrim. Në fund të fundit, nuk mund të jenë ndryshe rregullsia dhe sistemi i Allahut (Xh.Xh.) që na ka vënë përpara këtë gjithësi në formën e një libri…


1) Antonim: (gjuhësi) fjalë me kuptim të kundërt
2) Në origjinal:rububijet
3) Në origjinal: telâzum
4) Imami Rabbani: Ahmet Faruki Serhendi (971-1034H/156-1624)
5) Në origjinal: sejir minallah: shuh bashkë me miraxh
6) Në origjinal: tekvini ajetleri
7) Në origjinal: âfâki ve enfusi
8) Në origjinal: farz shih në fund të librit
9) Në origjinal: xhemaat : shih në fund të libriut
10) …Për hir të Allahut, vizita e shtëpisë (Qabes) është obligim…
11) Në origjinal: lebbejk (arab.)
*) Miraxh: shih në fund të librit

20. Me që Allahu nuk është nevojtar për adhurimet tona, pse ne nuk i bëjmë ato sipas qejfit dhe dëshirës sonë?

Ndjenja e adhurimit tek njeriu është një veçori që e shtyn njeriun ta njohë Zotin. Nga njëra anë, njeriu sheh pamje e tabllo që do të shërbenin si argument i ekzistencës së Individualitetit që ka krijuar këtë gjithësi të shkëlqyer, për shembull, tabllo të rregullit e të harmonisë së gjërave. Pastaj njeriu kalon, hyn në rregullsinë e përgjithshme të të Zotit të rregullsisë, i cili e ka krijuar këtë rregullsi të përsosur. Ja, pra, kështu, pas një vëzhgimi të kujdesshëm, ai kupton se asgjë nuk mund të ekzistojë në natyrë pa një qëllim të caktuar e jashtë rregullit dhe, për rrjedhojë, kupton se edhe ai vetë duhet pa tjetër që të veprojë sipas këtij rregulli.

Po kështu, në se njeriu do të vihej ta vëzhgonte gjithësinë në aspektin e bukurisë e të estetikës së saj, do ta gjente aq të bukur e të mrekullueshme, sa që do të mendonte se do të ishte e pamundur të përfytyrohej më e bukur. Nga fytyra e njeriut te faqja e tokës e që aty te pamja e stolisur me yje e qiellit ka një të tillë bukuri magjepsëse, një paraqitje të tillë marramendëse dhe një të tillë shprehje të ëmbël që e huton njeriun, sa që është e pamundur që, duke parë këto përvijime, këtë shumëllojshmëri ngjyrash e këtë harmoni, të mos e shohësh dhe gjesh Individualitetin që e ka shpalosur këtë ekspozim enigmatik e të shkëlqyer…

Si analiza dhe mendimi objektiv, si subjektiv, i përftojnë njeriut të tilla frymëzime të këndshme që ia përkëdhelin shpirtin, ashtu e ngazëllojnë dhe e bëjnë të vrapojë nga tablloja në tabllo, sa që i vjen të hidhet e të bërtasë si një fëmijë nga gëzimi dhe emocionet. Me të parë ngritjen dhe uljen mbi punët dhe veprimet më të bukura të emrave më të bukur (të Zotit – përkth.) si të ishin flutura prej drite, ne duartrokasim burimin e këtyre bukurive që na merr ne bashkë me të gjitha ndjesitë tona njerëzore e na tret në to dhe, me mahnitje, habi dhe etikë, përballë të Zotit të tyre të Gjithëshkëlqyer, kapërcejmë vetveten.

Nga një këndvështrim tjetër, në gjithësi çdo gjë duket sikur është përgatitur diku tjetër dhe, pastaj, i është ofruar përfitimit të njeriut. Faqja e tokës, me këto të mira të dhuruara asaj në trajtë konservash apo frutash të freskëta, është krejt si një sofër e madhe të mirash, kurse kopshtet e vreshtat, si kamarierë me tabakatë në dorë që shtrojnë mbi të të ngrëna pa pushim. Kur njeriu zgjat dorën te këto të mira të vëna në sofrën e të mirave para tij, i bëhet sikur ndien praninë e të Zotit të vërtetë të atyre të mirave. Dhe atëherë e gjen veten në një dimension tjetër kënaqësie, ngazëllimi, habie e mahnitjeje. Po, në se e supozojmë të vetëdijshëm një fëmijë gjiri, kur ai ngjit gojën në gjinjtë e nënës që janë musllukë mëshire për të, ndien se ai ushqim përsosmërisht i dobishëm, i përgatitur posaçërisht për të, i vjen në ndihmë nga një botë tjetër dhe, pas këtyre ndodhive, ndien praninë e dikujt që jep të mira të mrekullueshme, që bën dhurata të mrekullueshme, mendon për Të dhe, para të mirave të Tij, përthyhet më dysh.

Po, çdo e mirë e çdo dhuratë bujare, nga njëra anë shërben si argument i ekzistencës së të zotit të tyre, kurse, nga ana tjetër, na shtyn ne të tregojmë respekt ndaj Tij. Ku të ketë një tabllo të mirash, bukurish, rregulli e harmonie, duhet të qëndrojë para saj tablloja e pëlqimit, mahnitjes dhe adhurimit ndaj atyre të mirave e bukurive, ndaj rregullit e harmonisë. Me fjalë të tjera, sapo që Zoti t’ia bëjë të njohur njeriut veten, i duhet përgjigjur menjëherë me adhurim. Duke u nisur nga ky moment, mutezilitët dhe maturiditët (maturiditët janë shkolla juridike pas të cilës jemi lidhur edhe ne në besim) thonë kështu: Edhe sikur të mos kishte ardhur asnjë profet dhe asnjë prijës shpirtëror të mos i kishte orientuar njerëzit, këta, duke parë kah të vërtetat e shpalosura në faqe të tokës, do të ishin të detyruar ta njihnin Zotin dhe sipas kësaj të përcaktonin qëndrimin e tyre. Mund të gjenden mjaft shembuj për këtë pikëpamje të maturiditëve. Për shembull, njerëzit e mjedisit të Profetit tonë (a.s.), para profetësisë së tij, nuk kishin parë të dilte ndokush në Qaben e mbushur plot e përplot me idhuj e t’u tregonte udhën që çonte për tek Zoti. Atyre, përfshi edhe Muhammedin, askush nuk u kishte folur diçka në lidhje me besimin monoteistMirëpo, ashtu siç thoshte edhe një beduin cilido, “jashtëqitjet e një kafshe tregojnë se aty ka kaluar një kafshë, kurse gjurmët e lëna tregojnë se aty pari ka ecur një kafshë ose një njeri; shihni qiellin me yje dhe harmoninë e tij, shihni edhe tokën me malet e luginat, a s’tregojnë të gjitha për Allahun që di çdo gjë dhe ka njohuri për çdo gjë?” Këtë e thotë një beduin! Dhe kur flet kështu dikush që s’di gjë tjetër veç rërës e shkretëtirës, mendoni se ç’mund të thonë të tjerët! Profeti ynë pati ardhur me një rreth shumë të gjerë njohurish që do ta shpëtonin dhe lartësonin njerëzimin. Në se është e lejueshme të thuhet, ai ishte një mbinjeri. Me anë të aftësisë njohëse dhe konceptuese të posaçme me të cilën qe pajisur, e pati rrokur kuptimin e vërtetë të gjithësisë dhe e pati parandjerë Zotin në librin e gjithësisë kur ende s’i pati ardhur profetësia, pati nisur ta kërkonte dhe, duke u tërhequr në shpellën Hira, ia pati kushtuar veten adhurimit. Hz. Aisheja, duke cituar Hz. Hatixhenë nga një hadith, porosi profetike, në krye të veprës së Buhariut, thotë se ai ia pati kushtuar veten adhurimit dhe kthehej në shtëpi vetëm sa për të ngrënë diçka dhe të gjitha këto tregojnë se njeriu, me anë të njohjes, mund të zbulojë disa gjëra dhe, pasi t’i zbulojë, mund të kryejë në masë të caktuar adhurime ndaj Zotit. Lidhur me këtë, e vlen të qëndrohet në mendimet dhe fjalët e Zejd b. Amrit kur po vdiste. Zejdi ishte xhaxhai i Hz. Omerit. Kur po vdiste, i mblodhi përreth të gjithë pjesëtarët e familjes dhe ua tregoi ato gjëra që dinte rreth profetit që do të vinte. Ai nuk e pati mbërritur dot profetësinë e Hz. Muhammedit (a.s.). E kishte ngarë kalin, i ishte afruar bregut, por nuk kishte mundur ta arrinte vaporin e Islamit. Ai i kishte parandjerë me të gjithë shpirtin atmosferën e Profetit (a.s.), kuptimin dhe cilësinë e tij të vërtetë, të vërtetën muhammediane dhe ishte ngopur gjer në palcë me ta, vetëm se nuk u kishte vënë dot emër! Ai thotë:“Në horizont duket një dritë e Zotit. Dhe kam besim se ajo do të lindë. Më bëhet sikur e shoh mbi kryet tona shenjën e saj!” Pastaj kthehet kah Zoti duke i shprehur pak a shumë kështu ndjenjat e veta: “O Krijues i Madh! Unë s’të njoha dot si duhet. Po të të njihja, do ta vija fytyrën mbi tokë e s’do ta ngrija më!” Siç u pa, po qe se një ndërgjegje e pastër dhe e kthjelltë nuk do

të ishte përlyer dhe ngatërruar me idhujtari, kur të shihte kah gjithësia, kah rregulli dhe harmonia e saj, edhe ajo do ta merrte qëndrimin e robit të Zotit dhe do ta adhuronte Atë.

Kjo do të thotë se, pranë njohjes së Zotit, nis menjëherë adhurimi. Po, me që ekziston Zoti i cili na ka ushqyer e rritur me gjithë këto të mira, ekziston edhe adhurimi ndaj Tij. Eshtë Zoti që i jep trajtë këtij mendimi për adhurim që ekziston potencialisht në ndërgjegjen e njeriut: “Do ta vë fytyrën për tokë e nuk do ta ngre kokën gjer në kiamet… Përballë madhështisë Tënde do të qëndroj i përthyer më dysh…” Dhe fjalët e Lutësit të Madh: “Gjunjët ku i ke, o Zoti im, kokën të ve!..” E të dikujt tjetër: “Ku është ajo dora jote e bekuar që e ndiej mbi kryet tim!..” Në çastet kur njeriu, me një ashk hyjnor të tillë, me emocione hyjnore, as vetë nuk e di se ç’thotë, revelacioni qiellor, duke zbritur mbi ne me anë të idesë së vërtetë të adhurimit, me anë të trajtës e të kuptimit të adhurimit, pa u dhënë mundësi shmangies e çalimit të mendimeve, do t’i përçojë ashkun dhe emocionet tona sipas urdhërave të Krijuesit. Me fjalë të tjera, sikur Zoti i thotë njeriut: “Unë jam Zoti yt dhe ti je robi im. Më njohe mua me anë të të mirave që të kam dhuruar. Edhe unë kam për të të mësuar ty edukatën e adhurimit. Në audiencën time vihet në këtë mënyrë. Në fillim merret abdest, pastaj, kur hyhet brenda, thuhet “I madh ti je, Allahu im, çdo gjë tjetër është e vogël dhe e pavlerë” që do të thotë ta mbytësh në vetvete egon tënde, qëndrohet me duart të lidhura, drejt, plotësisht i vetëdijshëm për qënien tënde rob i Zotit dhe kjo vetëdijë e ky qëndrim thellohen sa të jetë e mundur. Atëherë, nën hijen e miraxhit, sipas nivelit të secilit, zgjohet dëshira për t’u ngjitur në ato lartësi ku qe ngjitur Mbreti i Profetëve dhe, duke u ngjitur, shkohet në ruku me ndjenjën e falenderimit, në përkuljen e plotë të rukusë arrihet në një dimension të ri dhe bihet në sexhde, ku arrihet një thellësi tjetër sipas përmasave të thjeshtësisë dhe përulësisë së robit. Pastaj ngrihet, merret frymë dhe, në kërkim të një thellimi tjetër, bihet në sexhden e dytë. Në sexhdet ndihet në ndërgjegje urdhëri “Çasti kur robi gjendet më afër me Zotin e vet, është çasti i sexhdes. Kur të bini në sexhde, bëjini Zotit shumë lutje.” Dhe, me anë të të fshehtës “Ve tekallu-beke fissaxhidin”,“Dhe të sheh mes atyre që bëjnë sexhde…” (Kur’ani, Shuara:219), mes namazit të vërtetë, mes rënieve në sexhde, sipas kapacitetit të secilit, arrihet në miraxh që konsiderohet esencialja e namazit.”

Ja, pra, adhurim do të thotë besim tek Zoti si dhe që gjërat që duhet të bëhen me dashuri dhe mahnitje ndaj Individualitetit të Lartë, duhet të kanalizohen e të trajtësohen sipas urdhrave të Tij, në bazë të orientimeve të Tij.

Kam paraqitur, kështu, njërin aspekt të çështjes. Domethënë, që, për të mos bërë veprime të hutuara e të parregullta para Zotit pasi ta kemi njohur Atë, kryejmë adhurime nën udhëzimin e Fjalës së Tij, nën dritën e lëshuar nga Profeti ynë dhe në përputhje me kërkesat si dhe kërkojmë të dimë se kur mbetet i kënaqur Krijuesi.

Duke kaluar, tani në aspektin e dytë të çështjes, le të kujtojmë se njeriu, në punët tregtare, shkencore, diturore, bujqësore e industriale ka nevojë vazhdimisht për një udhëzues dhe për të mësuar prej tij. Për shembull, le të themi se secili prej jush ka një punë të caktuar. Njëri ka një fabrikë tekstili, dikush merret me prodhimin e sendeve plastike e dikush tjetër me veshje. Në këtë mes, është dikush që, duke i njohur mirë se ç’është në dobinë dhe përfitimin tonë, që di se si duhet të ruhemi nga gabimet në punët tona, na merr, na ul para vetes dhe na porosit kështu me qëllim që të na aftësojë për të punuar drejt: “Ju duhet ta bëni pa tjetër këtë punë, sepse kjo është edhe e domosdoshme, edhe e nevojshme. Veçse, për ta bërë këtë punë në trajtën më të mirë e më produktive, duhet të përdorni shumë mirë elementin njeri, elementin forcë, duhet të merrni këto masa kursimi e administrimi,” etj., etj.

E tani, në se tek ne do të kishte edhe një grimcë maturi, do t’ia vinim veshin fjalës së këtij njeriu të sinqertë e punëmirë që nuk na kërkon asgjë për udhëzimet e tij, do t’i vlerësonim raportimet e tij realiste e do të zbatonim një rregull sipas propozimeve të tij. Në të njëjtën mënyrë, kur adhurimet ndaj Zotit tonë do t’i kemi çuar në vend jo sipas dëshirës sonë e në një formë çfarëdo, të çorientuar, por sipas kallëpeve të adhurimit të trajtësuara prej Tij, çdonjëra prej të cilave, ndoshta, na përgatit neve në një të veçantë udhëtim qiellor, tek të cilat ndodhet një i veçantë shpirt miraxhi, atëherë gjërat e kryera do të kenë dukë ashtu si kallinjtë që japin shtatë për një. Nuk e dimë, ndoshta kur themi “Allahu Ekber”, “Allahu është më i Madhi!”, kemi shtypur butonin e botëve të mëshirës dhe shpirti na hapet ndaj frymëzimeve. Ndoshta, kur këndojmë Fatihanë e Nderuar, hapim një dry të shifruar me një çelës të magjishëm. Dhe kush e di se ç’dyer enigmatike arrijmë të hapim me pjesët e tjera të namazit, po ashtu edhe me adhurimet e tjera. Po, mund të themi se, kur biem në sexhde, të gjitha rrugët na bëhen krejt të rrafshta dhe krejt dyert na hapen. Mund të pohojmë se me lartësimin e lutjeve tona, frymëmarrjet na dëgjohen në lartësinë hyjnore dhe engjëjt bujarë na e qarkojnë mjedisin tonë. E kush mund t’i mohojë këto? Janë edhe pohimet e ndritshme të Lajmëtarit Besnik që i mbështesin këto. E në është kështu, forma më e pranueshme dhe e pëlqyeshme e adhurimit është ajo që na ka përshkruar Zoti ynë. Sepse Allahu (Xh.Xh.) që e ka bërë këtë makinën njerëzore, është ai që e di më mirë se si duhet të punojë që të japë rendimentin më të lartë, që të jetë më e dobishme edhe për këtë botë, edhe për botën tjetër. Në se personi që e ka bërë makinën apo fabrikën, i ka shoqëruar ato me katalogun përkatës, puna më e mençur është përdorimi i tyre sipas atij katalogu. Prandaj edhe kryerja e adhurimeve jo ashtu apo kështu, por brenda kuadrit të mësimeve të Profetit dhe në përputhje me urdhërat e Zotit është trajta më e mençur e kryerjes së detyrës së robit ndaj Zotit dhe e adhurimit të Tij. Këtë Allahu ia ka favorizuar bashkësisë së Muhammedit. Dhe, mes kësaj bashkësie, atyre që e kanë të plotë vetëdijën e robit e të adhurimit dhe, veçanërisht, në periudha të ndryshme, ata që kanë marrë përsipër detyra në kuadër të rigjallërimit të fesë dhe ua ka hapur atyre sytë për ta parë të vërtetën. Kësaj i themi thjesht një favor i Zotit për ne. Zoti na e mundësoftë të vazhdojmë këtë rrugë ashtu siç na e mundësoi për ta nisur! Duke u shprehur me anë të lutjes së Profetit tonë, i lutem Zotit të mos na lejë vetëm për vetëm me veten, me egon tonë, për as edhe një çast gjersa të mbyllim sytë!

21. A ekziston eteri dhe ç'është natyra e tij?

Shumë herët, kur ideja e eterit që ndodhej kudo dhe që ishte diçka shumë e imtë, e parashtruar me lëkundje nga Hugensi, u mbështet po kështu nga J. Clark Maxwell, ideja e boshllëkut absolut u harrua. Maksuelli thoshte se, pas vërtetimit të ekzistencës së dukurive elektromagnetike brenda hapësirës, ka nevojë për një mjedis ndërmjetës si eteri. Nga makrobota në mikrobotë, çdo gjë lëviz brenda në eter. Si rezultatin e parë të këtij zbulimi, Maksuelli pretendonte se valët e dritës s’janë gjë tjetër veçse valë elektromagnetike, për pasojë, edhe drita është një dukuri elektromagnetike. Në të vërtetë, ky zbulim ishte hapi i parë që çonte në unitetin e dukurive natyrore.

Në të vërtetë, para Maksuellit, edhe Faradei pati njoftuar se ngarkesat elektromagnetike nuk mund të lëvizin dhe nuk mund të bëhen aktive në hapësirë boshe, prandaj kanë nevojë për një mjedis ndërmjetës. Pastaj, me ligjet që zbuloi, njoftonte se këto ngarkesa lëvizin në formën e rrymave valore transversale dhe, njëlloj si drita, reflektohen dhe thyhen. Kurse Maksuelli pretendonte se drita është një valë relativisht e shkurtër. Më vonë, pas shumë eksperimenteve, Hertz-i e vërtetoi teorinë e Maksuellit. Ai provoi brenda një dhome se rryma elektrike e formuar në një skaj të dhomës shkakton rryma në një qark elektrik në një skaj tjetër të dhomës pa pasur asnjë lloj lidhjeje me të dhe se valët në fjalë kanë shpejtësi të barabartë me shpejtësinë e dritës. Pastaj këto valë u quajtën “valët Herc”. Në të vërtetë, me këtë zbulohej esenca e radios dhe e telefonit pa tel që njihen dhe përdoren sot nga të gjithë.

Pas sundimit për një kohë të gjatë të idesë së eterit, Morley dhe Michelson deshën ta provonin eksperimentalisht ekzistencën e eterit dhe menduan kështu: në qoftë se nga një aparat që ndodhet në një pikë të caktuar të tokës, dërgohen në të njëjtin çast valë të reflektueshme në drejtim të kahjes së lëvjzjes së tokës dhe pingul me të, do të ktheheshin në pikën e nisjes jo në të njëjtën kohë. Më shpejt do të kthehej vala që nuk lëvizte në kahje të kundërt me lëvizjen eterit, pra, që nuk do të pengohej nga eteri. Por valët u kthyen në të njëjtën kohë duke treguar, me këtë, se nuk ekzistonte ndonjë lëndë e padukshme e quajtur eter! Edhe pse u përsëritën eksperimentet duke dyshuar në rezultatet e para, të gjitha rezultatet e mëpasme treguan të njëjtën gjë. Pra, për kalimin e valëve të radios nga një vend në një tjetër nuk ishte nevoja e një lënde ose mjedisi të ndërmjetëm.

Pati nga ata që e kundërshtuan këtë rezultat negativ. Nga këta, Lorenci, duke u mbështetur në parimin sipas të cilit trupat humbin në amplitudë në drejtim të lëvizjes, thoshte se kjo gjendje ishte edhe në eksperimentet dhe provat e Michelsonit dhe përpiqej ta vërtetonte matematikisht se të dyja valët ktheheshin në pikën e nisjes në të njëjtin çast. Për atë kohë dhe për ato kushte, ky kundërshtim ishte mjaft i arsyeshëm. Ndërkaq, ishte dhe është mjaft e rëndësishme të kuptohet se ç’gjë kishte provuar Michelsoni dhe se për çfarë e kishte fjalën Lonenci kur thoshte se eteri ekziston.

Njëri nga këta, duke thënë se s’ka eter pas provave dhe eksperimenteve që kishte bërë, gjithsesi e kundërshtonte ekzistencën e eterit duke e përfytyruar atë si një trup të ngurtë. Të paktën, ai e pranonte eterin si një lëndë që i ngjante ajrit, me natyrë si të atmosferës, mendonte se kjo lëndë e rrjedhshme e rrethonte tokën dhe lëvizte bashkë me të dhe provat dhe eksperimentet i bënte brenda një “eteri” të tillë të përfytyruar.

A nuk mund të ishte, vallë, gjëja që i thoshin eter, një gjë tej lëndës, si antilënda, antiprotoni, antineutroni, etj., për të cilat na flitet sot e me të cilat përvijohet një botë tjetër, e kundërt me botën tonë?

Mbetet të themi se edhe sikur të mos ketë për eterin një konkluzion pro të mbështetur në vëzhgim dhe eksperimentim, ne s’kemi ende sot njohuritë e duhura për të thënë me një të rënë të lapsit se eter nuk ka!

22. Si qëndron qështja për bankat e spermës?

Këto banka janë institucione që kanë për qëllim ta praktikojnë edhe tek njerëzit fekondimin artificial.(1) Fekondimi (ndërzimi) artificial i kafshëve është një specifikë që njihet mjaft herët. Kurse ideja që, me anë të bankave të spermës, të praktikohet gjerësisht e njëjta metodë edhe tek njerëzit, është mjaft e re.

Edhe në se përdorimi i një metode të tillë është i justifikueshëm tek kafshët në emër të përmirësimit racor, nuk ka dyshim se mendimi i një gjëje të tillë edhe për njerëzit përbën mungesë respekti ndaj emrit të njeriut.

Sperma, ashtu si edhe fara në botën bimore, është programi, indeksi dhe grimca e parë e një qenieje.

Fara mugullon dhe zhvillohet në gji të tokës, kurse veza e fekonduar nga sperma, në barkun e nënës, në mitër. Duke qenë, që të dyja, qeliza apo embrioni i parë i botës së tyre, ato bartin specifikat që i përkasin të ardhmes së qenies që do të mbajnë mbi supe.

Nisur nga kjo, fara në botën bimore dhe sperma në kafshët dhe njerëzit janë elementë shumë të rëndësishëm që sigurojnë vazhdimësinë e llojit dhe të brezit. Druri gjenealogjik zhvillohet duke u mbështetur në këtë. Cilësitë dhe karakteret me këtë barten për tek e ardhmja.

Kjo specifikë që paraqet rëndësi në botën e kafshëve thjesht për ruajtjen e racës ose të përsosjes së saj, për njerëzit, në të njëjtën kohë, përbën bazë edhe për një pjesë parimesh juridike.

Përveç kësaj, jemi të mendimit se ky është një subjekt mbi të cilin është e nevojshme të qëndrohet edhe në lidhje me ligjshmërinë e krijimit (ligjet hyjnore që veprojnë në përgjithësi).

Fytyra e vërtetë dhe synimi i bankave të spermës nuk është gjë tjetër veçse oferta për të praktikuar edhe tek njerëzit fekondimin artificial sikurse shartimi tek bimët që shumë herët si dhe ndërzimi te kafshët në një histori të afërt. Edhe sikur të pranojmë se një ndërhyrje e tillë te bimët dhe kafshët nuk ka pse të vihet në pikëpyetje, tek njeriu kjo paraqet një situatë mjaft të ndryshme për shkak të çështjeve të tilla si trashëgimia, martesa dhe bashkëshortësia, etj. Prandaj edhe futja e fekondimit dhe pjellshmërisë njerëzore brenda kufizimeve dhe konvencioneve të caktuara ka ekzistuar bashkë me njeriun e parë dhe, duke përjashtuar periudhat kur është shpërdoruar, ka ardhur e tillë gjer në ditët tona.

Edhe në se ky kufizim dhe konvencionalizëm është bërë për shkak të ndjenjave kafshërore prej të cilave njeriu nuk është shkëputur apo për shkak të instinkteve njerëzore, veprat shoqërore-historike si dhe ato fetare janë të një mendimi se kështu duhet të jetë.

Nisur nga kjo konsideratë, besojmë se kufizimi i bashkimit të çiftit të parë njerëzor mashkull-femër është bërë pikërisht në bazë të këtyre parimeve konvencionale hyjnore. Nga koha kur drejtësia juridike mori trajtë e gjer në kohën tonë,njëri prej pesë fundamenteve, “ruajtja e brezit”, ka ruajtur origjinalitetin e vet dhe ka fituar një mbështetje juridike të plotë.

Ky fundament na tregon këtë gjë neve: për njeriun, është kusht që fara dhe vendi ku do të hidhet fara, të lidhen me njëri-tjetrin me një kufizim paraprak dhe marrëveshje paraprake të dyanshme. E thënë ndryshe, fara dhe vendi ku do të hidhet fara, duhet të njësohen, të bëhen një e tërë paraprakisht dhe të vërtetat mashkull-femër, të dukura si elementë të veçantë, të bashkohen më një konvencionalisht, në mënyrë që, në saje të kësaj, të mund të sigurohet raporti ndaj të tërës i fëmijës, i kësaj fytyre të tretë të njësisë së familjes. Këtë njësi feja e ka kushtëzuar me vënien e kurorës dhe e ka konsideruar këtë si bazën më të shëndoshë të familjes Ndërkaq, në sy të fesë, bashkimet pa kurorë përbëjnë adulter (kurvëri), shthurje morale dhe sjellin prishje të raporteve familjare duke e prishur njësinë e saj.Në këtë mungesë raporteshbabai quhet kurvarnënakurvë dhe fëmijakopili pafismë.

Janë këto konsiderata që të gjitha fetë hyjnore kanë qëndruar me insistim mbi kurorën dhe e kanë quajtur atë domosdoshmëri njerëzore. Në antagonizëm me këtë, marrëdhënia jashtë kurore është parë si tregues i shpirtit njerëzor të prapë të zhytur në dëshira të shfrenuara e dhunë si dhe kafshërim.

Tani të kthehemi pas. Në se, pasi të kemi pranuar parimin e marrëveshjes dhe lidhjes midis farës dhe shtratit të saj, realizojmë një fekondim me një farë të panjohur, për çfarë legaliteti mund të bëhet fjalë këtu? A do të jetë legal produkti i një lidhjeje të tillë?

Në fakt, nuk ka asnjë ndryshim midis fëmijës së përftuar me një fekondim të tillë dhe fëmijës së lindur nga një bashkim jolegal, i rastit e i përdhunshëm. Në të dy rastet, me që midis dy palëve nuk ka ndonjë marrëveshje, nuk ekzistojnë as raportet që përbënin unitetin treelementësh të familjes, për të cilin folëm më sipër, ndërkaq që druri gjenealogjik është qëlluar me sëpatë.

Në një situatë të tillë do të na dalin para një sërë çështjesh juridike të pazgjidhshme si trashëgimia, martesa, bashkëshortësia, etj., nga të cilat do të kuptohet, gjithashtu, se çështja e fekondimit artificial nuk është një punë që mund të kalohet aq përciptaz e aq lehtë.

Përveç këtyre, nga këndvështrimi psiko-sociologjik e ai psiko-familjar, duket një çështje mjaft me rreziqe. Një baba që e di se i biri nuk ka ardhur në jetë me farën e tij, nuk do të mund ta fshijë në vetvete ndjenjën e diçka të huaje ndaj asaj fëmije të pafajshme që vazhdon ta rrisë në mjedisin e tij dhe do ta trajtojë atë vazhdimisht me emocione të trazuara. Edhe për nënën, të bën të mendohesh thellë se si do t’i shohë ajo gjërat në këtë pozicion!

Sa herë që fëmija të kujtojë vazhdimin e pemës gjenealogjike të lënë në dorë të tij, atësinë-amanet të babait si dhe këmishën birërore të huazuar që bart mbi supe, do të përthyhet më dysh e do të hyjë në fund të dheut. Kur të kujtojë, po them, kurse një situatë e tillë, ashtu siç bart mundësinë që të ndihet paprerë, bëhet e qartë, në pozicione të caktuara, edhe nga vetë shikimet, qëndrimet dhe sjelljet e babait.

Këtu mund të shfaqet një kundërshtim. Fjala është për fekondimin e femrës me spermën e marrë prej mashkullit me të cilin femra ka lidhje kurore. A nuk është e lejueshme kjo?

Edhe përgjigjen e menjëhershme “po” për një pyetje të saktësuar në këtë mënyrë, do ta konsiderojmë një konkluzion të dhënë në nxitim e sipër. Sepse, sado që një pyetje e tillë të ketë cilësinë për të detyruar një përgjigje miratuese, qëllimi i keq dhe demagogjia që qëndrojnë të fshehura nën të, na bëjnë që të tregohemi më të pjekur e më të kujdesshëm.

Pse, vallë, zgjidhet një rrugë e tillë e panatyrshme kur ekziston rruga përkatëse e natyrshme? A nuk është më e përshtatshme që t’i bindemi urtësisë hyjnore duke vepruar në përputhje me ligjshmërinë efektive në gjithësi? Po qe se respektimi i ligjeve të krijimit përbën një fundament për njeriun, a nuk konsiderohet fekondimi artificial një rrugë e panatyrshme dhe institucionet që i shërbejnë atij, institucione prostitucioni të anasjelltë?

Përveç kësaj, mund të dalë edhe një kundërshtim i tillë: Kjo që thoni ju, është e drejtë kur edhe babai, edhe nëna janë të aftë për të fekonduar. Dhe, në kushte të tilla, zgjedhja e rrugës së natyrshme të fekondimit është parim. Por ç’e do se jo gjithmonë babai mund të jetë i aftë për të fekonduar.

Atëherë edhe ne kërkojmë të pyesim se me spermën e kujt do të bëhet një fekondim i tillë! Në se babai s’do të jetë i aftë për të fekonduar, do të merret spermë nga një mashkull tjetër, domethënë po ajo gjë: prostitucion i maskuar apo i anasjelltë…

Në se, në anën tjetër, është e sëmurë dhe e paaftë femra për mbarështrim, është e nevojshme ndërhyrja e mjekut. Po qe se pas një ndërhyrjeje të tillë legale, nëna riaftësohet, përdoret përsëri rruga e natyrshme dhe legale e fekondimit. Në të kundërt, fekondimi artificial nuk ka kuptim.

Atëherë, edhe në se konkluzioni “fekondimi artificial lejohet në se sperma është prej bashkëshortit, ndryshe nuk lejohet” duke e thjeshtëzuar çështjen, është i drejtë, është, megjithatë, i mangët dhe i mundshëm për t’u shpërdoruar.

Më duket se ata që e mbrojnë këtë çështje, në plan të  parë, kërkojnë një pretekst për të hapur derën e një përfitimi dhe shpërdorimi të tillë për t’u ndjerë të justifikuar. Ndryshe, bankat ja tek janë, me dyert të hapura kat më kat si për ata që e quajnë këtë punë, legale, si për ata që e quajnë jolegale!

Përveç kësaj, çështja mund të kritikohet gjithmonë nga këndvështrimi i ligjshmërisë së krijimit. Vetëm se as ka ndonjë dobi ta hapim këtë aspekt të gjerë e të thellohemi në të, as edhe është fusha ime. Do të ishte më me vend që kjo t’u lihej për më vonë trajtimit të mjekëve specialistë si dhe, lidhur me kafshët, veterinerëve e zoologëve.

Mund të themi edhe vetëm kaq që kurrsesi nuk ka dyshim se një metodë e tillë është në antagonizëm me natyrën e materies. Sepse çdo gjallesë është nën detyrim të përhershëm për të siguruar vazhdimësinë e llojit dhe brezit të vet. Dhe, ajo që bie në sy në këtë shërbim enigmatik, është se për të jepet një pagesë e pjesshme dhe një kënaqësi e përkohshme. Këtë kërkon të mos e ndryshojë as i Zoti i materies që e ka ngjizur këtë në gjoks të qenies.

Për rrjedhojë, askush nuk ka të drejtë ta ndërrojë apo ta anulojë këtë ligj të krijimit. Një iniciativë e tillë është iniciativë për të ndërruar natyrën dhe krijimin.

Dhe kjo është qysh në themel një rrugë djallëzore dhe e mallkuar. Kjo ka, sidomos, aspektin e saj nënvleftësues e përbuzës për kuptimin e fjalës njeri që shfaqet nga barazimi dhe përzierja e njeriut në trajtimet që u bëhen kafshëve, prandaj edhe kush e ndjen veten me të vërtetë njeri, duhet të protestojë kundër një iniciative të tillë!

Ç’e do se nuk do të jetë e lehtë të shpëtohet njeriu i ditëve tona nga përçartjet mbi materien dhe ndodhitë me që sot për sot jep e merr ende me a-në e shkencave natyrore!

Në këtë dhe në çështje të ngjashme me këtë, duke hedhur në shesh kontradikta artificiale mes vëzhgimeve dhe përcaktimeve të Galileut, veçanërisht sistematikës darviniane në fushë të zoologjisë, nga njëra anë, dhe krijimit të njeriut në trajtën më të përsosur, nga ana tjetër, kërkohet të vihen kundra njëra-tjetrës shkenca me fenë.

Me dëshirën që, në këto ditë, kur po presim të hapen rrugët e bllokuara si në çdo fushë, ashtu edhe në fushë të shkencave, somnabulët tanë të arrijnë t’i shohin të vërtetat!…


[1] Në origjinal: Sun’í ilkahí.

23. Si ndodh që Islami e konsideron normale skllavërinë?

Kjo tematikë ka anët e saj historike, shoqërore dhe psikologjike. Në se e ndjekim me durim, mund të gjejmë edhe përgjigjen e pyetjes sonë, edhe përgjigje për pyetjet që mund të na vijnë ndërmend më pas.

Më së pari, është e dobishme të kujtojmë se neveria dhe tronditja që ndiejmë sa herë që kujtojmë skllavërinë, vijnë për disa shkaqe të vjetra e të reja.

1) Botëkuptimi historiko-shoqëror i materializmit historik, domethënë konsiderata të tilla si punëdhënës-punëtor, i pasur-i varfër, shtypës dhe të shtypur, etj. Më pas, ky botëkuptim, i zgjeruar me konsideratat mbi natyrën dhe krijimin, mbi skllavërinë dhe robërinë në kuadrin e zhvillimit shoqëror si dhe duke marrë përhapje të madhe, më vonë, nëpërmjet shfrytëzimit të koncepteve të tilla sipaga e padrejtë dhe puna e papaguar, bëri që pothuaj çdo njeri t’i duartrokiste këto mendime e konsiderata që përsilleshin kudo, për më tepër t’i duartrokiste pa i dhënë mundësi të kundërtës. Për rrjedhojë, ndërsa duhej menduar me maturi, duke i dhënë mundësi, të paktën, mendimit të kundërt, u mendua në mënyrë të njëanshme dhe u nxorën konkluzione të njëanshme.

2) Trajtimi i egër dhe mizor i skllevërve në periudhat e vjetra të historisë, veçanërisht në Egjipt dhe Romë, na shkaktojnë tronditje dhe neveri. Prandaj ndodh që, edhe sot, pas shumë shekujsh, përfytyrojmë se si skllevërit bartnin gurë për piramidat, se si personaliteti i asgjësuar i tyre bënte që të humbnin si plehra, se si nxireshin nëpër arena për t’u përleshur me luanët me qëllim që të dëfrenin administratorët mizorë, se si bartnin në qafë kularin poshtërues dhe i urrejmë si skllavërinë, ashtu edhe ata që e mbanin në këmbë skllavërinë.

3) E treta dhe e fundit, trajtimi çnjerëzor i robërve në historinë e afërt dhe në ditët tona ka prekur, si çdo njeri me ndërgjegje, edhe brezin tonë, e ka zemëruar dhe e ka ngritur në këmbë atë.

Ja, pra, për këto shkaqe e urrejti brezi ynë skllavërinë dhe iu bë dushman sistemeve që e mbronin atë. Në këtë mendim dhe në kundërveprimin ndaj skllavërisë ai pati të drejtë nga qielli në tokë. Ndërkaq, në kritikën dhe sulmin kundër Islamit, kryente një padrejtësi të madhe, sepse, ashtu siç skllavëria, për nga burimi, nuk mbështetej në Islamin, ashtu edhe ekzistencës së saj nuk i jepej vazhdimësi me Islamin. Si në të kaluarën, edhe sot, skllavëria vazhdimisht është mbështetur dhe e ka çuar më tej ekzistencën e saj në kombe e shtete jomuslimane. Nisur nga kjo konsideratë, edhe ne në fillim duam të përqëndrohemi në faktorët që e kanë nxjerrë në shesh skllavërinë.

Skllavëria është krijuar nëpërmjet luftës dhe, pastaj, ka vazhduar të ekzistojë mes atyre popujve që e kanë dashur një gjë të tillë. Roma që pati vënë si qëllim një jetesë komode e të begatë, sipas dëshmisë së vetë historisë së saj, pati qenë një shtet qejfesh e dëfrimesh. Duke veshur më të bukurat e rrobave, duke i stolisur sofrat me lloj-lloj ushqimesh, pati bërë një jetë kafshërore mes dëshirash më të ulta e turpndjellëse për njeriun. Dhe, që të vazhdohej ai shpërdorim dhe dëfrim, ai luks dhe shkëlqim, nevojiteshin pasuri të pasosura, plaçkitje të vazhdueshme, robër dhe pasuri njerëzore. Prandaj Roma bënte luftëra, themelonte koloni dhe kërkonte, me këtë rrugë, të vazhdonte sundimin mbi botën. Kur muslimanët e patën triumfuar Egjiptin, e patën soditur atje këtë atmosferë në tërë shëmtinë e saj. Tregje robërish si tregje mallrash…meshkuj e femra, të lidhur me zinxhirë, që ekspozoheshin të zhveshur para myshterinjve duke u mohuar çdo lloj dinjiteti njerëzor… Pastaj, në mbrëmje, kthim në shtëpitë e pronarëve dhe fjetje nëpër izba e bodrume të ndyra, kurse, disa herë, mosdhënie edhe e një mundësie të tillë… Dhjetra e qindra vetë të shembur mbi njëri-tjetrin…Të gjitha këto patën qenë gjëra të papara e të padëgjuara për muslimanët. Dhe kjo pati lënë mbresa të thella mbi ta. Dhe, ndërsa muslimanët, kudo që shkonin, përpiqeshin ta mjekonin këtë plagë me anë të parimeve të Islamit, perëndimorët e përvetësonin këtë trashëgim të shëmtuar të Romës e Egjiptit të Lashtë ashtu siç e gjenin, pa i bërë asnjë lloj retushi. Pastaj skllavi do të bëhej ushak i agallarëve, do të rrihej për qejf të tyre, do të vriste e do të vritej vetëm e vetëm për qejf të tyre. Krejt ashtu siç patën bërë gladiatorët për të dëfryer romakët e poshtër e të ndyrë…

Islami, së pari, e pati pranuar skllavërinë si një fakt të kryer. Pastaj u pati kujtuar njerëzve se skllevërit nuk qenë as mall tregtie, as edhe dëfrimi dhe u pati tërhequr vëmendjen se edhe ata qenë njerëz sikurse të tjerët: “Ju jeni nga njëri-tjetri” (Kur’ani, Nisa: 25). Duke shpallur parime hyjnore të tilla si “Kush e vret skllavin e tij, edhe atë e vrasim, kush e burgos skllavin ose ia pret ushqimin, edhe atë e burgosim ose ia presim ushqimin, kush e tredh skllavin, edhe atë e tredhim” (Buhari, Myslim, Tirmidhi), Islami i pati dhënë orientim mendimit dhe i pati dalë para perversitetit.“Ju jeni të bijtë e Ademit dhe Ademi është prej dheu” (Myslim). “Dijeni se askush nuk ka epërsi mbi tjetrin: as arabi mbi joarabin, as edhe joarabi mbi arabin; as i bardhi mbi zezakun, as edhe zezaku mbi të bardhin. Epërsia arrihet me adhurim dhe punë të mira.” Me fjalë të tjera, e gjithë epërsia dhe merita e individit qëndronin në kuptimin e konsideratës së Krijuesit për njeriun dhe në rregullimin e qëndrimit dhe të sjelljeve të tij sipas konsideratës hyjnore. Sa e sa njerëz ka që, në saje të kësaj atmosfere të butë të Islamit, pas një të kaluare skllavërie e të mjerë, patën parë vazhdimisht respekt e konsideratë të lartë prej udhëheqësve e prijësve të Islamit. Duke e thirrur me apelativin zotëri zezakun Bilal ashtu siç e thërriste edhe Hz. Ebu Bekirin i cili e pati çliruar Bilalin nga skllavëria, Hz.Omeri shprehte respektin e tij për njeriun ashtu siç e kishte mësuar Islami. Islami i shihte ata brenda vëllazërimit universal dhe, para së gjithash, i urdhëronte:“Shërbëtorët dhe skllevërit tuaj janë vëllezërit tuaj. Çdo person që ka nën vete vëllanë, t’i japë për të ngrënë nga ajo që ha vetë, ta veshë me atë që vishet vetë.Të mos e ngarkojë dhe urdhërojë vëllanë për punë që nuk mundet t’i bëjë. Në se i jep punë të vështira, pa tjetër ta ndihmojë atë” (Buhari). “Askush nga ju të mos thotë “ky është skllavi im, kjo është mantenuta ime”. Të thotë “vajza apo djali, apo vëllai” (Myslim, Ebu Davud). Nisur nga kjo konsideratë, kalifi Hz.Omer, kur qe nisur nga Medineja për në Jerusalem për të marrë në dorëzim faltoren Mesxhidi Aksa, e pati përdorur me radhë devenë me shërbëtorin që e shoqëronte në atë udhëtim. Kur Hz.Osmani ndodhej në krye të shtetit Islam, për shkak se i kish hequr veshin skllavit, e pati ndëshkuar veten në sy të popullit duke e urdhëruar skllavin që edhe ai t’ia hiqte veshin. Kurse Ebu Dheri e ndante me shërbëtorin veshjen e vet…

Me anë të të gjitha këtyre tregohej se edhe skllavi ishte njeri, madje një njeri krejt si të tjerët, pa asnjë ndryshim dhe, kështu, arrihej e sigurohej etapa e parë e ndryshimeve që duheshin kryer në këtë fakt të kryer para të cilit ishte ndodhur Islami. Në se do të duhej theksuar edhe një herë tjetër, ndryshimet në fjalë ishin një përmbysje e madhe për një shoqëri të virgjër përsa u përket ndiesive, e cila jetonte në qoshen më të mbyllur e të harruar të botës. Sepse, në një periudhë kur kombet dhe shtetet bashkëkohëse as nuk deshën të mendonin se skllavi mund të konsiderohej njeri, në antagonizëm me përleshjet e egra në arenat, me kërbaçët e pamëshirshëm nëpër vendet e punës dhe me përbuzjet e talljet ndaj asaj çka ishte njerëzore tek skllevërit, ndërgjegjes së përgjithshme i propozohej të pranonte qëndrimin dhe sjelljen më të plotë, më të qëndrueshme e më pozitive.

Ky trajtim pozitiv dhe konstruktiv edhe mbi sklllevërit pati pasur ndikimin e vet të veçantë. Megjithëse skllavi rifitonte të drejtën për t’u quajtur njeri në saje të parimit të barazisë dhe zinte vend pranë të zot, madje megjithëse fitonte lirinë dhe lihej i lirë, nuk dëshironte të largohej nga i zoti. Kjo situatë e nisur me Zejd bin Harisenë, skllavin që ia kishte dhuruar Profetit gruaja e tij e parë, Hz.Hatixheja, qe përsëritur edhe në raste të tjerë. Megjithëse Profeti (a.s.) ia pat dhënë lirinë Zejdit dhe e pat lënë të lirë të rikthehej te i ati, ai pati parapëlqyer të vazhdonte të qëndronte pranë Profetit. Pas tij kështu patën vepruar edhe një sërë skllevërish të tjerë. Sepse ata patën përjetuar një trajtim aq të mirë e të ngrohtë, sa që zotërinjtë e tyre i quanin si pjesëtarë të familjeve të veta, pra edhe veten, në familjen e vet. Po ashtu mendonin edhe zotërinjtë dhe përpiqeshin të respektonin me korrektësi të drejtat e tyre. Në fakt, zotërinjtë as që mund të vepronin ndryshe, sepse, edhe në se atë ditë do të tregoheshin si pronarë ndaj skllevërve, nuk dihej se si mund të ndryshonin punët nesër, pasi edhe parimet ishin shumë të ashpra dhe të afta për ta mbajtur në këmbë mendësinë e re: “Kush e vret skllavin e tij, edhe atë e vrasim, kush e burgos skllavin ose ia pret ushqimin, edhe atë e burgosim ose ia presim ushqimin, kush e tredh skllavin, edhe atë e tredhim”. Para masave të tilla ndëshkuese, zotëria ishte i matur e i kujdesshëm, kurse skllavi mjaft i sigurtë. Të gjitha këto ishin evenimente të mëdha, të pashembullta në historinë njerëzore të së kaluarës e që, gjithashtu, s’do të kishin shembull as në historinë e së ardhmes e që përbënin, në lidhje me skllavërinë, etapën e parë të atyre që pati sjellë Islami.

Etapa e dytë qe çlirimi i skllevërve. Liria është esenciale te njeriu. Skllavërimi i një njeriu i cili është në origjinë i lirë e që liria përbën esencën e ekzistencës së tij, konsiderohet ndër gjynahet, mëkatet e mëdha, kurse përdorimi i të ardhurave të përftuara me këtë rrugë dhe përfitimi prej tyre janë kategorikisht haram, të ndaluara. Krahas dënimit të çdo sjelljeje apo akti që prek lirinë e njeriut, Islami ka miratuar edhe çdo ndërmarrje në shërbim të lirisë. Çlirimi përgjysmë i një skllavi apo robi është konsideruar për çliruesin si shpëtimi i gjysmës së trupit të vet nga zjarri i amshuar, kurse çlirimi i plotë është konsideruar sigurim për të gjithë trupin. Në Islam, çlirimi i skllevërve është një çështje për hir të së cilës është ngritur një flamur. Islami e quan, në një vend, atë, si një detyrë, në një vend tjetër, si një virtyt; diku e nxit e diku tjetër hap rrugën drejt tij me anë të marrëveshjeve mes zotërisë dhe skllavit.

Edhe zelli më i dukshëm, që bie në sy më shumë, i treguar në këtë specifikë, ashtu si edhe çdo zell tjetër, prapë me Islamin pati nisur dhe me atë pati gjetur vazhdim. Fakti që Profeti ynë (a.s.) dhe Hz. Ebu Bekri (r.a.) patën marrë robër për t’i çliruar, zelli që patën treguar dhe pasuria që patën shpenzuar ata për këtë qëllim, janë gjëra që njihen nga të gjithë.

Kjo veprimtari e zhvilluar në krye të herës me anë të pasurive personale të individëve, më pas qe marrë në dorë nga shteti duke u quajtur si një ndër detyrat e tij. Profeti (a.s.), p.sh., u pati premtuar (në përfundim të luftës së Bedrit – përkth.) robërve intelektualë t’u falte lirinë me kusht që t’u mësonin shkrim e këndim dhjetë fëmijëve dhe e pati bërë këtë gjë në një kohë kur ai vetë me pasuesit e tij rropateshin në kushte mungesash të mëdha ekonomike. Më pas, veçanërisht në periudhën e Omer b. Abdulazizit, kjo ishte gjetur si një nga vendet ku mund të shpenzohej zeqati dhe, duke paguar para nga thesari, qenë çliruar me dhjetra e qindra robër e skllevër që vinin grupe-grupe majtas e djathtas. Përveç kësaj, gabimet në disa detyra fetare, disa shmangie virtyti në sjellje dhe një pjesë aktesh të dënueshme si mëkate, vazhdimisht ngarkoheshin me përgjegjësinë për të çliruar robër e skllevër në dëmshpërblim të atyre gabimeve e mëkateve.

Në shkeljen e betimit, në aktin e dënueshëm të quajtur “zihar”[1] dhe në krimin e vrasjes, gjithmonë këshillohej çlirimi i një robi apo skllavi.

“Kush vret pa dashje një besimtar, ndëshkohet me çlirimin e një skllavi dhe me pagesën e një dëmshpërblimi në të holla njerëzve të të vrarit.” (Kur’ani, Nisa:92)

Me që një vrasje përmban edhe aspekte shoqërore, edhe aspekte individuale-familjare, ashtu siç përbën dëmshpërblimi në të holla një satisfaksion për njerëzit e të vrarit, edhe çlirimi i një robi apo skllavi, pra, i një individualiteti njerëzor konsiderohet pagesë e një të drejte për shoqërinë në përmasat e përftimit për të të një individi të lirë. Dhe në këtë koncepsion juridik, çlirimi i një njeriu si kundërvlerë e vrasjes së një tjetri, është parë, pothuajse, si një akt ringjalljeje.

Përveç këtyre, në Islam, skllevërit çlirohen me anë të modaliteteve juridike të quajtura “mukatebe” dhe “tedbir”. Modaliteti i parë konsiston në çlirimin e skllavit apo robit me kusht në bazë të një marrëveshjeje të caktuar me shkrim midis pronarit dhe skllavit apo robit. Një kusht mund të jetë pagimi i një shume të caktuar ose i një sasie malli të caktuar. Kështu, personit të robëruar i hapet rruga e çlirimit dhe ai fiton, qysh në momentin e nënshkrimit të marrëveshjes, statusin e “palës”, për rrjedhojë, statusin e një njeriu të lirë. Nga shprehja e hapur e Kur’anit lidhur me këtë tematikë, kuptojmë se, pasi zotëria të pranojë propozimin e skllavit apo robit lidhur me kushtet e çlirimit të tij, pengesë për çlirimin mbetet vetëm sjellja e parave ose mallit të caktuar. Kurse modaliteti i dytë është çlirimi me premtim, i kushtëzuar, p.sh., me vdekjen e pronarit ose me ndonjë ngjarje tjetër. Kështu, në se pronari i premton robit ose skllavit “pas vdekjes sime je i lirë”, rruga e lirisë për të është e hapur. Kurse çlirimi me qëllim sevapi, bamirësie, ze një vend të gjerë mbi çdo përshkrim tjetër. Në të kaluarën, ashtu siç ka pasur periudha kur janë çliruar skllevër apo robër në grupe prej qindra vetësh pa asnjë kusht, vetëm duke shpresuar ndihmën dhe favorin e Zotit, është praktikuar edhe dhënia e lirisë me rastin e muajve, ditëve e netëve të bekuara.

Në këtë mes, mund të thuhet kështu: Sado që të shkohet përpara në çlirimin e skllevërve e në trajtimin njerëzor të tyre, edhe sikur të gjithë të çlirohen përnjëheri, prapëseprapë skllavëria mbetet në fuqi, ligjet nxirren sipas kësaj si dhe trajtimi i kësaj çështjeje në librat e drejtësisë bëhet sipas këtij statusi juridik, gjë që s’është tjetër veçse pranimi i skllavërisë. Nuk mund të mendohet e të pranohet se si Islami që hoqi dhe zhduku shumë zakone, vese e shprehi të këqia që patën zënë rrënjë të thella në qenien e njeriut, të mos e heqë skllavërinë. Fakti që Islami nuk e hoqi skllavërinë ndërsa mund të hiqej, a nuk mund të interpretohet si nënvleftësim i saj?

Para së gjithash, duhet të dihet se jo vetëm që s’qe Islami ai që e nxori dhe e zbatoi skllavërinë, por as edhe ai që e mbrojti dhe i dha vazhdimësi asaj. Skllavëria është një institucion i krijuar prej shteteve e kombeve me rastin e luftërave mes tyre. Për sa kohë që do të vazhdojnë luftërat mes shteteve – dhe, po s’e ndërroi njerëzimi natyrën e vet, do të vazhdojnë gjer në kiamet – asnjë kombi nuk do t’i takojë i vetëm t’u presë udhën robërisë e skllavërisë.

Dhe tani le të mendojmë kështu: hymë në luftë me një shtet, ata zunë robër nga tanët, po ashtu edhe ne zumë robër nga të tyrit. Ekzistojnë disa mënyra trajtimi të këtyre robërve:

1. Ekzekutimi i të gjithë robërve, siç ndodh në disa administrata mizore.
2. Mbajtje në kampe robërish duke u bërë një trajtim të caktuar.
3. Ose krijimi i mundësive që të kthehen nëpër vendet e veta.
4. Ose shpërndarja besimtarëve duke i konsideruar si plaçkë lufte.

Tani le të qëndrojmë mbi këto alternativa një e nga një.

1. Së pari, cila ndërgjegje është dakord që t’u kalohet kryet nën tehun e shpatës në mënyrë të pamëshirshme meshkujve e femrave, fëmijëve e të moshuarve? Megjithëse kanë kaluar shekuj nga ajo kohë, në ballin e romakëve, e pasardhësve të tyre, ende e tregon veten si një njollë e turpshme krimi mbi kartagjenasit. Vrasja e rreth shtatëdhjetë mijë hebrenjve dhe shkatërrimi i tempullit të Jerusalemit nga ana e mbretit babilonas Buhtunnasir, dhuna dhe padrejtësitë e faraonëve janë nga tablotë e mbushura me mizori që nuk mund të fshihen. E ç’është nevoja që të shkojmë larg. Ato që ngjanë në Ballkan pas largimit tonë, tridhjetë mijë kurbanë të grirë në Rusi, miliona vetë të vrarë nga nazistët; a mund të tregohet një njeri që do t’i shihte si diçka të mirë të gjitha këto?

2. As neveria e kampeve të robërve nuk qëndron pas. Shekulli i njëzetë është bërë dëshmitari i trajtave më të shëmtuara të kampeve të robërve. Që të gjitha kampet e robërve në Ballkan, veçanërisht kampi i Edirnesë, janë të mbushura me dhunë dhe akte të neveritshme, para të cilave është për t’u lëshuar mëshirë fiseve të egra. Amerikanët ankohen për kampet e japonezëve. Por po qe se do të shihnin se si në kampin e Edirnesë grave u priteshin gjinjtë e prekeshin në nder, se si braktiseshin për vdekje meshkujt duke i detyruar të hanin lëkura drurësh, të shihnin dhunën e ushtruar mbi fatkeqët në Azerbaixhan dhe Rusi, do t’i quanin shumë të lehta ato ç’kishin hequr prej japonezëve dhe ç’u kishin punuar edhe ata vetë atyre. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, edhe Europa, edhe Azia i pa dhe i jetoi kampet e robërve në trajtat e tyre më të dhimbshme. Kjo do të thotë se provimi dhe praktikimi i kësaj rruge në lidhje me trajtimin e robërve s’është gjë tjetër veçse një egërsi dhe vandalizëm që s’është e mundur kurrsesi të ketë të bëjë me maturinë dhe njerëzinë.

3. E presim me miratim një rrugë njerëzore siç është kthimi i robërve nëpër vendet e tyre. Mirëpo, në se armiqtë nuk na i kthejnë robërit e zënë prej tanëve, por na i vrasin, kjo do të ishte pabesi ndaj njerëzve tanë. Sidomos në se mendojmë se robërit e liruar do të kthehen nëpër vendet dhe njësitë e tyre ushtarake me një pjesë informacionesh të marra tek ne, se, ndërsa dushmanit do t’i japim mundësi të njihet me strategjinë tonë, gjë që do të shkaktojë rënie morale në ushtrinë tonë, armiku do të marrë zemër dhe do të kalojë më me guxim në kundërsulm. Një kthim robërish mund të bëhet vetëm me marrëveshje të dyanshme, metodë, kjo, e praktikuar shpesh si në të shkuarën, ashtu edhe sot. Kjo mund të përdoret edhe në të ardhmen duke parandaluar në një masë të caktuar dëmet njerëzore.

4. Pas gjithë këtyre, e fundit mbetet rruga e ndarjes së robërve mes familjeve të atyre që kanë marrë pjesë në luftë. Dhe Islami këtë rrugë ka zgjedhur për trajtimin e robërve të përkohshëm. As vrasje, as asgjësime në masë. As kampe përqëndrimi bashkë me dhunën karakteristike të ushtruar në to, as një rrugë që do t’i jepte guxim armikut. Një rrugë, kjo, krejt e ndryshme nga të gjitha të tjerat dhe, ndoshta, e vetmja që i ka hije njeriut.

Çdo rob, në familjen e muslimanit, do të gjejë mundësinë të shohë me sytë e vet se ç’është e drejta, e bukura, mirësia. Në saje të trajtimit dhe sjelljes njerëzore të treguar ndaj tij, do t’i fitohet zemra. Dhe, me të vërtetë, mijra shembuj janë dëshmitarë se kështu ka ndodhur. Pas një farë kohe, robit i jepet liria dhe të gjitha të drejtat nga të cilat përfitojnë muslimanët. Me këtë rrugë dhe mënyrë trajtimi janë përgatitur me mijra njerëz të mrekullueshëm. Merrni që nga Nafiu, shehu i imami Malikit, e gjer te persona të tillë si Tavus bin Kejsani dhe Mesriku e do të shihni se si është përgatitur nga radhët e atyre robërve të çliruar një shtresë e madhe “mevalinjsh”, zotërinjsh e dijetarësh.

Krahas kësaj, ne këtë praktikë e quajtëm të përkohshme, sepse, edhe sikur kjo lloj praktike të përsëritej vazhdimisht në mënyrë qarkulluese, fakti që në Islam liria është principiale, shumëllojshmëria e rrugëve prej të cilave përfitohet për çlirimin nga robëria dhe inkurajimet që bën feja në lidhje me këtë çështje duke këshilluar rrugë të ndryshme, tregojnë se robëria dhe skllavëria janë dukuri jo të pashmangshme, por sekondare, të krijuara dhe artificiale. Por ç’e do se gjer në çastin kur të gjitha shtetet e botës do të arrijnë të bien në një mendje për këtë gjë, skllavëria dhe robëria, si një variant i saj, do të vazhdojnë të prodhohen dhe të zbatohen në ato joislame. Kurse konkluzionet e nxjerra dhe vendimet e marra në këtë fushë nga ana e Islamit i vetëm, do të mbeten të kufizuara vetëm brenda kuadrit të bashkësisë së vet. Islami e ka thënë fjalën e vet dhe i ka parashtruar parimet e veta. Ata që tregojnë zell për të siguruar paqen mbarënjerëzore, janë përgjegjës vetëm për të përgatitur bazën praktike për zbatimin e këtyre parimeve në shkallë botërore. Fundja, kjo është një nga specifikat që ka marrë në dorë Islami për ta reformuar dhe rregulluar, që, gjithashtu, tregon rrugën për të dalë nga një situatë nga më të egrat e çnjerëzoret, në dobi, bekim dhe bukuri. Dhe, njëkohësisht, specifikat të cilat kapërcejnë kufinjtë e tyre, ua ofron administratorëve të ardhshëm të shtetit.

Një specifikë tjetër, brenda kësaj tematike, është fakti që të gjithë individët e bashkësisë sonë nuk janë të formuar plotësisht në kuptimin islam të kësaj fjale. Në fakt, feja jonë nuk ka marrë përsipër përgjegjësinë për ta nxjerrë çdo individ në nivelin e engjëllit. Ashtu siç ka pasur individë që janë lartësuar e bërë engjëj duke u lidhur fort pas parimeve të saj të shenjta, janë gjendur e do të gjenden edhe shpirtra të palatuar që s’kanë mundur ta kapërcejnë vetveten. Dhe tek të tillët do të shihen edhe të meta e mangësi në çështje të veçanta e detajore. Ja, pra, në këtë tip njerëzish do të vihet re dëshira për ta mbajtur gjallë skllavërinë dhe do të mund të shihen ata të qëndrojnë, lidhur me këtë, pranë të tjerëve, jo nga radhët tona, domethënë pranë kombeve që prodhojnë e do të prodhojnë skllavërinë e robërinë.

Tani mbeti vetëm një çështje, ajo që në periudha të caktuara, kur janë njohur dhe kanë ekzistuar rrugët për t’i çliruar robërit e skllevërit, për një kohë të gjatë në duar të muslimanëve janë gjendur robër e skllevër. Dhe kjo duket si kontradiktë mes gjërave të thëna dhe atyre të zbatuara në praktikë.

Po, qysh në shekullin e parë të historisë së Islamit shohim se, në periudha të caktuara, muslimanët e kanë zbatuar institucionin e skllavërisë. Por, në fakt, këtu kanë luajtur rol dy shkaqe dhe faktorë seriozë. Njëri prej këtyre ka lidhje me zotërinjtë, kurse i dyti, me skllevërit. Ashtu siç e preka edhe pak më parë, Islami, në praktikë, sigurimin e njeriut të përsosur e trajton të lidhur me vullnetin dhe lirinë tek njeriu. Për rrjedhojë, individët me mangësi dhe të meta nuk do të mundin t’i kryejnë pa të meta një pjesë punësh ashtu siç i kryejnë njerëzit plotësisht të formuar, të mbështetur, në këtë formim, nga vullneti i tyre i lirë. Ja, pra, gjer në çastin kur njerëz të tillë, të mangët e të metë, të formohen me anë të edukatës muhammediane, do të jetë normale, në një pamje, që çështja në fjalë të mos gjejë zbatimin e saj të plotë. Atëherë mbetet të themi se përpjekja për ta nxirë Islamin duke marrë pretekst ndjenjat dhe jetesën kafshërore të katër-pesë të hutuarve, është padrejtësi dhe mungesë maturie.

I dyti ka lidhje me vetë skllevërit. Edhe në këtë rast, zbatimi praktik që bën Islami, është origjinal dhe brenda kritereve që pranojnë veçantitë e natyrës njerëzore. Muslimanët e parë i kanë trajtuar skllevërit me anë të parimeve edukuese duke vënë si synim që t’i bëjnë ata të besojnë se janë njerëz, që të asgjësojnë tek ata egërsinë ndaj lirisë, që t’u tregojnë atyre rrugën për të ngritur familje e për t’i mësuar me jetën.

Zakonet dhe veset krijojnë tek njeriu një natyrë të dytë. Eliminimi i kësaj natyre të dytë dhe rikthimi në gjendjen e mëparshme është aq i vështirë sa ç’është edhe zbutja e një kafshe të egër. E tillë është edhe skllavëria kur njeriu mësohet me të dhe i bëhet natyrë e dytë. Skllavëria është një shformim i natyrës tek njeriu, është një distorcion natyror. Korrigjimi i tij kërkon kohë të gjatë. Ja, pra, këtë kanë bërë muslimanët ndërsa kanë mbajtur skllevër.

Çdo musliman, duke e marrë nën mbrojtje e duke i thënë “vëlla” skllavit të vet, e ka mësuar atij dhe e ka përgatitur që të punojë i pavarur, që të fitojë i pavarur, që të ngrejë folenë familjare dhe të qeverisë familjen e, pastaj, në se nuk është parë e dëmshme ose në se është shpresuar për të mirë, ia ka dhënë lirinë.

Në se ata njerëz me aftësi dhe mundësi të verbuara do të lëshoheshin të lirë mes shoqërisë pa i përgatitur qysh më parë ashtu siç sapo u përshkrua, do të mbeteshin të shtangur, si peshq akuariumi ose zogj kafazësh, para strukturës së ndërlikuar të shoqërisë dhe do të mbërtheheshin nga ndjenja e rikthimit dhe dëshira për gjendjen e mëparshme, gjë që nuk do të përbënte asnjë lloj dobie në emër të tyre. Me të vërtetë, shumë skllevër injorantë, para ligjeve të jetës, më vonë janë sjellur dhe kanë vepruar ashtu siç është dëshiruar. Heqja e menjëhershme dhe totale e skllavërisë nga ana e Abraham Linkolnit pati përfunduar me rikthimin e skllevërve të çliruar te zotërinjtë e tyre të mëparshëm. Dhe as që mund të mendohet se do të ndodhte ndryshe.

Një njeri që ka jetuar një pjesë ose tërë jetën si rob, është mësuar të marrë vazhdimisht urdhëra. Ndoshta ka ndodhur edhe që të nxjerrë në shesh punë mjaft të mira, vetëm se, me që është drejtuar nga jashtë si një makinë, si një automat, edhe në se ndodhet në të pesëdhjetat, nga ana mendore është në nivelin e një fëmije. Ai ka nevojë të pashmangshme për të qënë pranë dikujt tjetër që e njeh jetën dhe që është i zbuluar ndaj jetës, me qëllim që të mësohet e të edukohet, me qëllim që të mësojë jetën dhe ligjet e saj. Dhe kjo specifikë është efektive jo vetëm për skllevër që kanë humbur lirinë e tyre, por ndihet, ndoshta, edhe në shumë shtete e vende të kthyera në koloni dhe të shfrytëzuara për një kohë të gjatë. Po, me të vërtetë, në se këtyre kombeve nuk u jepet edukatë për një kohë të gjatë dhe t’u ripërftohet personaliteti dhe sedra vetiake, nuk do të mund të shpëtojnë nga vartësia shpirtërore ndaj shteteve e kombeve të huaja e nga duartrokitja e tyre. Madje, mund të them se t’u ripërftosh vetëdijën personale kombeve që e kanë humbur personalitetin, është tepër më e vështirë se sa t’u mësosh skllevërve se janë njerëz…

Ja, pra, Islami e pati nisur punën duke i përftuar skllavit egoizmin, vetëdijën njerëzore, i pati sjellë ekuilibrin shpirtit të çekuilibruar të tij, i pati shtruar në zemër kuptimin dhe ashkun e lirisë, e pati sjellë gjer në atë moment sa t’i thoshte “kërko, të të jap”. Dhe, pastaj, e pati lëshuar në jetë. Përgatitja dhe çlirimi i skllavit Zejd bin Harise, martesa e tij, më pas, me një femër të fisme dhe, më tej, emërimi si komandant i një ushtrie islame ku merrnin pjesë persona të shquar të udhëheqjes së Islamit, s’janë gjë tjetër veçse ndjekja hap pas hapi e një qëllimi të planifikuar sipas etapave të caktuara.

Fakti që zezaku etiopian, Hz. Bilali (r.a.) pati zënë vend në radhët e para, që skllavi i Huzejfes, Salimi (r.a.), arriti të kishte, në sy të muslimanëve, një pozitë për t’u lakmuar, që Selman Farisiu qe konsideruar nga radhët e familjes së të Dërguarit të Allahut janë shembuj të gjallë se ç’ndryshim pati pësuar gjendja e skllevërve në Islam dhe në shtëpitë e mjediset muslimane. Këta shembuj mund t’i shumëzojmë me qindra. Mirëpo po e pres shkurt me mendimin se përgjigjet e vëllimshme e sforcojnë subjektin pyetje-përgjigje.

Përmbledhtazi mund të themi se skllavërinë nuk e krijoi Islami; përkundrazi, Islami u vu ta rregullonte dhe tregoi rrugët për ngushtimin dhe eleminimin e saj. Po qe se s’do të ekzistonin robërit si mbeturina të luftërave si dhe nxitja dhe mbarështrimi i kësaj prej një pjesë shpirtrash të mjerë, kurrsesi s’do të mund të bëhej skllavëria – në trajtën e kritikuar të saj – pjesë e trupit të lartë të Islamit. Edhe për skllavërinë që i pati dalë para në mënyrë të pashmangshme, Islami pati nxjerrë rregulla e ligje dhe, duke e shpëtuar atë prej mjerimit materialo-shpirtëror, prej dhunimit dhe fatkeqësisë, qe orientuar kah bukuria absolute, kah dobia dhe bekimi absolut.

Sot, kur skllavëria individuale është eleminuar pas iniciativës së Islamit, po i jap fund fjalës sime me dëshirën dhe urimin që të eleminohet edhe skllavëria e kombeve dhe e shteteve.


[1] Zihar: Përngjasimi që i bën burri gruas së vet me nënën, motrën apo vajzën e vet me të cilat ai s’mund të martohet, p.sh.: “Të kam si nënën time”. Islami e ka ndaluar këtë përngjasim, e ka quajtur faj dhe këtë faj e ka dënuar me gjobë.

24. Ç'është dyshimi?

Dyshimi është një sëmundje e frikshme që e bren njeriun tinëzisht fshehtas duke e çuar dalëngadalë në vdekje. Sapo që njeriu, me besimin, mendimin dhe përfytyrimin e tij ta lëshojë veten në duart e kësaj sëmundjeje, do të thotë se është paralizuar me të gjitha funksionet jetësore, me të gjitha aftësitë shpirtërore!

Dyshimin dhe skepticizmin si teori të lindur nga dyshimi, mund t’i ndajmë në dy lloje:

1. Skepticizmi i përvetësuar në mënyrë të vullnetshme.

2. Skepticizmi i lindur prej çekuilibrit në njohjen e brendshme dhe në vëzhgimin e jashtëm; prej devijimit në qëllim e në vështrim; prej mungesës së aftësisë sintetizuese.

Lloji i dytë i skepticizmit është një subjekt mbi të cilin kemi qëndruar pothuajse në çdo vend dhe, sipas meje, me mundësi mënjanimi. Kurse skepticizmi i llojit të parë është devijim karakteri, një marrëzi e një maraz. Për këtë lloj dyshuesish e skeptikësh Spinoza thoshte: “Detyra e skeptikut të vërtetë është të rrijë e të heshtë!” Eh, sikur ta kishin pasë dëgjuar këtë këshillë! Të paktën, nuk do t’u bënin dëm të tjerëve; dëmi i tyre do të kufizohej në vetveten e tyre!

Ç’është e vërteta, ka edhe një lloj tjetër dyshimi, i kushtëzuar, ky, me synime shkencore dhe i përkohshëm, për të cilin askush s’ka çfarë të thotë. Kurse dyshimi që ne këtu e quajtëm sëmundje, është, sikurse e ka shprehur edhe Dr. Pol Solie, “dyshimi, gjendja e të cilit duket si e pazgjidhshme dhe e pashpresë“. Një dyshim i tillë na e merr dhe na e mban vetëdijën nën ndikimin e vet në mënyrë të vazhdueshme. Pastaj gjithë gjendjen shpirtërore dhe gjithë veprimtarinë mendore na e çon në paralizë. Një shpirt njerëzor i ardhur në këtë gjendje, bëhet fokusi ku mblidhen një mijë e një lëkundje e i përngjet rrugëve të kryqëzuara me njëra-tjetrën e të ngatërruara pa dalje.

Për një njeri që s’ka mundur t’i kapërcejë dyshimet e veta e t’i bëjë të dëgjojnë një fjalë, impotenca trupore, deviacionet dhe turbullitë mendore e moralo-etike janë dukuri të pashmangshme.

Dyshimi prodhon ngurtësi në qëndrimet e njeriut, shqetësim në shpirt dhe mungesë suksesi në punë. Për rrjedhojë, dyshuesit, skeptikët, shfaqin vazhdimisht dëshirë për t’iu shmangur punëve fizike si dhe urrejtje për gjërat që sjellin lodhje. Sado pretenduese të ishin diagnozat që do t’u vinin psikiatrët këtyre tipave të lodhur pa bërë asnjë punë, nuk do të mundeshin të mohonin tek ta një insuficiencë (pamjaftueshmëri) të brendshme.

Sa për ndikimin e dyshimit mbi mendjen, ata që janë pushtuar nga ky maraz, nuk janë në gjendje të tregojnë veprimtari mendore serioze e të vazhdueshme. Një njeri, mendja e të cilit është tronditur për një kohë pak a shumë të gjatë nga dallgët e dyshimit, e ka mjaft të vështirë të mendojë në mënyrë të shëndoshë.

Aspektet më të dukshme të të tillëve janë dobësimi i vëmendjes, humbja e aftësisë vepruese të mendjes dhe atrofizimi i kujtesës. Më në fund, për këta tipa çdo gjë hyn, hap pas hapi, në një trajtë të pamundshme dhe para vetes u ngulen maja të pakapërcyeshme prej “gjërash që s’bëhen”. Para tyre mbetet vetëm një portë e hapur dhe vetëm një rrugë ku mund të ecet: kritika për të tjerët. Duke kritikuar të tjerët jetojnë ata dhe me këtë gjë e vazhdojnë ekzistencën e vet.

Përveç këtyre, bëhet fjalë edhe për mbajtjen nën ndikim, nën presion, të moralit dhe etikës nga ana e dyshimit. Dhe, për mua, kjo është më e rrezikshmja. Përfundimet që nxjerrin në shesh në mendjet e njerëzve dyshues tronditjet dhe dallgëzimet e kundërta nën veprimin e të cilave mbeten kërkesat dhe dëshirat, prirjet dhe pasionet, përgjithësisht gjërat që përbëjnë bazën më të fshehtë e më të sinqertë të personalitetit, i nxjerrin në shesh identikisht edhe në fushë të moralit dhe etikës.

Tek njerëzit ku shfaqen mungesa e suksesit në punë, shqetësimi dhe turbullimet vazomotore, nxjerrin krye dukuri të tilla si droja apo frika dhe mizantropia. Edhe në se njerëzve të tillë u ofrohet të marrin pjesë në gëzime e dëfrime, ata dëshirojnë të ikin prej të gjithëve e të jetojnë të vetmuar, si eremitë. Prandaj edhe gjithsesi nuk munden të shpëtojnë prej mërzitjes dhe mjerimit. Këta janë të privuar prej mendimit të lirë dhe mjaft të dobët në qëndresën shpirtërore.

Sidomos te skeptikët e mëdhenj, që kanë shkuar shumë përpara, ashtu siç zotëron, disa herë, një mungesë e plotë ndjeshmërie në trajtën e një ashpërsie, zemërngurtësie dhe pashpirtësie, disa herë të tjera shihet se, për shkak të personalitetit shpirtëror të shembur plotësisht, e kanë humbur tërësisht karakteristikën si qenie shoqërore.

Dyshimi është një sëmundje shumë e rrezikshme edhe për nga pasojat sociale. Një njeri që ka rënë në dyshime për mjedisin e tij dhe për gjërat që ndodhin në të, sajon një mijë e një rreziqe në dritë të ditës si dhe e shqetëson edhe veten, edhe mjedisin. Sidomos rasti i të lëkundurve e i të pushtuarve prej dyshimeve që, të frikësuar prej përgjegjësisë, tërhiqen atje ku duhet vepruar ose ndjenja se e kanë humbur kohën për të vepruar është aq i rrezikshëm, sa që disa herë mund të bëhen shkaktarë për shkatërrimin e plotë të një bashkësie të tërë. Veçanërisht në punët e mëdha e të rëndësishme, në politikë dhe luftë, lëkundjet dhe dyshimet e atyre që u ka zënë koka, mjaftojnë për t’i fundosur popullin dhe ushtrinë dhe teprojnë, madje!

Në të vërtetë, nuk mund të mendohet që ai që dyshon në veten e vet, të bëhet pikëmbështetje për të tjerët. Sepse, masat popullore, të zhgënjyera disa herë për shkak se i kanë shkuar pas, nga që për dyshuesin asnjëherë nuk dihet qartë se si do të veprojë, edhe sjelljet më të pafajshme e të pëlqyeshme do t’i presin vazhdimisht me lëkundje.

Krahas kësaj, në raport me prirjen për të mbetur “ashtu siç janë” të një pjese të madhe të skeptikëve, nuk duhet nënvleftësuar as zelli i një pjese të vogël për të bërë hope e për të shkuar përpara.

Si rezultat, as në mendimet e dyshuesve, skeptikëve, as në punë e në sjelljet e tyre nuk ka maturi dhe ekuilibër. Mes tyre ka aq shumë që i braktisin vendin ku u takon të jenë, profesionin dhe detyrën me frikën e përgjegjësisë, sa që, në një periudhë kritike, mos e dhëntë Zoti, mund ta paralizojnë një komb e një shtet të tërë! Ashtu siç janë një aventurë iniciativat e tyre, ashtu edhe masat paraprake të pafundme s’janë gjë tjetër veçse vendnumëro dhe shuarje. Edhe në se kjo mund të duket prej disave se buron prej një mungese vullneti, në të vërtetë nuk është aspak kështu. Në të vërtetë, kjo gjendje buron prej mosmarrjes së vendimeve të qëlluara e në seri, prej moszgjedhjes së njërës prej rrugëzgjidhjeve të ndryshme që ofrojnë situatat dhe ndodhitë e përgjithshme të jetës.

Dyshuesi, skeptiku i dalluar për lëkundjet dhe moszgjedhjen, është më i dëmshëm e më i rrezikshëm se iniciatori. Edhe në se orientimi dhe kanalizimi i veprimeve të iniciatorit duken si një problem, ai, të paktën, vepron. Sa për dyshuesin, për shkak se lëvizja e tij duket, çuditërisht, si qëndrim dhe qëndrimi si lëvizje, as lëvizjes para të tij nuk mund t’i besohet, as edhe tërheqjes pas.

Sidomos në se ai e quan guxim marrëzinë e tij në iniciativë, kurse dyshimin dhe frikacakërinë, pjekuri dhe masë parapërgatitore, atëherë ai, me këtë gjendje shpirtërore plot maraz, ka një pozicion ekstrem që do t’i shkatërronte edhe atë, edhe ata që ndodhen bashkë me të.

Sa e sa administratorë dhe komandantë ka që e kanë braktisur frontin në çast rreziku duke e bërë kurban të një dyshimi të tillë një popull të tërë. Po qe se në të çarat e hapura do të kishin shkatërruar vetëm veten, do të mjaftohej duke thënë për ta, “Le të bëjnë durim të vdekurit”! Mirëpo sa e hidhur është që ca skeptikë të tillë të hutuar janë bërë shkak për fatkeqësinë e një sërë të mjerësh që i kanë pasur nën urdhër!

Nga skeptikët modernë, ashtu siç gjenden të tillë që, nga pozita përfaqësuese e një kombi të tërë, janë treguar aq trima sa ta shfaqin hapur blasfeminë e tyre, gjenden edhe skeptikë frikacakë që kanë mundur ta fshehin fytyrën e tyre të vërtetë dhe që janë bërë shkak për shumë fatkeqësi:

Unë që për çdo gjë dyshoj,
Kë të pyesësh, thotë se gjë s’kuptoj.
Kush e di, ndoshta gjithçka është sajesë gënjeshtare,
Ndoshta vetëgënjimi është nevojë jetësore.
Dhe ndoshta çdo gjë është e drejtë, kush e di,
N’sa unë për ndjenjën time të metë s’kam njohuri!
Të qenën, të paqenë desha ta dija, të paqenën, të qenë,
Ja, pra, faji im, sa keq, dyshues të jem…
Kush e di, ndoshta dheu është origjina jonë;
Punë e kujt rastësie tinzare është kjo
Dheun ta bëjë një baltë që rënkon?
Këtë faj një Krijues s’e punon;
Kush krijon, asgjëson, nuk shëmton…

I mjeri Fikret! Po të shihte se teprimi në blasfeminë e vet ka mbetur shumë pas sipas skeptikëve të ditëve tona, kush e di se sa do t’i vinte keq e do të nxehej!..

Megjithatë, ai skeptik, me mendimet e tij të errëta e pesimiste, prapëseprapë është rimishëruar e duket sikur është kah jeton mes skeptikëve të ditëve të sotme!..

Me që këtu s’po bëjmë kundërshtimin dhe hedhjen poshtë të llojeve të skepticizmit bashkë me argumentet e tyre, duke e lënë atë kokë më kokë me kritikat përkatëse në librat e filozofisë, mendojmë se është e dobishme të bëjmë të qartë vetëm një specifikë. Dhe kjo është situata kur në krye të çdo iniciative ndihet nevoja e një besimi të pakontestueshëm, të tillë, që e kundërta e tij të jetë krejt e pamundur si dhe e një vullneti dhe vendosmërie të pashuar që burojnë prej atij besimi. Dyshimi dhe lëkundja në njërin prej këtyre elementëve e thyen ndikimin e të tjerëve dhe lë një rrjedhje.

Besimi kategorik e i palëkundur është, në ditën e shpërblimit e të ndëshkimit, edhe për individin, edhe për bashkësinë, kushti i parë dhe elementi më i rëndësishëm në procesin e përparimit e të përsosjes. Sa për çështjen e të jetuarit të rrugës së propozuar me kahje këtë besim, ajo është sjellja më e mençur dhe hopi apo akti më i rëndësishëm. Kurse zikzaket në opinionin, përfytyrimin dhe sjelljet e njeriut janë faktor mossuksesi dhe fatkeqësi.

Krahas kësaj, për dikë që ka rënë në dyshim, është e dobishme të qëndrohet mbi këto specifika:

1. Një njeri i tillë duhet të shkojë ose duhet dërguar pa tjetër te një specialist. Në saje të një ndërhyrjeje të tillë, do të dalë në shesh në se dyshimi i tij është një maraz apo jo, do të kuptohet thellësia e tij dhe mbi ç’gjëra është përqëndruar. Dhe kjo duhet të jetë e rëndësishme për ta lehtësuar mjekimin e për ta eleminuar dyshimin.

2. Në se dyshimi ka lidhje me subjektet e besimit, aty duhet përqëndruar; në se ka lidhje me adhurimin, në atë specifikë; në se ka lidhje me sistemin tonë të të menduarit, në atë drejtim; duhet të sillen argumente duke marrë parasysh shkaqet që e kanë shtytur personin në dyshim dhe duhen eleminuar lëkundjet një e nga një.

3. Veçanërisht, dikush që ka rënë në dyshim, duhet ndihmuar që të takohet shpesh me persona me horizontin e mendimit të ndriçuar dhe që bëjnë jetë shpirtërore, duhet bërë që dyshuesi të përfitojë nga bisedat produktive të tyre.

4. Për njerëz të tillë, disa herë është mjaft e dobishme edhe pamja e përgjithshme e njerëzve të pasur në adhurime e të formuar në mendim. Takimi i këtyre lloj të sëmurëve jashtë e brenda vendit me përfaqësues të vetëdijshëm e të sinqertë të mendimit tonë, mund të jetë shumë herë më me ndikim se sa mijra porosi të thata.

5. Përveç këtyre, skeptiku duhet shëtitur në atlasin e pasur e shumëngjyrësh të së kaluarës; me anë të jehonës së historisë e të jetëve të shquara, fytyra e tij duhet kthyer nga izbat e errta të egoizmit në të kaluarën tonë të shquar. Eshtë ndër ngjarjet e shpeshta që pothuaj çdo njeri që ka ndjerë, kësaj rruge, fytyrën e ndritshme të së kaluarës dhe frymëmarrjet e kthjellta të saj, ka shpëtuar prej mendimeve të turbullta që i kanë mbështjellë shpirtin dhe pak a shumë është drejtuar kah rilindja në zemrën e tij.

6. Në se dyshimi është kthyer në një sëmundje dhe ka aftësinë të përhapet përreth, është e nevojshme që i sëmuri të izolohet nën vëzhgimin e një mjeku dhe nuk i duhet dhënë mundësi përhapjes së përçartjeve mes shoqërisë.

25. Disa thonë: "Pse nuk e shohim Zotin?" Si duhet t'i përgjigjemi kësaj?

Shikimi është çështje përfshirjeje dimensionale, pas së cilës vjen edhe përfshirja konceptuale. Për shembull, në trupin e njeriut ka mikrobe; madje, vetëm në rrënjën e një dhëmbi gjenden, ndoshta, disa milion syresh. Me mundësitë dhe mjetet që zotërojnë, mikrobet përpiqen ta gërryejnë e ta shkatërrojnë dhëmbin e njeriut. Ndërkaq, njeriu as e dëgjon zhurmën e tyre, as dhe ndoshta di gjë për ekzistencën e tyre! As bakteriet nuk munden ta shohin njeriun në tërësi dhe, sidomos, kurrsesi nuk munden ta përfshijnë e ta konceptojnë atë (në se do të kenë mundësi për ta bërë një gjë të tillë – përkth.). Në fakt, që të mund ta shohin njeriun duke e përfshirë plotësisht atë, duhet të ndodhen jashtë njeriut dhe në një pozicion krejtësisht të pavarur prej tij si dhe, në të njëjtën kohë, duhet të kenë një sy si teleskop. Kjo do të thotë se fakti që nuk munden ta përfshijnë njeriun, u bëhet pengesë për ta parë atë. Bakteriet në fjalë shohin vetëm atë gjë para së cilës ndodhen…

Një shembull të ngjashëm me këtë që dhamë nga mikrobota, le të japim, tani, nga makrobota.

Le të mendojmë se po rrimë te objektivi i një teleskopi gjigand, i cili tregon një largësi katër miliard vite dritë. Prapëseprapë, informacioni që do të përftonim në këtë rast mbi universet dhe hapësirat, do të ishte sa një pikë uji në oqean! Ndoshta, lidhur me atë fushë që arrijmë të shohim me atë teleskop, mund të përftojmë të dhëna të tipit të hipotezave. Dhe, duke arritur, me anë të këtyre hipotezave, në hipoteza të reja, përpiqemi të sigurojmë të dhëna të reja.

Edhe këtu ne nuk do të mund të shohim dhe nuk do të mund të njohim as administrimin e gjithësisë, as trajtën e saj të përgjithshme, as dhe përmbajtjen dhe cilësinë e saj. Sepse, ashtu siç ndodh në mikrobotë, nuk arrijmë të sigurojmë një përfshirje tërësore dimensionale dhe konceptuale të saj.

Shihet se, ashtu siç mikroqeniet janë të paafta për të na përfshirë ne (si dhe ne ato me anë të mikroskopit) dimensionalisht, ashtu edhe ne jemi të paaftë për t’i përfshirë makroqeniet dimensionalisht, për rrjedhojë edhe konceptualisht.

Dhe tani le ta mendojmë Zotin pas kësaj. Profeti ynë urdhëron: Në raport me katedrën(1) e Zotit, të gjitha universet – domethënë universet me shtrirje një trilion herë një trilion vite dritë – janë sa një unazë e hedhur në shkretëtirë. Edhe katedra, në raport me rezidencën(2) e Tij, është sa një unazë e hedhur në shkretëtirë! Ç’madhësi tronditëse, kjo, e dalë nga raportet mes katedrës dhe rezidencës hyjnore të trajtuara me anë të kritereve dimensionale! Nga kjo rezidencë dhe katedër i bën efektivë vullnetin dhe urdhrat e veta Krijuesi i Lartë dhe e ve në zbatim vendimin e vet!

Dhe tani, ashtu siç është diçka absurde pretendimi juaj që keni një identitet mikroskopik në raport me gjithësinë, për t’i konceptuar të gjitha universet dhe hapësirat, është po kaq absurde edhe përpjekja juaj për ta konceptuar Rezidencën e Madhe(3), ndaj së cilës të gjitha universet janë diçka mikroskopike. Atëherë, si mundet të përfshihet dimensionalisht e konceptualisht Zoti vetë? Prandaj në Kur’an urdhërohet: “Shikimet nuk mund ta përfshijnë Atë, kurse Ai i përfshin të gjitha shikimet…” (Kur’ani, En’am:103)

Po, sytë dhe shikimet nuk mund ta njohin Atë, kurse Ai i sheh, i përfshin dhe i njeh të gjitha sytë dhe shikimet. Pranimi i këtij aspekti në këtë formë është kusht për ndriçimin e çështjes.

Le ta shohim çështjen në një tjetër aspekt. Nuri ose drita e Zotit është perdeja e Tij. Kurse ne nuk mundemi ta përfshijmë as dritën e Tij! Kur Profeti u kthye nga miraxhi, pasuesit e pyetën: A e pe Zotin? Dhe ai (sipas rrëfimit të Ebu Dherit) u përgjegj: Ai është Nur, si mund ta shoh Atë? Kurse në një rast tjetër është përgjigjur: Unë pashë një nur! Mirëpo nuri, drita, është krijesë, kurse Zoti është Drita e dritave, është Burimi i dritave! Eshtë Zoti që i jep trajtë dritës, që e portretizon atë. Drita nuk është Zoti vetë. Eshtë krijesa e Tij. Profeti e ndriçon më tej këtë çështje në një porosi tjetër: Mbulesa (perdeja) e Allahut është nur. Me fjalë të tjera, kërkon të na thotë se midis Zotit dhe nesh ka një nur, një dritë. Ne jemi të rrethuar me dritë. Atëherë, këtu ka një thellësi tjetër! Jemi të rrethuar po themi. Por me atributet e Tij, jo me tjetër. Kurse atributet janë as tjetër, as e njëjta…(4)

Po të hyhet në çështjet që kanë të bëjnë me hyjnitetin, subjekti në fjalë thellohet edhe më tepër, rëndohet dhe bëhet i papërballueshëm.

Si përfundim, mund të themi se Zoti nuk shihet. Mbulesa e tij është prej drite. Ju mund të shihni ç’mund të shihni, vetëm dritë mund të shihni!

Për shembull, kur të përpiqeni të kapërceni enigmën e nefsit (egos) urdhërues,(5) do të shihni një dritë të kuqe; kur të vini tek nefsi ndërgjegjevrasës,(6)blu; kur të arrini te nefsi ndërgjegjeqetësues,(7) do të shihni një nur, një dritë jeshile. Pas kësaj, do të arrini në një nivel të tillë ku nuk do të mundni ta dalloni dhe përcaktoni ngjyrën e nurit, dritës që do të shihni atje. Këto janë vëzhgime që u përkasin të urtëve, shenjtorëve, njerëzve të lartësuar shpirtërisht dhe realizohen vetëm me anë të përvojave të ndërgjegjes.

U përpoqa ta parashtroj e ta trajtoj subjektin tonë me këto ngjyrat sa për të dhënë një mendim. Edhe ajo çka do të shihni ju, do të jetë hija e hijes së nurit, dritës së Zotit! Prandaj, nisur nga kjo, prapë nuk do të quhet se keni parë gjë!

Dhe tani le ta trajtojmë këtë subjekt në një aspekt të tretë. Ibrahim Hakiu thotë: Zoti im nuk ka shembull, nuk ka të ngjashëm a të kundërt. S’ka të bëjë me trajtën, është i shenjtë ai Zot i Lartë!

Ashtu është, Zoti ynë nuk ka të kundërt. Dhe kjo është një specifikë shumë e rëndësishme. Që diçka të mund të shihet, duhet të ketë të kundërtën e saj. Ti e sheh dritën, se përballë saj ndodhet errësira. Po kështu, ti bën fjalë për gjatësi të ndryshme: ky send është dy metra, tjetri, tre, etj. Pra, gjatësia e sendeve del në pah dhe konkretizohet si nga krahasimi me njësinë e masës së saj që është e ngjashme, ashtu edhe me vlera që janë të ndryshme ose të kundërta me njëra-tjetrën.

Kurse Zoti nuk ka as të ngjashëm, as të kundërt me vetveten si drita me errësirën ose si përmasat që të mund të shihet e të konkretizohet.

Le ta trajtojmë këtë çështje edhe nga pikëpamja fizike. Vallë, sa përqind të hapësirave dhe objekteve që i ekspozohen, mund të shohë njeriu? A mund të jepni ju një shifër të gjërave që shihni? Le ta mendojmë se një miliard herë një miliard nga sendet që mund të shihen, i janë ofruar shikimit tonë në këtë ekspozitën e gjithësisë ku jetojmë dhe na është thënë: Urdhëroni e shihni, merrni mësim dhe duartrokiteni Krijuesin! Mirëpo ne mund të shohim vetëm pesë ndër një milion të gjërave që na janë paraqitur, kurse diferencën as që e njohim, madje! Po, p.sh., ne shohim vetëm valë të caktuara drite dhe vetëm gjatësi vale të caktuara. Atëherë, vini re me kujdes: njeriu që pyet Pse nuk e shoh Zotin, kërkon ta fusë Zotin, i cili mban në dorë të gjitha universet, brenda atij pesëpërmilionëshit që sheh vetë nga gjithësia e vockël ku gjendet vetë! Ah, ç’mendim i mjerë!

Sigurisht, Atë do ta shohë ai që heq mijra dhimbje koke përballë librit të gjithësisë me përmbajtjen dhe çështjet e tij të komplikuara. Atë do ta shihnin profeti i madh, Hz. Musai, dhe zotëria i profetëve, Hz. Muhammedi (a.s.), sigurisht, sipas situatës vetiake të tyre. Edhe të tjerët, sipas hapit të tyre. Dhe në këtë mes ka një nxitje të madhe për të menduar, për ta vrarë mendjen. Ata që duan të jenë zotërinj e mbretër në jetën e përtejme, në këtë botë do të përpiqen t’i ripërtërijnë vazhdimisht strukturat e kokës e të zemrës; më drejt, për ta parë dhe dëgjuar Zotin atje ashtu siç u ka hije njerëzve të lartësuar mendërisht e shpirtërisht, këtu duhet t’i mbajnë gjallë e t’i venë në punë mendjen dhe shpirtin, duhet ta mbajnë gjallë devocionin e tyre, nuk duhet të shkojnë atje me një kovë ujë në dorë, por duke bartur një oqean… Natyrisht, sipas kapaciteteve. Ibrahim Hakiu thotë kështu duke interpretuar një hadith:

“S’më nxënë – tha Zoti – tokë e qiej!”
Në minierën e ndiesive i fshehur u zbulua…

Ç’bujar dhe bamirës është ajo Qenie e Lartë, ndaj madhështisë së të cilit universet s’janë as sa një molekulë, që e shfaq veten në zemrën e çdo besimtari duke u bërë pretekst për pasurimin ndiesor të tij!…

Të drejtën e çdo gjëje Ai e di!


[1] Në origjinal: Kursí.
[2] Në origjnal: Arsh.
[3] Në origjinal: Arshi A’dham.
[4] Këtu vetëm sa preken shkarazi çështje të teologjisë islame të cilat është e pamundur të sqarohen në këto shënime. Por, në lidhje me atributet e Zotit, do të themi vetëm kaq se, sipas teologjisë, Zoti quhet qenie e vetëdomosdoshme ose vetëdomosdoshmëri (vaxhib lizatihi), kurse atributet e Tij, që janë sekondarë ndaj Individualitetit të Tij, janë të jashtëdomosdoshme ose përbëjnë jashtëdomosdoshmëri (vaxhib ligajrihi). Shih Prof. Dr. Bekir Topalo¤lu, Kelam Ilmi-Girifl, f. 68, bot. 1996, përkthimi im-M.H.
[5] Në origjinal: Nefs-i emmare: situata e njeriut të dorëzuar pa luftë e pa kundërshtim ndaj nxitjeve të shëmtuara njerëzore e djallëzore.
[6] Në origjinal: Nefs-i levvame: situata e ndërgjegjes së shqetësuar dhe e ndjenjës së pendimit që e ngacmon njeriun duke ia kujtuar të keqen që ka bërë.

[7] Në origjinal: Nefs-i mutmainne: situata në të cilën njeriu, duke e dalluar të mirën nga e keqja, e kupton detyrën e tij si njeri dhe i qetësohet ndërgjegjja e cila, tashmë, e afron njeriun tek Zoti, situata kur vullneti i njeriut është i pastruar nga atributet e këqia që e pririn kah mëkati.

26. Cilat janë mrekullitë e Pejgamberit a.s. gjatë jetës në këtë botë?

Mrekullia e miraxhit

Në ajetin 1 të sures Isra thuhet: “Allahu që e çoi një natë robin e vet (Muhammedin), për t’i treguar disa prej provave tona, nga Mesxhidi Haram në Mesxhidi Aksa, mjedisin e të cilës e kemi begatuar, është i pastër prej atributeve të mangëta. Pa dyshim, Ai është Semi dhe Basir!”

Kurse në ajetet 8-11 të sures Nexhm, duke aluduar për ngjarjen e miraxhit, thuhet: “Pastaj u afrua dhe u var sa largësia prej dy harqesh ndoshta më afër. Dhe (Allahu) ia zbuloi robit të vet ç’kishte për t’i zbuluar. Dhe zemra (e Muhammedit) nuk i përgënjeshtroi ato që ia panë sytë…” Ndërkaq, në librat e hadithit flitet me hollësi mbi këtë udhëtim të shenjtë.

Allahu, i cili, me hyjnitetin e tij, ua ndryshon përmbajtjen dhe cilësinë trupave materialë, masivë e të patejdukshëm duke i bërë, si shpirti, të tejdukshëm e të aftë për të kapërcyer pengesat dhe kufizimet e ligjeve të natyrës, e ka favorizuar të dërguarin e vet, Muhammedin, me audiencën e tij hyjnore duke i dhuruar mundësinë për ta parë. Në udhëtimin e miraxhit si një fryt dhe përfundim i të qenit rob i Zotit dhe i adhurimit ndaj Tij, Profeti, duke i kapërcyer ligjet dhe shkaqet e natyrës, duke i kaluar pengesat njerëzore, ka kapërcyer me një lëvizje largësi të pallogaritshme duke i përdorur yjet dhe sistemet yjore si shkallë, ka lënë pas dimensionet-pengesë për ta parë Zotin dhe, nga pozicioni ku ka arritur trupërisht dhe shpirtërisht, e ka parë Zotin. Eshtë përshëndetur me profetët, i ka parë engjëjt, i ka soditur xhennetin dhe bukuritë e tij, xhehennemin dhe pamjen tronditëse të tij.

Pasi u ngjit në audiencën hyjnore me qëllim për t’ia treguar bashkësisë së tij çështjet që i duheshin treguar duke i parë vetë me sy dhe në mënyrë ngopëse, për të na i përcjellë neve gjërat që i besojmë si të fshehta, si vëzhgime të tij, për më tepër, për ta parë Allahun dhe për të na thënë neve “është” duke u mbështetur te vëzhgimi i vet, për t’i parë dhe njoftuar botën engjëllore, engjëjt, xhennetin dhe xhehennemin; pasi e soditi xhennetin, me një orë soditje të të cilit nuk mund të barazohen një mijë vjet jetë të tokës dhe pasi u nderua me vëzhgimin e Bukurisë hyjnore, me një çast vëzhgimi të së cilës nuk mund të barazohet jeta parajsore, Profeti u kthye në tokë në një kohë kur mbi të provoheshin të gjitha llojet e torturave ndërsa ai përpiqej t’i kuptonte dhe t’ua tregonte edhe të tjerëve të gjitha të vërtetat e çështjeve që kishin lidhje me Kur’anin dhe cilësitë e tij metaforike, kuptimet dhe urtësitë e adhurimeve, ta plotësonte detyrën e tij profetike për ta shpëtuar ummetin, bashkësinë e tij nga errësira e për ta nxjerrë në dritë. Duke u kthyer në tokë, Profeti ka sjellë edhe namazin si dhuratë për muslimanët. Kaq mundëm të thoshim gjer këtu për këtë mrekulli ose një tërësi mrekullish. Hollësitë janë në veprat e ndritshme të hadithit.

Mrekullia e ndarjes së hënës në dy pjesë

Abdullah b. Mesud tregon:

Një herë, ndërsa ndodhesha me të Dërguarin e Allahut në Mina, papritmas hëna u nda në dy pjesë: njëra pjesë në këtë anë të malit, tjetra, në anën tjetër. Para kësaj ngjarjeje, i Dërguari i Allahut na tha:

“Jini dëshmitarë!”[1]

Begatimi i të ngrënave

Enes b. Malik tregon:

Ebu Talha i tha Ummu Sulejmes: “Unë e dëgjova të Dërguarin e Allahut të fliste me zë të dobët dhe e kuptova se është i uritur. A ke ndonjë gjë për të ngrënë me vete?” Ummu Sulejm iu përgjigj “po” dhe nxori një copë bukë elbi. Këputi një copë nga buka, e mbështolli dhe ma futi nën rrobë. Pastaj më dërgoi te i Dërguari i Allahut. Unë e gjeta të Dërguarin e Allahut tek po rrinte në faltore me shokët. Unë zura vend. I Dërguari i Allahut më pyeti:

“Ebu Talhai të dërgoi ty?”

“Po!” – I thashë.

“A për të ngrënë?”

“Po!” – Iu përgjigja. Atëherë, i Dërguari i Allahut u tha të pranishmëve “ngrehuni” dhe vetë eci para. Edhe unë dola para dhe arrita i pari te Ebu Talhaja për ta lajmëruar. Ebu Talha i tha Ummu Sulejmes:

“O Ummu Sulejme, i Dërguari i Allahut po vjen me shokët, kurse ne s’kemi aq gjë sa për t’i ushqyer dhe ngopur ata!”

Ummu Sulejme tha:

“E dinë Allahu dhe i Dërguari i Tij!”

Ebu Talha doli dhe e priti të Dërguarin e Allahut dhe, pastaj, së bashku u futën në shtëpi. I Dërguari i Allahut i tha Ummu Sulejmes:

“Ç’të kesh, nxirre, o Ummu Sulejme!”

Ai e solli bukën dhe i shtroi sipër gjalpë nga tullumbi. I Dërguari i Allahut bëri një lutje për bukën. Pastaj i tha Ebu Talhait:

“Thuaju dymbëdhjetë vetëve të hyjnë!”

Ebu Talhai futi brenda dymbëdhjetë vetë. Ata hëngrën, u ngopën dhe dolën.

Pastaj i Dërguari i Allahut i tha sërish Ebu Talhait:

“Thuaju dymbëdhjetë vetëve të hyjnë!”

Ebu Talhai futi brenda dymbëdhjetë vetë të tjerë që hëngrën, u ngopën dhe dolën.

Kështu, me radhë, të gjithë shokët hëngrën dhe u ngopën. Ata ishin rreth shtatëdhjetë-tetëdhjetë vetë![2]

Në një rrëfim të Buhariut dhe Muslimit, Abdurrahman b. Ebu Bekr tregon:

Gjatë një ekspedite, ishim njëqind e tridhjetë vetë bashkë me të Dërguarin e Allahut. Ai na pyeti:

“A ka ndokush nga ju ndonjë gjë për të ngrënë?”

Dikush nga ne kishte miell. Menjëherë zumë brumë. Ndërkaq, një idhujtar shtat gjatë me një tufë dhen u afrua tek ne. I Dërguari i Allahut e pyeti:

“Për t’i shitur i ke, apo për t’i falur?”

Burri iu përgjigj:

“Jo, për t’i shitur!”

Ne blemë një dele. Delen e therëm dhe i Dërguari i Allahut urdhëroi t’i skuqej mëlçia. Pastaj i Dërguari i Allahut i dha secilit nga tg njëqind e tridhjetë vetët një copë nga mëlçia e pjekur dhe la mënjanë edhe për ata që s’ndodheshin aty. Pastaj mishin e gatuar e ndau në dy çanakë. Të gjithë hëngrëm dhe u ngopëm, kurse enët vazhdonin të rrinin plot sikur s’ishin prekur fare!

Sipas rrëfimit të Xhabir b. Abdullait te Buhariu, një gjë e ngjashme ka ndodhur edhe gjatë luftës së Hendekut. Njerëzit që hëngrën atë radhë ishin një mijë.[3]

Mrekullitë me ujin

Ndërsa ndodhej në Zerva së bashku me shokët, i Dërguari i Allahut kërkoi një enë ku të kishte ujë. Ai fudi dorën në enë dhe veç kur nga gishtat e tij filloi të rrjedhë ujë. Të gjithë shokët morën abdest.

Rrëfyesi i kësaj ndodhie e kishte pyetur Enes b. Malikun, të cilin e thërrisnin edhe me pseudonimin Ebu Hamza:

“Sa vetë ishin, o Ebu Hamza?”

“Rreth treqind vetë!” – I ishte përgjigjur ai.

Edhe në Hudejbije ndodhi që shokët t’i ankoheshin të Dërguarit të Allahut për mungesë uji. Ai nxjori atëherë një shigjetë dhe ua dha shokëve duke u thënë që ta ngulnin në burimin Themed. Vallahi, uji i burimit filloi menjëherë të gurgullojë dhe ashtu vazhdoi gjersa të gjithë shokët pinë, u ngopën dhe u kthyen.[4]

Shërimi i të sëmurëve dhe i të plagosurve

Siç na përcjellin Buhariu dhe Muslimi, në Hajber, i Dërguari i Allahut pyeti:

“Ku është Ali b. Ebu Talibi?”

Shokët iu përgjigjën:

“O i Dërguari i Allahut, ai është i sëmurë nga sytë!”

“Dërgojini menjëherë fjalë të vijë!” – Urdhëroi i Dërguari i Allahut.

Aliu erdhi. I Dërguari i Allahut ia fërkoi sytë me gishtërinjtë të lagur me pështymën e vet duke i bërë një lutje. Aliut iu shëruan sytë aty për aty! Madje i dukej se s’kishte pasur dhimbje fare![5]

Osman b. Hunejf tregon:

Te i Dërguari i Allahut erdhi një burrë i verbër dhe i tha:

“O i Dërguari i Allahut, a po lutesh për mua të më hapen sytë?”

I Dërguari i Allahut i tha:

“Po deshe, le ta shtyjmë këtë lutje sepse kjo do të ishte më e dobishme për ty në jetën tjetër, por, po deshe, e bëjmë!”

I verbëri i tha:

“Lutiu Allahut, o i Dërguari i Allahut!”

Dhe i Dërguari i Allahut mori abdest mirë e mirë, fali dy reqate namaz dhe ia mësoi të verbërit lutjen që duhej të bënte gjersa t’i shëroheshin sytë. Ai veproi siç u porosit dhe u shërua.[6]

Njohja e Profetit nga kafshët

Duke u nisur për në hixhret, Profeti qe fshehur në një shpellë së bashku me Ebu Bekrin. Atëherë, një merimangë e kishte mbyllur hyrjen e shpellës duke thurur një pezhishkë që zinte tërë hyrjen. Dhe politeistët që i kërkonin të dy shokët gjithandej, patën ardhur edhe te hyrja e asaj shpelle, por, kur patën parë se hyrja e saj ishte e zënë e gjitha me një pezhishkë merimange, patën kujtuar se aty s’mund të kishte hyrë njeri dhe qenë kthyer.[7]

Xhabir b. Abdullah tregon:

Gjatë një ekspedite ishim bashkë me të Dërguarin e Allahut dhe ecnim krah për krah. Ndërkaq, deveja ime mbeti pas.

I Dërguari i Allahut u kthye dhe e nxiti devenë time për të ecur më shpejt. Deveja u hodh para dhe nisi të ecte aq shpejt, sa, për t’i dëgjuar fjalët e të Dërguarit të Allahut, tashmë më duhej t’ia shtrëngoja frerët që të ecte më ngadalë, por, prapëseprapë, s’e ndaloja dot![8]

Enes b. Malik tregon:

Një grua çifute prej Hajberi i solli të Dërguarit të Allahut një qengj të gatuar por të helmuar dhe ai hëngri. Pastaj gruaja u suall para të Dërguarit të Allahut dhe ai e pyeti se pse e kishte bërë këtë.

“Desha të të helmoj që të vdesësh!” – I tha gruaja.

“Allahu s’të lëshon ty mbi mua që të më bësh keq!” – Ia ktheu i Dërguari i Allahut.[9]

Kurse në rrëfimin e Ebu Davudit shënohet se vetë shpatulla e qengjit tregoi se ishte e helmuar.[10]

Hz. Aisheja tregon:

Në dhomën e të Dërguarit të Allahut kishte një zog që, kur dilte ai jashtë, këndonte, luante, lëvizte andej-këtej, por, kur i Dërguari i Allahut hynte brenda, qetësohej dhe nuk bënte zë fare që të mos e shqetësonte.[11]

Enes b. Malik tregon:

I Dërguari i Allahut ishte më i bukuri, më bujari dhe më i guximshmi i njerëzve. Një natë, popullsia e Medines u tremb me të vërtetë dhe disa njerëz shkuan në drejtimin nga vinte zëri. Ndërkaq, i Dërguari i Allahut që kishte shkuar para tyre, po kthehej. Kishte hipur mbi një kalin e pashaluar të Ebu Talhait dhe po u thoshte njerëzve:

“Mos u frikësoni, mos u frikësoni!”

Kurse Ebu Talhait i tha se e kishte kapur kalin në revan. Ai kalë njihej si i pashtruar. Mirëpo atë ditë e pas u bë i urtë e i shtruar.[12]

Dëshmimi i maleve dhe gurëve për Profetin

Hz. Xhabiri tregon:

I Dërguari i Allahut na tha: “Njoh në Mekë një gur që, para se të bëhesha profet, më përshëndeste. Unë edhe tani e njoh mirë atë!”[13]

Abdullah b. Mesud tregon:

“Kur hanim gjellë bashkë me të Dërguarin e Allahut, dëgjonim se si gjella e madhëronte atë!”[14]

Muslimi na përcjell prej Ebu Hurejres:

I Dërguari i Allahut, Ebu Bekri, Omeri, Osmani, Aliu, Talhai dhe Zubejri ndodheshin në majë të malit Hira. Ndërkaq, mali nisi të dridhej (nga gëzimi ose dashuria). Atëherë, i Dërguari i Allahut iu drejtua malit me këto fjalë:

“Qetësohu, Hira, se mbi ty është një profet, një besnik dhe një dëshmor!”[15]

Mbrojtja e Profetit si një mrekulli

Sipas rrëfimit të Xhabir b. Abdullait që pati marrë pjesë në ekspeditën Dhatur Rika, në kthim, Profeti pati dhënë pushim diku rreth një oazi, pati zbritur nga kali dhe, si të tjerët që ishin shpërndarë nën hijet e pemëve, qe shtrirë nën një pemë për të pushuar pasi e kishte varur shpatën në një degë të saj. Xhabiri thotë se kishin pak që i kishte zënë gjumi kur kishin dëgjuar zërin e Profetit që po i thërriste. Ata ishin ngritur dhe kishin shkuar pranë Profetit. Pranë tij kishin gjetur një arab beduin. Profeti u kishte treguar se ç’i kishte ngjarë me beduinin.

“Kur unë po flija, ky beduin arab kishte ardhur, kishte rrëmbyer shpatën time prej dege dhe, sapo e nxirrte nga milli, mua më doli gjumi. Në dorë mbante shpatën time të zhveshur! Ky më tha:

“A po ke frikë nga unë tani?”

Unë iu përgjigja:

“Jo, nuk kam!”

“Po kush do të të mbrojë tani nga goditja ime?” – Më pyeti ky.

“Allahu do të më mbrojë!” – I thashë unë. Atëherë, Xhebraili e goditi me një grusht në gjoks këtë, kështu që i ra shpata nga dora. Unë e rrëmbeva shpatën dhe i thashë:

“Po ty, kush do të të shpëtojë tani prej meje?”

“Askush s’më shpëton dot!” – Më tha ky beduin.”[16]

Ebu Hurejre tregon:

Duke e pasur fjalën për sexhden, Ebu Xhehli na tha:

“Akoma Muhammedi i juaj e fërkon fytyrën për dheu?”

“Po!” – Iu përgjigjëm ne.

Atëherë ai tha:

“Betohem në Latin dhe Uzën se, po ta shoh duke vepruar kështu, do ta shkel mu në zverk! Ose do t’ia ngul fytyrën në tokë!”

Më pas, Ebu Xhehli i shkoi pranë të Dërguarit të Allahut tek po falte namaz. Sapo do ta ngrinte këmbën për ta shkelur, siç e kishte qëllimin për të cilin i kishte shkuar aty, befas e la dhe u zbraps me ngut duke mbrojtur fytyrën me pëllëmbë. Ata që ndodheshin aty pranë, e pyetën:

“Ç’të ndodhi”?

“Me të vërtetë, mes atij dhe meje u shfaq një hendek i zjarrtë, një gjë e frikshme dhe ca flatra…” – Tha Ebu Xhehli.

Kurse i Dërguari i Allahut tha:

“Po të më afrohej, engjëjt do t’ia kishin këputur gjymtyrët një e nga një!”[17]

Hz. Aisheja tregon:

Gjersa zbriti ajeti që thoshte, “pa dyshim, Allahu do të të mbrojë ty nga njerëzit”, i Dërguari i Allahut mbrohej nga sahabet, shokët e tij. Pas zbritjes së këtij ajeti, ai u tha shokëve: “O njerëz, shpërndahuni, se tani mua më mbron Zoti im!”[18]

Pranimi i lutjeve të Profetit

Enes b. Malik tregon:

Ditën e xhuma, ndërsa i Dërguari i Allahut po mbante hutben, erdhi një burrë dhe i tha:

“O i Dërguari i Allahut, s’po bie shi fare. Lutiu Allahut të na lëshojë shi!”

I Dërguari i Allahut e bëri lutjen menjëherë dhe ja ku filloi të bjerë shi që u bë aq i dendur, sa nuk do të arrinim dot nëpër shtëpi. Dhe gjer në xhumanë tjetër mbi ne vazhdoi të bjerë pa pushim mëshirë!

Xhumanë tjetër, ai apo dikush tjetër u ngrit e tha:

“O i Dërguari i Allahut, lutiu Allahut ta largojë këtë shi prej nesh!”

Dhe i Dërguari i Allahut u lut kështu:

“Allahu im lëshoje shiun rreth nesh, jo mbi ne!”

Dhe unë ju betohem se e kam parë se si u copëtuan retë e u shpërndanë andej-këtej dhe, ndërsa në të gjithë zonën sa të hante syri, binte shi, kurse mbi Medine, jo![19]

Abdullah ibn Omer tregon:

I Dërguari i Allahut lut kështu:

“Allahu im! Bekoje Islamin me më të dashurin për Ty nga këta dy vetë (nga Ebu Xhehli ose Omer b. Hattabi)!”

Të nesërmen në mëngjes, Omer b. Hattabi doli para të Dërguarit të Allahut dhe u bë musliman![20]

Abdullah b. Abbasi tregon:

I Dërguari i Allahut kishte hyrë për të kryer nevojën. Unë vura jashtë ujë që të merrte abdest. Kur doli jashtë dhe pa ujin, pyeti:

“Kush e vuri këtë ujë?”

“Unë e vura!” – Iu përgjigja unë. Atëherë ai u lut:

“Allahu im, bëje atë dijetar në fe!”

Ne të gjithë e dimë se kjo lutje e të Dërguarit të Allahut u pranua. Ibni Abbasi qysh i ri pati zënë vendin e tij në kuvendin e dijetarëve të Hz. Omerit dhe është bërë i njohur me titujt “Habrul Umme” (I dituri i ummetit) dhe “Terxhumanul Kur’an” (Interpretuesi i Kur’anit).[21]

Kurse në Musned, lutja e Profetit është kështu:

“Allahu im, bëje atë ta njohë frymën e fesë dhe mësoja interpretimin!”[22]

Enes b. Malik tregon:

Nëna më solli te i Dërguari i Allahut dhe i tha:

“O i Dërguari i Allahut! Ky është im bir, Enesi i vogël! Ta solla ty që të të shërbejë. Lutiu Allahut për të!”

Dhe i Dërguari i Allahut u lut kështu:

“Allahu im! Bëje këtë fëmijë me pasuri dhe fëmijë dhe shumoja pasurinë dhe fëmijët!”

Dhe unë po ju them se, vallahi, kam shumë pasuri, kurse rreth njëqind fëmijë e nipër![23]

Enes b. Malik tregon:

Një ditë, i Dërguari i Allahut erdhi për vizitë te Ummu Haram. Tezja e gostiti me të ngrëna. Pasi hëngri, i Dërguari i Allahut u shtri pak për të fjetur. Ai u zgjua duke qeshur. Ummu Haram e pyeti:

“O i Dërguari i Allahut, ç’të bëri të qeshësh?”

Ai tha:

“Pashë në ëndërr ca njerëz të hipur dhe shtruar mbi ca gjemi që vozitnin në det të gjerë si sundimtarë të shtruar mbi fron dhe po shkonin për të luftuar në rrugë të Allahut. Kjo më kënaqi dhe më bëri të qeshja!”

Atëherë, Ummu Haram i tha:

“O i Dërguari i Allahut, lutu për mua që edhe unë të jem mes atyre fitimtarëve të asaj ekspedite detare!”

Dhe i Dërguari i Allahut u lut për Ummu Haramin.

Me të vërtetë, në kohën kur Muavije b. Ebu Sufjan ishte guvernator i Sirisë, Ummu Haram hipi në një gjemi të ekspeditës së Qipros nën komandën e Muavijes. Pasi dolën në tokë dhe do të fillonin marshimin, Ummu Haram hipi në kalë por u rrëzua dhe vdiq si dëshmore e asaj fushate![24]

Dukja e engjëjve dhe xhindeve për Profetin dhe bisedimi me të

Abdullah b. Omer tregon:

Im atë, Omer b. Hattab, tha:

Një ditë, kur po rrinim me të Dërguarin e Allahut, papritmas na u shfaq pranë një person me rrobën krejt të bardhë dhe flokët krejt të zinj. As dukej se ishte udhëtar, pra, s’kishte shenja se po vinte nga rruga, as e njihnim. Ai u ul gju më gju me të Dërguarin e Allahut. Kurse duart i vuri mbi gjunjët e tij.

Ai filloi t’i bënte pyetje të Dërguarit të Allahut. E pyeti për Islamin, besimin, mirësinë dhe kiametin. Pasi mori përgjigje, personi u largua. Unë ndenja një copë herë të gjatë i heshtur. më në fund, i Dërguari i Allahut më tha:

“O Omer, a e di se kush ishte ai personi që më bëri ato pyetjet?”

“Allahu dhe i Dërguari e dinë!” – iu përgjigja unë.

I Dërguari i Allahut më tregoi:

“Ai ishte Xhebraili. kishte ardhur t’ju mësonte fenë!”[25]

Sad b. Ebi Vakkas tregon:

Ditën e Uhudit pashë dy vetë, njëri në anë të djathtë të të Dërguarit të Allahut, tjetri, në të majtë. Mbi trup kishin rroba të bardha. Ata luftonin për të me rreptësinë më të madhe. Ata dy vetë s’i kisha parë as më parë kësaj ngjarjeje, as i pashë më pas. (Ata ishin engjëjt Xhebrail dhe Mikail).[26]

Siç na përcjell Muadh b. Rifa prej të atit, Rifa b. Rafi që pati marrë pjesë në luftën e Bedrit, i ati ka thënë kështu:

Gjatë betejës së Bedrit, në një çast, Xhebraili erdhi te i Dërguari i Allahut dhe e pyeti:

“Si i njihni ndër ju ata që kanë marrë pjesë në këtë luftë?”

“Ne i njohim ata si më të virtytshmit e muslimanëve!” – Iu përgjigj i Dërguari i Allahut. Ose tha diçka të ngjashme me këtë.

“Edhe ne, – ia ktheu Xhebraili, – engjëjt që po marrin pjesë në luftën e Bedrit, i niohim si më të virtytshmit e engjëjve!”[27]

Në veprën e vet “Musned”, Ahmed b. Hanbel përcjell prej Ibni Mesudit se, në ngjarjen e Natës së Xhindve,[28] i Dërguari i Allahut u pati dhënë mësime Kur’ani xhindve.[29]

Shembëllimet dhe mrekullitë e Profetit lidhur me të fshehtën

Hz. Aisheja tregon:

Një ditë qe zënë dielli. Pasi fali namazin e eklipsit, i Dërguari i Allahut tha kështu:

“Pa dyshim, dielli dhe hëna janë dy nga provat e Allahut! Kur ta shihni se u zu dielli apo hëna, falni namaz gjersa zënia të kalojë. Betohem se, duke falur namazin e këtij eklipsi, unë pashë gjithçka që më është premtuar! Kur të jem në namaz dhe të shihni se po bëj para, ta dini se po e shoh veten të përpiqem për të këputur një vesh rrushi nga të xhennetit. Dhe po të shihni se jam duke u prapsur, ta dini se po shoh se si disa po i bëjnë copë-copë disa të tjerë!”[30]

Abdullah b. Abbas tregon:

I Dërguari i Allahut shkoi pranë dy varreve dhe tha:

“Kini kujdes! Këta me siguri po ndëshkohen. Madje, po ndëshkohen për një gjë të madhe. Njëri prej këtyre merrej me thashetheme, kurse tjetri nuk ruhej kur përmirrte!”[31]

Dëshmimi i pemëve për Profetin

Xhabir b. Abdullah tregon:

Po ecnim së bashku me të Dërguarin e Allahut. Më në fund, zbritëm në një luginë të gjerë. Ai u largua për të kryer nevojën, kurse unë e ndoqa nga larg me një enë me ujë. Diku, i dërguari i Allahut u ndal, pa përreth por nuk i zuri syri ndonjë gjë për t’u fshehur. Pastaj, në skaj të luginës i zunë sytë dy pemë. I Dërguari i Allahut u nis menjëherë drejt tyre, u afrua te njëra pemë, zuri me dorë një degë të saj dhe u lut:

“Me lejen e Allahut, përkulu para meje!”

Dhe dega u përkul para tij si deveja që i nënshtrohet të zot dhe e zuri krejt pamjen në atë anë. Pastaj i Dërguari i Allahut shkoi te pema tjetër, zuri një degë dhe u lut:

“Me leje të Allahut, përkulu para meje!”

Dhe dega u përkul para tij duke ia zënë edhe atë anë. Pastaj, mes dy pemëve, i Dërguari i Allahut u lut:

“Me lejen e Allahut, më mbuloni nga sipër!”

Dhe degët e pemëve e mbuluan të Dërguarin e Allahut edhe nga sipër.[32]

Abdullah b. Omer tregon:

I Dërguari i Allahut e mbante hutben duke u mbështetur mbi një trung hurmaje. Kur iu ngrit minberi,[33] filloi t’i mbante nga shkallën e tij. Kur i Dërguari i Allahut u ngjit për herë të parë në minber, nga trungu doli një zë rënkues. I Dërguari i Allahut i shkoi menjëherë pranë dhe e fërkoi me dorë. Zëri rënkues u shua!”[34]

Ebu Said el-Hudri tregon:

Një ditë, pas namazit të jatsisë, i Dërguari i Allahut i dha Katade b. Numanit një shkop dhe i tha:

“Ky shkop do të të ndriçojë dhjetë arshin para dhe pas. Kur të hysh në shtëpi, në një qoshe të saj do të shohësh një gjë të zezë. Godite menjëherë, pa i dhënë rast të të thotë gjë!”

Dhe ai veproi siç i tha i Dërguari i Allahut.[35]


[1] Buhari, Menakib, 27; Muslim, Kitabi Sifatil Munafikin ve Ahkamihin, 44; Musned, I, 377. Shën. i origj.
[2] Buhari, Ejman, 22; Muslim, Eshribe, 142. Shën. i origj.
[3] Buhari, Et’ime, 6; Hibe, 8; Muslim, Eshribe, 175. Shën. i origj.
[4] Buhari, Shurut, 15. Shën. i origj.
[5] Buhari, Fedailus Sahabe, 9; Muslim, Fedailus Sahabe, 34. Shën. i origj.
[6] Tirmidhi, Davaat, 119; Musned, IV, 138; Ibn Maxhe, Ikame, 189. Shën. i origj.
[7] Musned, I, 348. Shën. i origj.
[8] Buhari, Nikah, 10, 22; Muslim, Musakat, 112-113. Shën. i origj.
[9] Muslim, Selam, 45. Shën. i origj.
[10] Ebu Davud, Dijat, 6. Shën i origj.
[11] Musned, VI, 112; 150. Shën. i origj.
[12] Buhari, Edeb, 39; Xhihad, 117; Muslim, Fezail, 48; Musned, III, 147. Shën. i origj.
[13] Muslim, Fedail, 2; Darimi, Mukaddime, 4. Shën. i origj.
[14] Buhari, Menakib, 25; Musned, I, 460; Mukaddime, 5. Shën. i origj.
[15] Muslim, Fedailus Sahabe, 50. Shën. i origj.
[16] Buhari, Megazi, 31, 33; Muslim, Fedail, 13; Texhridi Sarih (përkth.), X, 235. Shën. i origj.
[17] Muslim, Sifatul Munafikin, 38. Shën. i origj.
[18] Mustedrek, II, 313. Shën. i origj.
[19] Buhari, Istiska, 7; Muslim, Istiska, 1. Shën. i origj.
[20] Tirmidhi, Menakib, 18; Musned, II, 95. Shën i origj.
[21] Buhari, Ilm, 17; Vudu, 10, Itisam, 2; Muslim, Fezail, 137; Isabe, 3/186. Shën. i origj.
[22] Musned, I/266. Shën. i origj.
[23] Muslim, Fedailus Sahabe, 143. Shën. i origj.
[24] Buhari, Xhihad, 3; Muslim, Imare, 160, 161. Shën. i origj.
[25] Buhari, Iman, 37; Muslim, Iman, 1. Shën. i origj.
[26] Buhari, Megazi, 18; Muslim, Fedail, 46-47. Shën. i origj.
[27] Buhari, Megazi, 11. Shën. i origj.
[28] Në origjinal: Lejletul Xhinn.
[29] Musned. I, 455. Shën. i origj.
[30] Buhari, Ebvabu’l Amel fi’s-Salat, II; Muslim, Kusuf, 3. Shën. i origj.
[31] Buhari, Edeb, 46; Muslim, Taharet, III. Shën. i origj.
[32] Muslim, Zuhd, 74. Shën. i origj.
[33] Minber: shkallaret e posaçme brenda në xhami ku ngjitet predikuesi (imami ose dikush tjetër që ka për të predikuar) për të mbajtur hutben (predikimin).
[34] Buhari, Menakib, 25; Tirmidhi, Menakib, 6; Nesai, Xhuma, 17; Ibni Maxhe, Ikame, 199; Musned, 1/149; Mukaddime, 6. Shën. i origj.
[35] Musned, III/65. Shën. i origj.

27. Ç’janë mrekullia dhe aftësia parashikuese?

Mrekullitë janë, në dorë të profetit, situata të jashtëzakonshme të krijuara nga Allahu me qëllim për të provuar profetësinë e tij, për të thyer kryeneçësinë dhe kundërvënien e mohuesve dhe për të forcuar bindjen e besimtarëve.

Mrekulli do të thotë anulimi, me anë të vullnetit të Allahut, i funksionit normal të shkaqeve dhe ligjeve, funksion me të cilin është mësuar njeriu dhe që i duket i zakonshëm, duke e kthyer atë në funksion të jashtëzakonshëm, gjë, kjo e pamundur për vullnetin dhe fuqinë e njeriut. Mrekullitë nuk mund të shqyrtohen dhe shpjegohen me anë të shkencave të natyrës, me anë të vëzhgimeve, provave dhe eksperimenteve, me mikroskopët e laboratorëve dhe teleskopët e observatorëve.

Mrekullitë nuk futen në llojin e gjërave të zakonshme, domethënë në zakonet hyjnore të librit të gjithësisë që përbëjnë bazë për shkencat. Mrekulli s’mund të ketë në punët dhe veprimtarinë tonë të përditshme që lidhet me shkaqe dhe ligje të ndryshme, si ushqyerja dhe fjetja e përditshme, puna në kopësht e në arë, rritja e frutave dhe perimeve duke përfituar nga drita dhe energjia diellore, uji, ajri dhe toka, etj. Një pjatë gjellë mund ta hanë disa vetë e të ngopen, etjen e shuajmë me një gotë ujë, kur kemi të ftohtë, ngrohemi me anë të zjarrit, po të sëmuremi ose të thyejmë ndonjë gjymtyrë, shkojmë te mjeku dhe mjekohemi me ilaçet e tij dhe sipas këshillave të tij. Ne i përdorim kafshët për shërbim, por nuk mund të flasim me ta. Pemët na duken të ngulura në të njëjtin vend. Me të vdekurit s’mund të flasim dhe s’mund të hyjmë në lidhje të drejtpërdrejtë. Malet dhe gurët as na përshëndesin, as bëhen gjyle në duart tona. Ne s’mundemi ta ndryshojmë ose anulojmë ligjin e tërheqjes dhe të ngjitemi lart pa ndonjë mjet ngjitës që e kundërshton këtë ligj. Ja, pra, dukuri si këto që zhvillohen në jetën tonë të përditshme në kuadrin e shkaqe-pasojave dhe ligjeve, i quajmë gjëra të zakonshme, të rregullta, shkurt, rregullsi. Kurse mrekullitë, në kundërshtim me rregullsitë, janë dukuri mbi të zakonshmen që zhvillohen mbi mundësitë e njeriut, mbi ligjet dhe mundësitë natyrore dhe përtej fuqisë, forcës dhe vullnetit të njeriut.

Veç mrekullive, janë edhe disa ngjarje të krijuara nga Allahu në dorë të njerëzve të shquar me nivel të lartë shpirtëror dhe aftësi të lartë parandjerëse dhe parashikuese, të cilat janë, përgjithësisht, parashikime[1] me karakter simbolik të cilat, në fakt, vërtetojnë mrekullitë. Veç kësaj, këtu bëhet fjalë edhe për veprime me karakter shenjtëror, që i kapërcejnë mundësitë e njeriut të zakonshëm dhe rregullsitë ligjore e të karakterit shkak-pasojë. Kështu, kapërcimi i largësive të mëdha brenda një çasti, zgjerimi i kohës (kryerja e shumë punëve brenda një kohe shumë të shkurtër, të pazakonshme), leximi i mendimeve dhe ndjenjave, zbulimi i gjendjes së të vdekurve në varre, parashikimi i ngjarjeve të së ardhmes në ngjashmëri me profetët, etj., janë dukuri të jashtëzakonshme që shërbejnë si argumente të tjera të profetësisë, fesë islame të sjellë nga profeti Muhammed dhe drejtësisë së tyre.

Siç u tha diku në vëllimin e parë të këtij libri, fakte të tilla si parashikimet e Muheddini Arabiut në librin e tij, Druri i Gjakut, të shkruar një shekull para themelimit të shtetit osman, mbi daljet e osmanëve në skenën e historisë, mbi pushtimin e Sirisë dhe Egjiptit, mbi zbulimin e varrit të vet me hyrjen e Javuz Selimit në Damask, mbi daljen e Muratit IV në fushatën e Bagdatit dhe pushtimin e tij brenda 41 ditëve, mbi vrasjen e Sulltan Abdylazizit duke ia prerë damarët me gërshërë, parashikimi i Mushtak Dedesë 71 vjet vjet para se Ankaraja do të bëhet kryeqytet i Turqisë pas luftrave, etj., janë shembuj aftësie parashikuese dhe shenjtërie.

Edhe ëndrrat e vërteta lidhur me të ardhmen që mundet t’i shohë çdo besimtar dhe parandjenjat janë dhurata të Zotit për njerëzit.

Ndërkaq, mrekullia e parë dhe më e madhe e Profetit është Kur’ani.

Ashtu siç të vërtetat që u përpoqëm t’i tregojmë gjer këtu, janë argumente të hapura të profetësisë dhe drejtësisë së profetit Muhammed, edhe Kur’ani, si mrekullia më e madhe, është argumenti më i qartë dhe dëshmitari më i madh edhe i profetësisë së tij, edhe i faktit që është fjalë e Allahut. Kjo çështje do të trajtohet thellë më tej.

Meqë profetësia e Hz. Muhammedit (s.a.s.) përfshin të gjitha kohët dhe hapësirat si dhe, përveç të gjithë njerëzve, edhe krijesa të tilla si xhindet, mrekullitë e tij kanë qenë të shumta. Ndërkaq, në çështjen e mrekullive, profetësia e tij ndryshon nga profetësia e profetëve të tjerë. Çdo profet ka treguar mrekulli mbi çështjet më të njohura, të kthyera në zakon, të kohës së vet. Për shembull, meqë në kohën e tij, në Egjipt, kishte marrë zhvillim veçanërisht magjia duke u kthyer në një farë mjeshtërie, edhe profeti Musa, për t’i bindur njerëzit për profetësinë e tij, pati përdorur magjinë duke treguar para publikut një mrekulli: me shkopin e tij të famshëm, ai pati gëlltitur të gjithë gjarpërinjtë e magjistarëve të njohur, të mbledhur për të bërë garë me të, duke i mundur ata. Në kohën e profetit Isa (Jezus) ishte e zhvilluar shumë mjekësia ose, më saktë, mjeshtëria e shërimit të sëmundjeve të ndryshme dhe ai pati treguar shumë raste mrekullie në këtë fushë duke shëruar sëmundje të rënda, të sëmurë të pashërueshëm, si dhe duke ngjallur të vdekur. Kurse në kohën e profetit Muhammed, poezia, letërsia, shprehja stilistike ose stilizimi, ligjërata dhe oratoria qenë ngritur në nivele të larta duke u bërë treguesit kryesorë të nivelit kulturor të njerëzve. Duke menduar edhe se, ndoshta, arti i shprehjes së bukur dhe ligjërimit do të jenë armët më me ndikim mbi opinionin publik, themi se profeti Muhammed u dërgua me një mrekulli ligjërate siç është Kur’ani si dhe, meqë u dërgua si mëshirë për të gjitha qeniet, ka treguar mrekulli të ndryshme të këtij karakteri.

Ashtu siç ndodh që, kur një mbret i madh e dërgon adjutantin ose përfaqësuesin e vet në një zonë të mbretërisë ku jetojnë fise dhe popuj të ndryshëm, përfaqësuesit e atjeshëm të fiseve, popujve, klasave dhe shtresave shoqërore, në emër të atyre që përfaqësojnë, e presin të dërguarin me duartrokitje, me “mirë se erdhe” dhe duke ia parashtruar përgëzimet dhe falenderimet e tyre, ashtu dhe kur Allahu, Zoti i gjithësisë, e dërgoi Hz. Muhammedin, më të madhin përfaqësues të Tij në botë, jo vetëm si të ngarkuar me detyrë, por edhe si mëshirë për të gjitha qeniet, malet dhe gurët, pemët dhe kafshët, dielli, hëna dhe yjet si dhe të gjitha dukuritë dhe ngjarjet, duke shpëtuar nga dukja si gjë boshe e pa kuptim, morën kuptim dhe fituan vlerë. Dhe me këtë rast, engjëjt, njerëzit dhe xhindet, dielli, hëna dhe yjet, uji dhe gjërat ushqimore, pemët, malet dhe gurët si dhe të gjitha llojet e kafshëve ia paraqitën atij falenderimet e llojit të vet dhe u bënë në dorën e tij mjete nga mund të nxirreshin mrekullira. Kështu, ata dëshmuan në mënyrë të pakundërshtueshme për drejtësinë dhe profetësinë e Zotërisë së Gjithësisë dhe e shpallën profetësinë e tij në tërë gjithësinë. Ja, pra, tregimi i mrekullive të tilla në dimensione universale është e posaçme vetëm për Kryeprofetin!

Ndërkaq, megjithëse profeti Muhammed ka treguar afro një mijë mrekulli, çdo fjalë, çdo veprim, çdo gjendje e tij s’janë të jashtëzakonshme dhe mrekullore. Allahu e krijoi atë njeri, e ngarkoi me detyrën e prijësit dhe udhërrëfyesit personal, familjar dhe shoqëror për t’u bërë model me shembullin e vet personal për njerëzit e kohës së vet dhe të kohërave të ardhshme për lumturinë materiale dhe shpirtërore të tyre. Meqë të gjithë njerëzit s’ishin e s’janë të një niveli dhe meqë shumicën e njerëzve e përbën populli i thjeshtë, po qe se çdo gjendje, sjellje dhe veprim i tij do të ishte i jashtëzakonshëm dhe mrekullor, ai nuk do të mund të bëhej shembull dhe prijës. Prandaj, profeti Muhammed jetoi gjithmonë në kushtet e njeriut të zakonshëm dhe në kushtet natyrale të zakonshme, hëngri e piu, u martua, u bë me fëmijë dhe krijoi familje, u plagos e vuajti, e reflektoi jetën njerëzore me të gjitha anët e saj dhe u bë një pasqyrë përmbledhëse e të gjith arteve, veprimeve dhe shfaqjeve të emrave të Allahut!

Të gjitha mrekullitë e Profetit, siç do t’i shohim më poshtë, nuk kanë ndodhur në çdo vend, në çdo kohë dhe të dukshme për çdo njeri, si dhe nuk janë përgjithësuar. Po të ndodhte e kundërta, atëherë urtësia e mendjes do ta humbte qenien dhe kuptimin dhe njerëzit që u ishte hequr vullneti, do të shtrëngoheshin të besonin. Dhe, si rezultat i kësaj, nuk do të kishte më propozim, nuk do të kishte sekret prove. Për rrjedhojë, mes shpirtmargaritarit Ebu Bekr dhe shpirtziut Ebu Xhehl nuk do të kishte ndryshime, njerëzit do të kishin të njëjtin nivel besimi. Për këtë shkak, për shembull, mrekullia e ndarjes së hënës përgjysmë, një dukuri, kjo, e madhe, ndodhi natën, para një numri të kufizuar dëshmitarësh dhe zgjati vetëm pak çaste, kështu që s’iu cënua e drejta e vullnetit as të pranishmëve, as të tjerëve, as dhe njerëzve të kohëve të ardhshme dhe porta e mendjes, e mendimit të pavarur mbeti e hapur!

Shumicën e mrekullive e përcjell një grup njerëzish që e kanë pasë të pamundur të merren vesh për të gënjyer. Kurse një pjesë e mrekullive, megjithëse nuk përcillet nga një bashkësi në këtë nivel, fakti që sahabet e tjerë nuk i kanë kundërshtuar, u përfton atyre pothuaj të njëjtën vlerë rrëfimi. Meqë e ngjashmja ose e njëjta e një mrekullie çfarëdo të treguar në një vend të caktuar, është treguar edhe në vende të tjera, nuk ekziston mundësia e mohimit të asnjë mrekullie.

Mrekullitë, shembujt e të cilave do t’i lexoni në vijim, i përkasin profetit Muhammed, për drejtësinë, ndershmërinë dhe profetësinë e të cilit ka me mijëra dëshmi dhe dëshmitarë. Në fakt, edhe sikur ai të mos kishte asnjë mrekulli, vetë personalisht do të mjaftonte si argumenti dhe dëshmia më e madhe e drejtësisë, ndershmërisë dhe profetësisë së vet!


[1] Në origjinal është fjala dhe termi mistik keramet që do të thotë gjerësi shpirtërore parandjerëse dhe parashikuese, shenjtëri.

28. A mos Kur’ani dhe shkenca ose Islamei dhe shkenca janë gjëra të ndryshme që e hedhin poshtë njëra-tjetrën?

Para së gjithash, duhet ta sqarojmë se gjëja për të cilën e kanë fjalën ata që pretendojnë për kontradiktën fe-shkencë nuk është shkenca ne Islam në përgjithësi në kuptimin e dijes, por ajo pjesë e dijes së përgjithshme ku futen shkencat e natyrës ose, edhe më ngushtë, vetëm shkencat eksperimentale.[1] Dije, dituri, është një fjalë që i vjen era “ndriçim”, që i vjen era “besim”. Dituria është një varg, një vargëzim poetik të vërtetash që frymëzon të vërteta dhe një burim drite që e çon personin në Rrugën e Drejtë. Kurse gjëja e quajtur shkenca eksperimentale, me rrobën që i është prerë, me funksionin që i është ngarkuar dhe me kuptimin që i është përftuar, është një varg errësirash, kaosi dhe vrimash të zeza. Ndërsa dituria ka lindur dhe është rritur tek ne dhe e ka marrë farën dhe esencën tek ne, shkencat pozitive, me racionalizmin dhe pozitivizmin e tyre, janë produkt i Perëndimit. Ato e fillojnë punën me mohimin e të vërtetës absolute, burimit të të vërtetës dhe të gjitha të vërtetave dhe përpiqet kinse të arrijë të e drejta hap pas hapi duke u mbështetur mbi gabimet, të metat dhe mundësitë. Mirë, po si mund të arrihet te e drejta pa pasur në dorë një të vërtetë ku të goditen të gjitha gabimet, ku të peshohen të gjitha të shtrembrat? Shkencat eksperimentale që e shohin çdo gjë të ndryshueshme, si mund të punojë mbi ndryshimet dhe gjërat që ndryshojnë pa pranuar ekzistencën e një të pandryshueshmeje? Pa rregullat e pandryshueshme dhe të vërtetat e qëndrueshme (konstante), vëzhgimi, prova dhe eksperimentimi nuk mund të zgjidhin asgjë! Me to është e pamundur ta ndriçosh botën e njeriut!

Gjithësia mbi të cilën shkencat e natyrës përpiqen e studiojnë me mundësitë e veta, në fakt, është libri i materies dhe dukurive të shkruar nga Zoti me fuqinë dhe vullnetin e Tij dhe të rregulluar sipas një plani, programi, mase dhe ekuilibri, kurse shkencat e vërteta janë raporte të nxjerra nga veprimtaria e Allahut në gjithësi, nga marrëdhëniet mes ligjeve hyjnore në gjithësi dhe materies dhe dukurive. Veç kësaj, është edhe libri i Kur’anit i ardhur nga atributi Fjalë i Allahut, me të cilin Allahu tregon se ç’është gjithësia dhe u bën dritë materies dhe dukurive në gjithësi. Krijuesi që e ka ngritur gjithësinë brenda një rregullsie dhe harmonie, e shpreh këtë rregullsi me anë të Kur’anit. Edhe njeriu është forma e shkruar ndryshe e këtyre dy librave: librit të gjithësisë dhe librit të Kur’anit. Kur’ani, gjithësia dhe njeriu si vendshfaqja, në këtë mënyrë, e emrave dhe atributeve të Allahut në forma të ndryshme, janë tre përshkrues të përgjithshëm, tre libra të përgjithshëm me një lidhje të brendshme të jashtëzakonshme me njëri-tjetrin, që e sqarojnë dhe e shpjegojnë njëri-tjetrin dhe, në përfundim, e bëjnë të njohur Allahun, Zotin e vetëm të gjithësisë. E, tani, këta të tre, si mund të jenë të kundërt me njëri-tjetrin, si mund ta kundërshtojnë njëri-tjetrin dhe si mund të mendohen veç njëri-tjetrit?

Diturinë e vërtetë, njeriu mund ta fitojë duke e lexuar gjithësinë dhe Kur’anin dhe, si rezultat i kësaj diturie të fituar, e njeh veten ose, me një rrugë tjetër, në fillim e njeh veten, pastaj i lexon gjithësinë dhe Kur’anin. Krejt si shikimi i njeriut me anë të dy syve, gjithësia, dituritë dhe Kur’ani bashkohen në një pikë të avancuar. Ashtu siç sytë e njeriut nuk shohin tjetër për tjetër dhe nuk janë të aftë për të parë secili gjëra të tjera, edhe Kur’ani dhe dituritë apo shkencat e vërteta nuk ndryshojnë nga njëri-tjetri. Ndryshimi që pretendohet në këtë çështje, nxjerr në pah vetëm vëngërsinë e atij që bën një pretendim të tillë. Atëherë, gjëja që duhet rregulluar e para janë këto lloj shtrembërime shikimi. Njerëzit e kuptimit dhe dritës, të cilët janë në gjendje që në laboratore t’i shohin gjithësinë, materien dhe dukuritë me lenten e Kur’anit, do t’i vënë diturinë dhe shkencat në vendin e vet të vërtetë, do t’i shpëtojnë dituritë dhe njeriun nga rruga pa krye ku e kanë lënë shkencat eksperimentale dhe do t’u japin fund materializmit çifut dhe spiritualizmit krishter. Ne jo vetëm s’do ta lexojmë dot Kur’anin duke lënë mënjanë librin e gjithësisë, por dhe s’do t’i hapim dot rrugë materializmit vulgar, të ngurtë e të ftohtë duke i mbytur mendjet në gjithësi.

Kjo është sinteza e Islamit që i jep jetës jetë. Nga njëra anë, përqafim i të gjitha degëve të shkencave që janë interpretë të shfaqjeve të emrave të Zotit dhe, nga ana tjetër, lidhje pas Kur’anit që i ndriçon me rrezet e veta të rrugës së drejtë të gjitha rrugët që çojnë në lumturinë e kësaj bote e të jetës së pasme pas ringjalljes. Ja, pra, kjo sintezë është përmbledhja më e thjeshtë e më e shkurtër e idealit të lartë që kërkon Islami t’ia përftojë njerëzimit.

Në Perëndim feja kurrë nuk ka mundur ta përfshijë jetën tërësisht dhe të bëhet për jetën jetë. Edhe dje, edhe sot, ajo çka del nga kisha, zhytet përsëri në botën e vet të mohimit, blasfemisë dhe perversitetit. Si rezultat i mbylljes së krishterizmit nga Konstantini brenda mureve të mugëta dhe të pakëndshme të kishës pas periudhës treshekullore të puritanizmit dhe pranimit, krahas Ungjillit të korrigjuar, edhe të Testamentit gjithashtu të korrigjuar, si Libër i Shenjtë, fesë krishtere s’i ka mbetur gjë për t’i dhënë gjë njeriut europian përveç disa rregullave morale ditore. Për këtë shkak, duke e marrë diturinë (shkencat teorike dhe të natyrës) prej nesh, njeriu perëndimor i mori duke i zhveshur prej kuptimit dhe përmbajtjes së vërtetë dhe, bashkë me Rilindjen, i burgosi brenda kallëpeve të ngushta dhe të ngurta të një bote krejtësisht materiale. Sigurisht, njeriu perëndimor që e pranon se e ka marrë diturinë prej nesh, siç e pohojnë edhe mendimtarë dhe shkencëtarë si Moris Bukejl, Aleks Karrel, Karlajl dhe Garodi që e mohonin më parë një gjë të tillë, duke e lënë mënjanë cilësinë e saj si dritë që të çon te Zoti, e shndërroi shkencën në një mjet të ftohtë të një jete krejtësisht materiale e të errët. Për pasojë, përplasja mes fesë së larguar prej kuptimit dhe përmbajtjes së saj të vërtetë dhe shkencës së bërë rob të pasioneve materiale, është mjaft e natyrshme dhe normale.

Çështja ka edhe një anë tjetër. Testamenti dhe Ungjilli të korrigjuar përmbanin shumë gabime si fjalë e Zotit. Libri i Shenjtë i shkruar nga burrat e fesë për t’u sjellë zgjidhje çështjeve fetare të kohës së vet dhe për t’u folur besimtarëve, me ta humbur karakteristikën si bashkëbisedues i çdo kohe, i çdo niveli dhe i çdo vendi si dhe gjuhën hyjnore, iu nënshtrua, përballë zbulimit të të vërtetave hyjnore të pastra nga ndryshimi dhe korrigjimi në gjithësi, pluhurit të dyshimit dhe erës së mohimit. Për shembull, Libri i Shenjtë jepte një numër vitesh të caktuara për krijimin e botës dhe ardhjes së njeriut mbi tokë, krijimin e gjithësisë e shprehte me ditët e javës dhe marrëdhëniet Zot-njeri, në rrëfimin e nxjerrjes së Adamit prej parajse e paraqiste si marrëdhënie të dy mbretërve kundërshtarë. Në fakt, ky libër nuk kishte ç’t’i jepte njeriut të drejtuar për zbulimin e gjithësisë. Nga ana tjetër, njeriu perëndimor nuk ishte fort i gatshëm të pranonte që feja t’i ndërhynte në jetë qoftë edhe nga ana morale. Ja, pra, shkaqe të tilla i tërhoqën në Perëndim fenë dhe shkencën në dy drejtime të ndryshme të kundërta dhe armiqësore dhe në dy pole të ndryshme. Përballë kushteve jetësore në zhvillim e sipër dhe përparimeve të shënuara në emër të shkencës, krishterizmi, si një gjethe e mbetur nën gur që nis të zverdhet e të kalbet në pamundësi për të siguruar nevojat e saj themelore për ngrohtësi, dritë dhe ujë, nuk po gjente dot mundësi për ta bërë të pranueshme ekzistencën e vet të mefshët e të mangët. Dhe, kur deshi të dilte në sy të ditës, ishte shumë vonë: shkenca po përparonte me shpejtësi pa parë më pas, materia dhe dukuritë e refuzonin. Krishterizmit i kishte mbetur vetëm një element force në dorë: çkishërimi! Si përgjigje ndaj kësaj, njeriu perëndimor që e kishte futur dikur me duart e veta krishterizmin nën gur duke e izoluar nga jeta dhe, si rezultat duke e zbehur, përsëri me duart e veta, me anë të reformës, e nxori krishterizmin mbi platformën e ekzekutimit me vdekje. Dhe ky ishte shpagimi me të njëjtin mjet i shkishërimit që kishte ushtruar kisha mbi të!

Mirë, po mendimi për ta ekzekutuar edhe Islamin mbi të njëjtën platformë, pse? A mos ka ndodhur ndonjëherë në historinë e Islamit që dikush të nxirret nga feja pse ka thënë që bota rrotullohet? A mos ka ardhur ndonjë sistem i dytë veç Islamit që t’i tregojë njerëzimit për 11-12 shekuj me radhë se ç’është jeta? Ta nxjerrësh Islamin që ka qenë mësues i shkencave për shekuj me radhë për njerëzimin, në platformën e ekzekutimit me akuzën se është kundër shkencës dhe pengesë për zhvillimin, a nuk është, kjo, mungesë maturie, padrejtësi dhe shfaqje e një marazi armiqësor? Apo shkaku i kësaj është që, duke e izoluar Islamin nga jeta, të bëhet një jetë sensuale e orentuar nga dëshirat dhe pasionet? Apo mos po bëhemi vegël e stërkëmbëzës së qëllimshme të hedhur nga Perëndimi për interesat e veta?

Pa dyshim, ne kurrë nuk u shmangëm asnjë fije në emër të shkencës nga besimi, adhurimi dhe besnikëria ndaj Allahut dhe të të Dërguarit të Tij, përkundrazi, dituritë dhe shkencat u dhanë forcë besimit, adhurimit dhe besnikërisë sonë ndaj Allahut dhe të të Dërguarit të Tij! Ne kishim pikëdaljet tona të ndriçuara, ne vepronim me mendimin për ta zbuluar gjithësinë në emër të Zotit. Çdo zbulim i ri na krijonte në shpirtra një besim, pasion dhe emocion të ri, na e nxiste sërish shpirtin e veprimit dhe, duke thënë “a s’ka më?”, zhyteshim gjithnjë e më thellë në kërkim dhe zbulim. Dhe ato që nxirrnim, ishin gjithmonë perla e margaritarë. Edhe binim në sexhde, edhe vraponim në observator, duke i harmonizuar besimin me diturinë dhe shkencat, krijonim rathë të hapur, me zgjidhje, jo rathë viciozë! Ne shkruanim, vizatonim, projektonim, kërkonim e studionim po me atë dëshirë dhe hare që adhuronim sepse i quanim ato punë si pjesë të adhurimit. Në qiellin tonë të shkencës nuk kishte kaos, vrima të zeza dhe ngecje apo bllokim. E besonim miraxhin përtej një fantazie shkencore, përpiqeshim të udhëtonim në të njëjtën rrugë duke e konsideruar namazin bazën këtij udhëtimi, i njihnim dhe i pranonim mrekullitë dhe vazhdimisht ndiqnim synimin për t’iu afruar Allahut. Po, tek ne, qëllimi final i diturive dhe shkencave të zhvilluara mbi këto baza, ishte njohja (intuitive) e Zotit, kurse përfundimi, konfidenca dhe dashuria hyjnore, kënaqësia shpirtërore.[2]

Njëri prej gabimeve seriozë e të rrezikshëm të menduar mbi marrëdhëniet mes Kur’anit dhe shkencave është vrapimi me Kur’anin pas shkencave aktuale për t’ia përshtatur atyre. Vështrimi i shkencave veç, të shkëputura dhe të ndara nga Kur’ani, feja dhe besimi, është një qëndrim ekstremist; po kështu, edhe vënia e Kur’anit pas shkencave për ta përshtatur me to dhe vështrimi i tij pothuaj si një libër fizike, kimie, mjekësie, astronomie, matematike, etj., është një qëndrim ekstremist në kah të kundërt.

Si mund ta bëni diellin shumë të madh e të ngarkuar me energji, satelit të një meteori të vogël e të zbehtë? Si mund ta shihni Kur’anin që i trajton dhe shqyrton gjithësinë dhe njeriun nga fillimi gjer në kiamet me të gjitha aspektet duke ua bërë hartën, më të vogël se një hartë e vogël e botës apo vizatimi i një vargmali? Sa e gabuar që të jetë të thuash “ja lumi” duke e parë vetëm aty ku del nga burimi dhe t’i vlerësosh kuptimin, dobinë dhe sipërfaqen që zë vetëm nga një kopësht që ujit apo nga shtresat e arit në një pjesë të shtratit të tij, pa marrë parasysh luginat dhe fushat nga kalon e që i ujit, kopshtet e vreshtat që u jep jetë, malet dhe kodrat nga zbret në formë ujvarash, detrat apo oqeanet ku arrin duke formuar delta, po aq gabim është ta identifikosh Kur’anin me shkencat aktuale që janë në ndryshim të vazhdueshëm, madje, t’i bësh shkencat ende të pavërtetuara dëshmuese të Kur’anit dhe të përpiqesh të gjesh zbatimin e ajeteve të Kur’anit në këto zbulime dhe teori shkencore, madje gabim shumë më i madh! Nuk duhen bërë përpjekje për t’ua përshtatur ajetet e Kur’anit zhvillimeve dhe teorive shkencore. Sigurisht, të përpiqesh që, për hir të dinjitetit të Kur’anit, të kërkosh menjëherë mbështetje dhe përforcime shkencore, pajandra dhe paterica, do të thotë ta nënvleftësosh e ta ulësh atë. Gjithashtu, të përpiqesh për të gjetur në Kur’an argument për një çështje shkencore të caktuar gjatë shekullit XX duke thënë “Kur’ani fliste për këtë”, ta bësh Kur’anin që t’i mbështesë me çdo kusht shkencat eksperimentale, të bësh pretendime të tilla, si “edhe kjo ishte në Kur’an; ky ajet kishte lidhje me këtë e atë”, etj., të gjitha këto janë shprehje të një kompleksi ndaj shkencave dhe të shikimit të Kur’anit në shkallë të dytë. Shkencat dhe teknologjia ndryshojnë vazhdimisht, shumë gjëra të pranuara si të drejta sot, nesër del në shesh se janë të gabuara, vazhdimisht prodhohen teori dhe ajo që një shkencëtar e paraqet si të vërtetë, një tjetër e hedh poshtë shumë mirë. Kurse të vërtetat e shprehura nga Kur’ani janë të qëndrueshme, konstante, të pagabueshme dhe të përjetshme.

Megjithëse nga dita kur u zbrit e gjer më sot kanë kaluar 14 shekuj, në Kur’an ka çështje aq të virgjëra e të pashembullta, sa jo vetëm që duart shkencave nuk i janë afruar ende të vërtetës së tyre, por dhe niveli shkencor ndodhet shumë pas tyre. Gjersa t’u afrohen horizonteve të treguara nga Kur’ani, shkencat eksperimentale kush e di sa herë do të tronditen, sa herë do të ndryshojnë! Në historinë e njerëzimit ka shumë e shumë teori që janë imponuar si të pranueshme, por që, me kohë, janë harruar dhe vendin e tyre e kanë zënë të tjera. Po kështu, do të vijë një ditë që edhe këto do të hidhen patjetër jashtë nga dera e çerdheve shkencore dhe në këtë mënyrë, me tronditje të njëpasnjëshme, shkencat do t’i arrijnë të vërtetat që përmban Fjala e patronditshme dhe e pandryshueshme e Allahut. Për këtë shkak, nuk duhet vrapuar me atë deklaratë madhështore që s’di se ç’është tronditja dhe ndryshimi, në dorë pas shkencave eksperimentale që tronditen e ndryshojnë vazhdimisht dhe nuk duhen bërë përpjekje për ta rregulluar atë sipas tyre. Po ç’duhet bërë, atëherë?

  • Duhet të ndjekim jo përputhjen e Kur’anit me zhvillimet shkencore, por përputhjen e zhvillimeve shkencore me Kur’anin.
  • Duhet t’i bëjmë gjetjet dhe zhvillimet shkencore të vrapojnë pas Kur’anit.
  • Kur’anin duhet ta vëmë si një pasqyrë në këmbë përballë gjetjeve dhe zhvillimeve shkencore, pra, duhet t’u themi atyre: “O shkenca, ja, shihni, ju do ta gjeni bazën dhe thelbin tuaj te ky Kur’an! Sepse Kur’ani lajmëron formën tuaj finale dhe të vërtetën ku do të arrini dhe vizaton fatin tuaj! Vështroni dhe shihni në këtë Kur’an veten tuaj me formën dhe përbërjen e vërtetë tuaj! Nëse s’keni ardhur ende në këtë nivel, ejani përpiquni dhe shihni të fitoni formën finale dhe përbërjen e vërtetë që keni në Kur’an!”

Edhe sikur të shohim që një çështje e parashtruar nga shkencat përputhet identikisht me një ajet të Kur’anit, duhet të themi, brenda mundësive, mund të jetë edhe kështu, mund të jetë edhe ashtu, dhe s’duhet të nxitohemi për ta komentuar dhe interpretuar ajetin në favor dhe mbështetje të çështjes shkencore në fjalë. Edhe sikur të shihet një përputhje e plotë mes një të vërtete shkencore ose një çështjeje të pandehur si e vërtetë, dhe një ajeti ose hadithi, jemi të detyruar që të tregohemi shumë të vëmendshëm e të matur duke futur në llogari edhe ndryshimet e mundshme në çdo kohë si drhe botëkuptimin dhe nivelin tonë vetiak. Dhe, tani, le të japim një shembull për ta konkretizuar çështjen edhe më shumë.

Në ditët tona është në rend të ditës çështja e identifikimit të AIDS-it me dabbetul ard-in që përmendet në Kur’an. Në Kur’an deklarohet se, kur të jepet urdhri përkatës i Allahut, do të shfaqet dabbetul ard-i (Neml, 27:82) dhe, qoftë nga mënyra e shprehjes, qoftë nga ecuria e saj, kuptohet se dabbetul ard-i është shenjë kiameti. Thuhet se bashkë me shfaqjen e tij mbi tokë, jeta besimore do të shuhet plotësisht dhe do të nisë një ecje me shpejtësi drejt një periudhe mosbesimi. Me fjalë të tjera, kur të shfaqet dabbetul ard-i, toka do ta ketë plotësuar detyrën dhe ata që thotë Allah, do të jenë pakësuar gjer në fund. Dhe në një periudhë të tillë kur shpirtrat e margaritartë do të kenë ikur, kurse shpirtrat e qymyrtë do të jenë përhapur gjithandej, dalja e dabbetul ard-it do të jetë urdhër asgjësimi dhe shpirtrave të qymyrtë do t’u thuhet se këtej e tutje, njerëzit do të rrinë larg besimit dhe se besimtarëve nuk do t’u tregohet asnjë shenjë mbi besimin. Dhe, tani, me këtë informacion të shkurtër të dhënë nga Kur’ani dhe në kuadër të haditheve përkatëse, le t’i kërkojmë përgjigje pyetjes se a është, me të vërtetë, AIDS-i dabbe?

Para së gjithash, megjithëse dabbetul ard-i do të dalë patjetër, cilësia e tij është e paqartë. Duke parë hadithe të ndryshme dhe kuptimin e fjalës, mund të thuhet se dabbe mund të ketë natyra të ndryshme, nga virusi, gjer te rinoceronti.

Dabbe mund të jetë mikrob që shkakton sëmundje epidemike mes njerëzve, por nuk mund të thuhet se patjetër është AIDS, sepse nuk ka ndonjë pengesë që edhe sëmundje veneriane të tilla si sifilizi që ka shkaktuar daljen jashtë kufijve të shënuar nga Kur’ani, madje dhe sëmundje të tilla si malarja, murtaja dhe tuberkulozi që dikur shfarosnin njerëzimin, të trajtohen në të njëjtin kuadër. Pastaj, në hadithet që përshkruajnë gjendjen fill pas shfaqjes së Mesihut, flitet për sëmundje aq të rënda që do të bien mbi njerëzimin, saqë edhe mikrobeve të tyre mund t’u thuhet dabbe. Fundja, si tuberkulozi dje, edhe kanceri të cilit, me gjithë zhvillimet në mjekësi, ende nuk i janë zbuluar të gjitha shkaqet dhe mjekimi, dhe i cili është një anarki qelizash, është, të paktën, po aq sa AIDS-i i rrezikshëm, vrasës dhe akoma më i përhapur. Po qe se AIDS-in e quani dabbe sepse s’ka shërim, tani për tani edhe kanceri s’ka shërim, kurse të pretendosh se në të ardhmen nuk do t’u gjendet shërimi as AIDS-it, as kancerit, s’është e drejtë. Ndërkaq, një pretendim i tillë bie në kundërshtim me hadithin e Profetit që thotë se, me përjashtim të vdekjes, çdo sëmundje e lëngatë ka shërim.

Prandaj, kufizimi i dabbes vetëm te AIDS-i ose te një sëmundje tjetër e ngjashme, bie në kundërshtim me pamjen e objektive dhe shumëdimensionale të gjerë, të gjithanshme dhe që i përfshin të gjitha kohët, të ajetit dhe e ngushton kuptimin.

Deklaratat e ndritshme dhe gjithmonë të freskëta të Kur’anit dhe haditheve profetike nuk kanë nevojë për mbështetëse dhe paterica. Edhe nëse s’shfaqen jashtë, në ndërgjegjen e njeriut ato janë të ndritshme sa të ndjehen krejt qartë. Këto lloj rezultate dhe deduksione pozitive mund të jenë, shumë shumë, fshesa të afta për të fshirë pluhurin dhe dheun të vënë mbi mendjen tonë të mjerë. Këto çështje të brishta nuk kanë fuqi për të mbajtur mbi supe ato të vërteta të larta!

Pastaj, përqëndrimi dhe kufizimi i ajetit te AIDS-i apo ndonjë sëmundje tjetër, do të thotë goditje mbi shpresat tona, sepse në ajet thuhet se, pas daljes së dabbetul ard-it, vendin e besimit dhe bindjes së plotë do të zënë heshtja, regresi dhe humbja. Mirëpo, nën njoftimet përgëzuese të haditheve profetike, ne besojmë nga zemra se Islami do të zotërojë edhe një herë mbi botë, se do të hapë edhe një herë tjetër flatrat në horizontet e gjithësisë dhe do të rifitojë peshë në ekuilibrin e botës, se, pasi krishterizmi të kthehet në origjinën e vet, do të lidrhet pas Islamit dhe njerëzit e të katër anëve të botës do ta përmendin Profetin tonë! Nga ky këndvështrim, dabbetul ard-in e presim në kohët e errta kur kiameti do të shpërthejë mbi kokat e mohuesve. Në këto kushte, nëse edhe në çështjen e dabbetul ard-it duhet të vëmë ekuilibrin mes dy qëndrimeve ekstreme, mund të themi kështu: “Si një sëmundje tjetër e rrezikshme, edhe AIDS-i mund të jetë një individ i dabbetul ard-it. AIDS-i mund të jetë njëri ndër shumë individët që do të kryejnë një pjesë të detyrave të dabbetul ard-it, një kuptim nga kjo e vërtetë si dhe një individ i këtij lloji që i përket çdo shekulli. Por nuk mund të thuhet se dabbetul ard-i është patjetër dhe absolutisht AIDS!”

Po qe se e shohim çështjen nga një tjetër këndvështrim, sot, teknologjia, teknologjia e kozmosit dhe sistemet kompjuterike u zhvilluan aq shumë, sa, si fabrikat dhe orët e dorës që janë bërë pjesë e jetës sonë, krahas rrezeve lazer që gjer dje kanë qenë temë e fantazive shkencore, edhe robotët që kanë filluar dalëngadalë ta zënë në shumë gjëra vendin e njeriut, janë bërë, tashmë, temë e biseduar nga të gjithë. Ata që e kanë në dorë njerëzimin e ditëve të sotme dhe, veçanërisht, teknologjinë, çdo gjetje dhe zbulim shkencor e përdorin menjëherë në dëm të njeriut dhe për ta asgjësuar atë. Atëherë, kush mund të thotë se një ditë nuk do të formohen toga ekzekutimi me robotë të programuar, se një robot i vetëm do të administrojë dhe drejtojë mijra njerëz dhe mijra institucione dhe se do të vijë një ditë që në krye të institucioneve të shohim robotë-drejtorë me puro në gojë? A mund të pretendohet se nuk do të bëhen dabbetul ard robotë të pamatur, të pamëshirshëm e të paarsyeshëm që bisedojnë, sipas nevojës, me mikrofonë, kompjutera, me një teknikë tjetër kozmike ose me anë të telepatisë?

Dikur, në një film fantastiko-shkencor, dy-tre shkencëtarë hipnin nëpër anije mikroskopike njerëz mikroskopikë dhe, duke hyrë në enët e gjakut të një njeriu, përpiqeshin të rregullonin një prishje në trurin e tij. Mësojmë se një mendim i tillë që të sjell ndërmend hadithin sipas të cilit, “djalli përsillet bashkë me gjakun nëpër damarët e njeriut”, tani sikur po vihet në fushën e zbatimit. Me përpjekjet për të rritur njeri në inkubator dhe për të bërë ndërhyrje të caktuara te spermatozoidet, njeriu planifikon të zhvillojë një aparat, siç thuhet sot se po bëhet në Japoni, në dimensione disa të mijtat e milimetrit me qëllim për të hyrë brenda enëve të gjakut për hapjen e bllokimeve në to dhe për të realizuar brenda trupit çdo lloj operacioni me urdhër nga jashtë. Ndërhyrjet me aparate të tillë që do të bëhen në të ardhmen ndoshta gjer në tru ose në spermatozoidet, do ta shtyjnë njeriun ta teprojë aq shumë sa të pretendojë se “ka krijuar një gjallesë dhe se ka krijuar njeri me anë të kabllove”, duke u bërë shkak për shpërthimin e kiametit. Dhe, tani, po të thuhet dabbetul ard për aparate të tillë, a mund të kundërshtohet duke thënë “nuk ka mundësi”? Gjithashtu, po të ngrihet dikush e të thotë se komunizmi i dalë nga Lindja është më i madhi dabbetul ard, si do t’i përgjigjemi? Atëherë, të thuash në mënyrë të prerë “kjo është” për një qenie që Kur’ani e emërton në një formë tejet të përgjithshme dhe lakonike, flet vetëm për një fragment të funksionit të tij dhe nuk ia shpjegon natyrën dhe përbërjen, a nuk është një konkluzion i dhënë në nxitim e sipër dhe tejet i gabuar?

Gabimet që bëhen sot nuk mbeten të kufizuara vetëm me dabbetul ard-in. Del një shkencëtar dhe, me mendimin se po tregon mjeshtëri në shkencë, e komenton kështu hadithin profetik “ikni nga lebra si nga luani”“Mikrobi i lebrës i ngjan krejt luanit. Këtë të vërtetë të zbuluar sot me anë të mikroskopit, Profeti e ka parë 14 shekuj më parë!” Mirëpo ai mikrob nuk i përngjan aspak luanit! Dhe, pasi të kuptohet gabimi i një shpjegimi të tillë, a nuk do të krijohet mbresa se Profeti ka bërë një deklaratë kontradiktore? Atëherë, duke u përpjekur për t’i shpjeguar ajetet dhe hadithet sipas shkencave, nuk duhet ta lëmë pas dore maturinë, por duhet të mendojmë gjithmonë se mund të ketë edhe mundësi të tjera. T’i zbatosh ajetet dhe hadithet te shkencat eksperimentale dhe të vraposh me ajetet dhe hadithet pas tyre sot, kur pozitivizmi është vendosur në platformën e ekzekutimit me vdekje dhe këpucët e racionalizmit janë hedhur në çati, jo që s’u përfton shkëlqim ajeteve dhe haditheve, por është krim kundër tyre! Dhjetë-pesëmbëdhjetë vjet më pas do të dalë në shesh në të gjithë qartësinë e saj se mbi ç’themele të gabuara janë shkruar sot shumë vepra me këtë temë dhe atëherë, autorët e tyre do të mbeten të detyruar të heqin dorë nga fjalët dhe pretendimet e tyre! Kurse nuk ka asnjë çështje që Kur’ani ta ketë trajtuar në emër të së vërtetës dhe pastaj të ketë hequr dorë prej saj, dhe nuk mund të ketë. Po qe se një çështje shkencore e shohim në Kur’an si kontradiktore, ose ne jemi duke e kuptuar gabim Kur’anin, ose shkenca është duke u gabuar në atë çështje!

Eshtë një e vërtetë e padiskutueshme se, kur të kuptohen të vërtetat shkencore që Zoti i ka mbjellë në gjithësi të mbështjella në gjendje farërash e bërthamash dhe kur, në këtë fushë, të jenë arritur maja, Kur’ani do të rinohet edhe një herë më shumë, do të hapet si një lule që merr çdo ditë më shumë ujë, dritë e ngrohtësi, dhe do të përhapen ndër mendje e zemra me një pranueshmëri dhe shkëlqim edhe më të madh. Dhe, kushedi ç’të vërteta dhe të panjohura që i bart në gjoks do t’ua paraqesë njerëzve dhe kushedi ç’argumente rreth kësaj çështjeje do të ekspozohen! “Dhe do t’ua tregojmë atyre argumentet tona në botën e jashtme dhe në veten e tyre që të kuptohet qartë se Kur’ani është i vërtetë! A nuk mjafton që Zoti yt është dëshmitar për çdo gjë?” (Fussilet, 41:53) Po të bëhet një analizë e hollësishme gramatikore e këtij ajeti, nga përdorimi i disa fjalëve të caktuara, kuptohet se sahabeve, shokëve të Profetit, u thuhet: “shumë argumente tonat ju ende nuk i dini, ato do t’jua tregojmë më pas”“do t’ua tregojmë jo juve, por të tjerëve, atyre që do të vijnë më vonë” dhe “ndoshta jo menjëherë, por në përfundim të kërkimeve të njëpasnjëshme e plotësuese të njëra-tjetrës dhe të plotësimit të kuadrit ideor, do të dalë në shesh se Kur’ani është i vërtetë”.

Tani për tani, shkencat ende përpiqen të shpëtojnë nga heqja këmbadoraz për të qëndruar në këmbë. Nga shumë teori të parashtruara gjer tani, ndoshta shumë pak prej tyre ka dalë në shesh si e vërtetë dhe ka mundur të përputhet me Kur’anin. Me përparimet në çdo fushë që do të bëhen në të ardhmen, do të realizohet një afrim më i madh ndaj të vërtetave të Kur’anit dhe të vërtetat që do të parashtrojë shkenca, duke gjetur shprehjen e vet në Kur’an, do të mbeten, më në fund, si të vërteta të pandryshueshme. Sot, bie fjala, fjalët e thëna mbi yjet apo yjësitë shumë të largëta tani për tani mund të jenë larg nga e vërteta sa ç’jemi ne larg tyre. Por, ndoshta, me kohë, kur njerëzit t’u afrohen atyre, njohuritë dhe fjalët tona mbi to do t’i jenë afruar të vërtetës po aq dhe, si rezultat, do të qëndrojnë si të vërteta të pandryshueshme. Me afrimin, në këtë mënyrë, të shkencave te e vërteta, për rrjedhojë te Kur’ani, do të dalin në shesh të vërteta të pandryshueshme dhe përsëri Kur’ani do të jetë ai që thotë të vërtetën. Atëherë njeriu do të flasë jo për hipotezat, por për të vërtetat dhe objekti i diskutimit të tij do të jenë argumentet e krijimit. Atë ditë do të dalë në shesh në mënyrë krejt të hapur e të qartë se Kur’ani, njeriu dhe gjithësia që duket sikur ecin në tri rrugë të ndryshme dhe pa ditur gjë për njëri-tjetrin, bëjnë fjalë, në themel, për të njëjtat të vërteta dhe se pulsi i Kur’anit rreh për njeriun dhe gjithësinë, kurse pulsi i gjithësisë rreh për Kur’anin. Sigurisht, atë ditë, ai që e kupton gjithësinë, do të fitojë botën, ai që e kupton Kur’anin, do të fitojë përjetësinë, kurse ai që u vë supet të dyve së bashku, do të fitojë edhe botën, edhe përjetësinë!

Dhe tani le të vështrojmë të sotmen dhe historinë dhe le të shohim se ç’fatkeqësi i ranë në kokë njerëzimit si individë dhe kombe kur Kur’ani, gjithësia dhe njeriu u shkëputën nga njëri-tjetri, si dhe, në kundërshtim me këtë, ç’lule lumturie çelën në tokën e njerëzimit në ato shekuj të ndritshëm të Islamit, kur këta tre elementë u afruan me njëri-tjetrin dhe kur u sigurua harmonia e tyre në praktikë. Dhe, pas kësaj, le të vendosim, duke dëgjuar ndërgjegjen, se ku janë e vërteta dhe lumturia!

Me që i erdhi vendi, le ta mbyllim këtë diskutim duke iu përgjigjur një pyetjeje të bërë shpesh.

“A është e nevojshme të përfitojmë nga shkencat për të treguar për Zotin dhe fenë tonë? Po qe e nevojshme, cilat janë anët justifikuese të kësaj? Cili duhet të jetë orientimi në këtë çështje?”

Gjithsesi do të ishte me vend që kësaj pyetjeje t’i jepej kjo përgjigje: “Në tri drejtime, e nevojshme, dhe në tri drejtime, e justifikueshme!” Pra, edhe e nevojshme, edhe e justifikueshme. Sepse:

1. Ashtu siç u japim drejtim mendimeve, ndjenjave, bindjeve dhe veprimeve tona duke lexuar Kur’anin, librin e Zotit tonë, ashtu dhe në rreshtat, fjalitë dhe faqet e librit të gjithësisë, nga njëra anë gjejmë dhe e njohim veten tonë, nga ana tjetër, me shikimet, mendimet dhe shkencat, sodisim me habi dhe mahnitje veprimtarinë, urtësinë dhe artin e Zotit tonë dhe themi: Allahu Ekber, Allahu është më i Madhi! Adhurim është ky, madje, me një orë meditim të tijin, ndoshta më i lartë se dy mijë sexhde!

2. Në fakt, çdo shkencë, si një gjuhë e veçantë, flet për Zotin, për rrjedhojë, edhe ne, me anë të atyre gjuhëve, në një aspekt, i bëhemi intepretë Zotit. Pastaj, sot jemi të detyruar nga çdo këndvështrim t’i përdorim shkencat, sepse as jetojmë në kohën e Fatihut apo Kanuniut,[3] as ndodhemi në një kohë kur sundojnë zikri dhe dallditë mistike! Ne sot jetojmë në një ditë të tillë kur veprimtaria dhe arti i Zotit tonë pothuaj përdoret kundër Tij! Edhe shkenca të tilla si mjekësia që karakterizohen si altari i besimit, janë duke u konsideruar si mjete për mohimin e Allahut dhe gjërave të shenjta dhe duke sulmuar Kur’anin që sot u prin shkencave dhe njofton të panjohurat. Për këtë shkak, në kundërshtim me përdorimin e materies dhe shkencave nga materialistët në emër të mohimit, përdorimi në emër të besimit i fizikës, astrofizikës, kimisë, biologjisë, mjekësisë, matematikës, shkurt, i të gjitha shkencave të formuara nga shfaqjet e emrave të Allahut dhe të përbëra nga fryma e ligjeve të vëna prej Tij, si dhe i të vërtetave shkencore duke u dhënë kuptimet dhe funksionet e vërteta, duhet të jetë një shërbim me përfitime shpirtërore!

3. Ashtu siç ndodh që shkencat, me nivelin e tyre të sotëm, nuk janë të vërteta bazë dhe përfundimtare, ashtu do të ndodhë që, edhe nesër, kur, ndoshta, do të arrijnë nivelin e tyre më të lartë, nuk do të përbëjnë dot çudi, por vetëm do të jenë mjete që e tregojnë Zotin dhe pretekste për të fshirë pluhurin nga kokat, prandaj dhe duhet të mbeten mjete dhe pretekste, nuk duhet t’u jepen detyra bazë veç si fshirës të dyshimeve dhe lëkundjeve drejtuar atyre vetë, vënës në mendime dhe dhënës idesh dhe kurrë nuk duhet të zënë vendin e rregullit që e mban në këmbë njeriun, domethënë, vendin e kur’anit dhe besimit. Dhe për sa kohë që të përdoren në këtë kuadër, ne mund të përgfitojmë në çdo kohë nga shkencat në emër të Islamit dhe besimit.

Tre lloj dëmesh të rëndësishme që mund t’u hapë rrugë përdorimi i shkencave.

1. Për shkencat nuk mund të flitet për të bërë shkencë dhe duke shitur mend. Sigurisht, nuk mund të filtet për të vërtetat shkencore në emër të Kur’anit dhe besimit me një frymë dhe pamje për të bërë origjinalitet. Një qëndrim i tillë, siç do të jetë mëkat për folësin, s’do të ketë dobi as për dëgjuesin, sepse një qëndrim i tillë do të bartë synimin për ta zënë mat dëgjuesin, për ta detyruar, për t’ia mbyllur gojën dhe për ta burgosur brenda paditurisë së vet. Edhe bashkëbiseduesi, përballë një qëndrimi të tillë, do të ndjejë nevojën për ta mbledhur veten, për ta plotësuar dijen e vet dhe për t’u përgatitur për kundërpërgjigje me ndjenjën e papranueshmërisë së faktit që ia mbyllën gojën.

2. Në themel të shembjes së pësuar nga bota islame në shekullin e fundit dhe të krizës ideore e shpirtërore ku u rrokullisën edhe personalitete shumë të rëndësishëm, në një aspekt, qëndron rënia në kompleksin e inferioritetit ndaj shkencave eksperimentale. Sigurisht, rënia në qëndrime e sjellje të buruara nga kompleksi i inferioritetit, si “kjo e vërtetë shkencore përmendet edhe në Kur’an; këtë gjë Kur’ani e ka thënë 14 shekuj më parë”, etj., është një gabim i madh i bërë në emër të Kur’anit dhe besimit. Kjo gjendje ndodh edhe me ne që herë pas here bëjmë të njëjtin gabim duke kërkuar mbështetje në ndonjë shkencëtar amerikan apo europian dhe, për rrjedhojë, bëjmë gabimin e madh të peshimit të të vërtetave kur’anore dhe besimore në peshoren e shkencave që s’kanë arritur ende te të vërtetat përfundimtare. Në ditët tona, nxjerrja e shkencave në plan të parë duke e menduar Kur’anin në plan të dytë dhe duke e treguar atë sikur të ishte nevojtar për mbështetjen dhe miratimin e shkencave, është aq i përhapur, sa njeriu ikën ashtu i dëshpëruar thellë kur e sheh dhe e dëgjon një gjë të tillë.

3. Nuk duhet ta humbim veten në shkencat duke e harruar Zotin në zemrat dhe ndërgjegjet. Preokupimi vetëm me shkencat pa i vizituar herë pas here shtresat e zemrës dhe ndërgjegjes, mund ta shtrëngojë njeriun brenda një lëkure materialiste dhe natyraliste. Pamundësia për t’u shmangur nga shkencat pas përdorimit të tyre të rregullt si fshesë, si çelës, si shkallare e si mjet, bëhet pengesë për përparimin ndjesor dhe shpirtëror. Duhet të jetë parim që, pas një pike të caktuar, të lihet çdo gjë dhe, drejtpërdrejt nën rrezet ndriçuese të Kur’anit, të ecet në klimën e ndritshme të Kur’anit, të bëhen përparime dhe të mbetet kokë më kokë me besimin te Allahu!


[1] Në origjinal, ndërsa gjer këtu u përdor fjala ilm duke nënkuptuar me të dijen, në përgjithësi, dhe shkencat e natyrës, në veçanti, në këtë pikë, shkencat e natyrës, posaçërisht ato eksperimentale, emërtohen me fjalën bilim, ashtu siç përdoret kjo fjalë në turqishten e sotme për të emërtuar kryesisht shkencat e natyrës dhe eksperimentale, përgjithësisht edhe të gjitha shkencat teorike (materialiste) me përjashtim të shkencave fetare. Ndërkaq, duhet bërë e qartë se autori nuk është kundër shkencave eksperimentale në vetvete dhe teknologjisë, por aspektit filozofik mohues e ateist të shkencave eksperimentale apo pozitive si dhe përpjekjeve filozofike për t’i shfrytëzuar këto shkenca për qëllime filozofike, ideologjike e politike, siç edhe ka ndodhur gjer më sot. Megjithëkëtë, autori tregon në armiqësi me shkencat nuk ka qenë kurrë Islami, por Kisha. Opinioni dhe mendimi i autorit bëhet i qartë në vazhdim gjatë zhvillimit të çështjes.

[2] Në origjinal, me radhë: marifet-i ilahi, njohje intuitive e Zotit; muhabbet-i ilahi, konfidencë dhe dashuri hyjnore; zevk-i ruhani, kënaqësi shpirtërore.

[3] Fatihu, Ngadhnjimtari, sulltan Mehmeti II (1432-1481); Kanuniu, Ligjvënësi, sulltan Sulejmani ()

29. Cilat janëargumentet mbi faktin se Kur’ani është fjala e Allahut?

1. Një analizë e thjeshtë do të mjaftonte për të nxjerrë në shesh se, nga ana e gjuhës dhe e shprehjes, Kur’ani nuk i përngjet asnjë libri. Veçanërisht, edhe nga stili, kuptimi dhe përmbajtja, Kur’ani është i pashembullt e i pashoq. Në këto kushte, ose Kur’ani zë një vend nën të gjithë librat e shkruar gjer tani – gjë që as djalli nuk e pretendon dot – ose zë një vend mbi çdo libër tjetër. Atëherë, Kur’ani nuk është fjalë njeriu!

2. Në Kur’an, duke iu drejtuar personalisht, Profetit i thuhet kështu: “Para kësaj ti as mund të lexoje ndonjë shkrim, as dhe mund të shkruaje me dorën tënde, ndryshe, ata që mendojnë keq, do të dyshonin!” (Ankebut, 29:48) Pa dyshim, ashtu si dje, edhe sot, është po ai Person i pashkrim e i pakëndim që u ka bërë e u bën sfidë të gjithave ç’janë shkruar e thënë, dijetarëve dhe letrarëve më të mëdhenj, në të njëjtën kohë, gjithë njerëzimit! Sot, kur pranohet se shkencat, në një këndvështrim, kanë arritur majat, ai u thotë fizikanëve, kimistëve, astronomëve, mjekëve, sociologëve, poetëve e shkrimtarëve, të gjithë njerëzve të shkencës e të letërsisë, kështu: “Bëhuni bashkë e sillni jo shumë, por vetëm një pjesë sa një sure e Kur’anit!” A nuk është edhe kaq, madje, një argument i mjaftueshëm se Kur’ani është fjalë jo e atij Personit të pamësuar, por e Allahut?

3. Gjithashtu në Kur’an thuhet: “Po qe se dyshoni në atë që i zbritëm robit tonë, ejani, silleni një sure të ngjashme me të dhe thirrni edhe dëshmitarë të tjerë tuaj veç Allahut nëse jeni të drejtë në atë që pretendoni!” (Bakara, 2:23) “A po thonë se e ka sajuar Muhammedi? Nëse e keni me të vërtetë, thirrni në ndihmë të gjithë që mund të thirrni dhe sillni një sure të ngjashme me suret e tij!” (Junus, 10:38)

Në fjalën e cilit njeri s’ka mangësi, gabim dhe kundërshti? Kurse Kur’ani, me ajetin në vijim, vë gishtin mbi këtë të vërtetë dhe se në të nuk gjendet as kundërshtia më e vogël: “A nuk mendojnë mbi Kur’anin se, po të kishte ardhur nga dikush tjetër veç Allahut, do të gjenin në të shumë kundërshti?” (Nisa, 4:82) Ndërkaq, gjërave që parashtrojnë disa njerëz që s’e njohin veten se kush janë, të cilët përpiqen, gjoja, të gjejnë në fjalën e Allahut kundërshti, mangësi e gabime, pandeh se edhe ata vetë nuk u besojnë!

4. Ndryshimi mes mënyrës së shprehjes së Kur’anit dhe mënyrës së shprehjes së Profetit dallohet mjaft lehtë. Eshtë krejt e pamundur që një njeri ta arrijë nivelin e lartë të shprehjes dhe ligjërimit të Kur’anit. Si për anët e tjera të Kur’anit, edhe për shpjegimin e kësaj ane të tij janë shkruar vëllime të tëra veprash; bie fjala, vetëm për një elhamdulil’lah janë shkruar shumë e shumë faqe. Vendi i çdo fjale të zgjedhur dhe i çdo shkronje, numri i tyre, harmonia e tingujve dhe e melodisë së brendshme, lidhjet dhe marrëdhëniet e çdo fjale me fjalët e tjera dhe të gjithë tekstin në tërësi duke formuar një të tërë matematike, etj., janë ndër veçoritë e posaçme të tekstit të Kur’anit.

5. Në periudhën kur zbriti Kur’ani, poezia kishte marrë një zhvillim të jashtëzakonshëm. Njerëzit e përdornin të folurit poetik pothuajse edhe në bisedat e zakonshme dhe grindjet. Çdo vit organizoheshin konkurse poetike dhe poezia fituese shkruhej mbi një copë me shkronja të arta dhe varej në muret e Qabes për të qëndruar aty gjer në konkursin e vitit të ardhshëm. Me fjalët e poetëve, të cilët konsideroheshin si heronj kombëtarë, fiset hynin në luftë ose bënin paqe. Meqë Muhammedi ish rritur mes tyre, të gjithë mekasit e dinin fort mirë se ai s’ishte marrë kurrë as me poezi, as me prozë poetike, as me ligjëratë prozaike. Ndërkaq, shprehjet enigmatike dhe mrekullore të Kur’anit nuk u ngjanin as shprehjeve të tij, as të të tjerëve, ato nuk hynin as në fushën e poezisë dhe as të prozës së zakonshme dhe asaj poetike, por, me origjinalitetin e tyre të posaçëm i mrekullonin dhe i magjepsnin të gjithë! Prandaj, parësia e politeistëve të cilët kërkonin t’i largonin njerëzit nga Kur’ani, përpiqeshin t’i kundërviheshin, sipas tyre, me këto fjalë: “Po të themi se është poezi, s’është, po të themi se është prozë poetike, s’është, po të themi se është fjalë orakulli, s’është; as si vepër e një të çmenduri s’ngjan; po u themi njerëzve se është magji, prandaj t’i mbyllin veshët se, ndryshe, i zë magjia!” Por, ndërsa mblidheshin, diskutonin e vendosnin së bashku kështu, kur vinte nata, nuk rrinin dot pa shkuar fshehurazi nga njëri-tjetri për të dëgjuar Kur’an! Njerëz që e donin të vërtetën, si poetët e njohur Hansa dhe Lebid, pasi u bënë muslimanë, e lanë poezinë dhe, kur u kërkohej të bënin poezi, shkruanin një sure nga Kur’ani dhe ua dërgonin kërkuesve duke ua theksuar këto fjalë: “Pas këndimit të Kur’anit, unë kam turp të shkruaj poezi!”

6. Megjithëse në atë kohë poezia qe zhvilluar shumë dhe pati arritur një nivel të caktuar, gjuha arabe nuk kishte një fjalor bashkëkohor ku të përmbaheshin kuptimet metafizike, konceptet dhe shprehjet shkencore,fetare dhe filozofike. Kjo gjuhë që në atë kohë shërbente vetëm për shprehur ndjenjat dhe mendimet e beduinit të shkretëtirës, jetën e tij të ngushtë, me Kur’anin fitoi menjëherë një vlerë dhe pasuri të tillë dhe u ngrit në një nivel aq të lartë saqë të mund të shprehte të gjitha temat dhe çështjet shkencore, ekonomike, juridike, shoqërore, politike, administrative dhe metafizike. Në historinë e gjuhësisë është e pamundur të haset një ndodhi e tillë. Një transformim i tillë filologjik dhe një zhvillim i tillë i madh gjuhësor që do të përfshinte të gjitha kohët dhe vendet nuk mund të pritet jo më nga një person pa shkrim e pa këndim, por as dhe nga qindra gjuhëtarë e filologë. Arritja që realizoi gjuha arabe nuk ishte një zhvillim gradual, por revolucionar në kuptimin e një hopi të menjëhershëm me të cilin ajo u ngjit në një nivel të lartë dhe të përsosur, me të cilin u ngjit menjëherë nga fusha e logjikës primitive (naive) në nivelin që të mund të bartte mendimin dhe shprehjen e një kulture dhe qytetërimi të ri. Ja, pra, është e qartë si dielli se një zhvillim i tillë nuk mund të jetë vepër e një njeriu!

7. A është shkruar, gjer më sot, vallë, një libër i cili t’i përshtatet njeriut të çdo shtrese, moshe e niveli, qoftë ai me shkollë fillore, universitar, mendimtar, njeri i thjeshtë, fizikan, kimist apo çoban, dhe nga i cili të kuptojë e përfitojë kushdo? Kur’ani është libri i vetëm që shfaqet në çdo vend gjer në fshatrat dhe skajet më të vetmuara me komunikacionin më të vështirë, që shpërndan dritë si diell, të cilin e lexojnë duke përfituar prej tij dhe te i cili gjejnë parime e zgjidhje për rrugën dhe profesionin, shërim për hallet dhe shkëlqim për idetë e tyre poeti, muzikani, oratori, sociologu, ekonomisti, juristi, administratori, politikani, edukatori, nxënësi, anëtari i rrugës së zikrit, meditimit dhe tarikatit.

8. Ndoshta nuk ka libër tjetër veç Kur’anit që mund të lexohet disa herë pa u mërzitur, kurse Kur’ani lexohet me herë të tëra, plotësohet vazhdimisht, këndohet në namaze dhe me pretekste të ndryshme pa shkaktuar kurrë ngopje, lodhje dhe mërzitje. Sa e sa vepra të zgjedhura, shkrime ideore dhe poezi e humbin origjinalitetin dhe vlerën, sa e sa vepra aktuale durojnë a s’durojnë vetëm disa vite, madje disa muaj. Ato e humbin edhe vlefshmërinë, edhe vlerën aktuale dhe hidhen e grisen si një gazetë. Kurse Kur’ani jo vetëm që nuk zbehet e vjetërohet as si fjalë, as si lexim, as si përmbajtje e kuptim, as si origjinalitet e aktualitet dhe as si drejtësi e vlefshmëri, por çdo ditë që kalon, shpirtrave, ndërgjegjeve, mendjeve dhe zemrave u fryn frymëzime të reja, u ofron ide dhe njohuri të një niveli më të përparuar dhe e ruan rininë e freskinë duke u bërë çdo ditë më i ri e më i freskët!

9. Edhe me aspektin që e trajton njeriun me të gjitha anët e tij materialo-shpirtërore, që hap diskutime mbi çdo fushë dhe faqe të jetës, që sjell parime zgjidhëse për të gjitha problemet shoqërore, ekonomike, juridike, politike e administrative dhe që vendos parime që përmbajnë, pranë lumturisë së kësaj bote, edhe lumturinë e botës tjetër, pranë kënaqjes së mendjes, edhe kënaqjen e shpirtit, është krejt e qartë se Kur’ani nuk mund të jetë fjalë njeriu. Sigurisht, është e pamundur që një njeri të jetë specialist dhe prijës në çdo fushë. Parashtrimi i parimeve që do të zgjidhnin vështirësitë e njeriut të çdo shekulli, nën të gjitha kushtet dhe të çdo niveli nuk mund të përfshihet kurrë brenda mundësive dhe kapaciteteve të një njeriu. Parimet e dala nga mendja e asnjë njeriu nuk mund t’u japin kënaqësi e lumturi kontinenteve për shekuj të tërë. Sistemet njerëzore që nuk mbështeten në librin hyjnor e që nuk i referohen revelacionit hyjnor, nuk mund të qëndrojnë në këmbë as pesëdhjetë vjet pa u ndryshuar e revizionuar. Rregullat, sistemet, idetë, mendimet dhe ideologjitë si produkte njerëzore, vjetërohen, mbeten të pamjaftueshme, shfaqin ndikime anësore dhe rinohen, madje tregojnë nevojë ndryshimi e ndërrimi. Kurse është e pamundur të gjenden të meta dhe aksidente të tilla në asnjë temë të Kur’anit, në asnjë rregull dhe parim dhe në asnjë çështje të tij. A nuk janë argumente të qarta të faktit që Kur’ani është fjalë e Krijuesit të urtë e mëshirues, rregullat dhe parimet themelore e të pavdekshme, sipas të cilave “kapitali ndalohet të kthehet në një forcë që qarkullon vetëm në duar të të pasurve” (Hashr, 57:9), “njeriu do të marrë si shpërblim vetëm atë për të cilën ka punuar dhe është përpjekur” (Nexhm, 53:39), “detyrat dhe përgjegjësitë duhet t’u jepen vetëm atyre që janë kompetentë dhe e meritojnë dhe se duhet gjykuar me drejtësi” (Nisa, 4:58), “vrasja e një njeriu është si vrasja e gjithë njerëzimit” (Maide, 5:32), veçanërisht ndalimi i kamatës, bixhozit, pijeve alkoolike, të gjitha llojeve të prostitucionit, gënjeshtrës, shpifjes, luksit dhe mbishpenzimit që konsiderohen vrasës për individin, familjen dhe shoqërinë, adhurimet si namazi, agjërimi, haxhi, zeqati, etj., të urdhëruara që njeriu të fitojë cilësi njerëzore dhe që, në jetën individuale dhe shoqërore të jetojë parajsën duke qenë ende në këtë botë, orientimi i rregullave morale më të mira e më të bukura, i mendjeve dhe zemrave drejt parajsës dhe botës së amshuar për të vendosur në çdo zemër frikën ndaj Allahut e, në anën tjetër, për të nxitur dashurinë ndaj Tij, kriteret, rregullat dhe parimet ideale të vendosura për lumturinë e individit dhe shoqërisë?

Vepër e kujt të jenë njeriu dhe gjithësia, edhe Kur’ani fjalë e tij është. Sepse Kur’ani e korrigjon njeriun me njeriun dhe e interpreton librin e gjithësisë. Kur’ani, e lexon, nga njëra anë, njeriun me të gjitha dobësitë dhe virtytet dhe, nga ana tjetër, edhe gjithësinë me të gjitha të fshehtat dhe imtësitë, kështu që është e pamundur që Kur’ani të jetë fjalë e një personi që s’e administron dhe që s’vepron mbi tërë gjithësinë!

10. Në veprën e vet, njeriu nuk mund të tregojë për veten e vet duke folur për të gjitha anët e veta, nuk mund t’i hedhë në shkrim idealet dhe mendimet, karakterin dhe moralin e vet në tërë lakuriqësinë e tyre pa mbajtur fshehur asgjë. Edhe sikur ta mendojmë për një çast se mund ta bëjë këtë, në këtë rast nuk do ta kishte të lehtë të mos ndryshonte në ide, moral e sjellje. Mirëpo, le të shohim Kur’anin, le të shohim edhe jetën, moralin dhe karakterin e Profetit si dhe mendimin e tij mbi kauzën që përfaqësonte. Dhe nuk do të vëmë re vetëm se kjo dyshe përputhet identikisht me njëri-tjetrin, se të vërtetat kur’anore kristalizohen në personalitetin e tij të zgjedhur dhe jetën e tij shembullore, por edhe se gjatë 23 vjetëve me radhë, në fjalët, sjelljet, karakterin, moralin dhe idealet e tij nuk pati ndodhur edhe ndryshimi më i vogël, se çdo shprehje e Kur’anit pati gjetur me të gjithë kuptimin e fjalës reflektim dhe zbatim në jetën e tij, dhe se ç’pati thënë ai ditën e parë, po atë pati thënë edhe ditën e fundit! Po qe se, ta supozojmë, duke i kërkuar falje për këtë supozim, se ai do të ishte dikush që do ta kishte sajuar Kur’anin nga mendja e vet, kurrë nuk do të kish shfaqur dot aftësinë dhe kapacitetin që, në jetën e tij aktive të kaluar me luftëra e përpjekje, të mund ta përsëriste fjalën e fillimit edhe në ditën e fundit, të mund ta rregullonte çdo fjalë e veprim sipas atyre që kishte shkruar dhe të mbetej gjer në fund po ai, pa bërë asnjë ndryshim! Në është kështu, Hz. Muhammedi (sav) është një profet që vepron nën mbështetjen dhe edukimin e Allahut, është kryeprofeti. Dhe Kur’ani është një libër hyjnor i zbuluar (reveluar) atij nga Allahu!

11. Një autor cilido, në veprën e vet, përgjithësisht mbetet në ndikimin e kushteve dhe të mjedisit ku jeton si dhe të ngjarjeve të jetuara pa mundur të dalë jashtë një kuadri kohor të ngushtë. Edhe nëse del, kjo ndodh duke nxjerrë nga duart një vepër ose utopike, ose antiutopike, ose fantastiko-shkencore. Kurse kur shohim nga Kur’ani, vëmë re se ai përdor shprehje kategorike mbi fillimin dhe fundin e gjithësisë, mbi krijimin e njeriut dhe jetën e tij të ardhshme dhe, duam apo s’duam, mbetemi të detyruar të themi se “kjo s’mund të jetë fjalë njeriu”!

12. Një autor jep më shumë vepra në fushën e vet. Veçanërisht sot kur specialitetet janë shtuar dhe ngushtuar tejet, secili është njeriu i fushës së vet tejet të ngushtë. Kurse Kur’ani parashtron parime në sociologji, ekonomi, drejtësi juridike, psikologji, politikë, ushtri, mjekësi, fizikë, biologji, shkurt në çdo fushë, flet për të vërtetat themelore të asaj fushe dhe diskuton për të shkuarën e për të ardhmen. Cila mendje e pranon se një libër të tillë e ka shkruar një person pa shkrim e këndim e pa asnjërën prej mundësive të sotme teknike e shkencore?

Kur’ani vetë i drejtohet Profetit, duke deklaruar se ai s’dinte shkrim e këndim, me këto fjalë: “Para kësaj, ti as ke lexuar ndonjë libër, as ke shkruar me dorën tënde. Po të qe kështu, të këqinjtë do të ndjenin dyshim!” (Ankebut, 29:48) Gjithashtu: “Ti (më parë) s’dije ç’është libri, ç’është besimi!” (Shura: 42:52) Edhe politeistët që e njihnin për së afërmi Profetin i cili ishte rritur mes tyre, qoftë edhe një herë të vetme nuk pretenduan se ai dinte shkrim e këndim dhe se, duke u mbështetur në këtë, e kishte sajuar Kur’anin!

13. Cili autor mund të pretendojë se veprës së tij nuk do t’i bëhet asnjë kritikë, se të vërtetat që përmban vepra e tij do t’u rezistojnë shekujve pa u vjetëruar aspak dhe se mbi to, pas veprës së tij, nuk do të shkruhet më asnjë vepër në asnjë fushë? Edhe po të jetë ky autor filozof, shkencëtar, shkrimtar apo një gjeni, përfundimi nuk ndryshon. Çdo vepër e dalë nga pena e njeriut nuk shpëton dot, siç nuk kanë shpëtuar dot as Dhjata dhe Ungjilli me format dhe aspektet e tyre të korrigjuara, nga veprimi gërryes e kohës, për pasojë, nga humbja e vlerave. Eshtë vetëm Kur’ani që, pavarësisht nga çdo lloj përpjekje kundër tij, pavarësisht nga shpifjet, nga përpjekjet për të gjetur në të gabime e kundërshti, pavarësisht nga preokupimi me përsëritjet, shprehjet dhe shkrimin e tij dhe pavarësisht nga fyerjet e herëpasherëshme ndaj të vërtetave që përmban, është tek hyn ndër mendje e zemra çdo ditë e më i freskët, çdo ditë e më i thellë e çdo ditë e më i kuptueshëm dhe e është tek e vazhdon zotërimin e tij absolut. Eshtë vetëm e vetëm i zoti i gjithësisë, Allahu, që e ka ndezur atë dritë që ndriçon çdo ditë e më shumë në gjithësi, dhe sigurisht që askush s’do të ketë fuqi për ta shuar atë!

14. Jeni një esnaf, një mësues, një tregtar, një oficer. A mund të shkruani një libër, të flisni, të nxirrni ligj apo vendim në emër të themeluesve të esnafëve, në emër të të gjithë mësuesve e pedagogëve të të gjitha fushave e niveleve, në emër të industrialistit apo të importuesit dhe eksportuesit më të madh, në emër të presidentit, kryeministrit apo shefit të shtabit të përgjithshëm? Le ta pranojmë se thatë “po”. Në këto kushte, a është e mundur që të gjitha shprehjet tuaja të jenë të vetë personit që pretendoni se e përfaqësoni? Pra, a mund të bëni që shprehjet e përdorura prej jush të jenë nga çdo aspekt të tij, që urdhrat, ndalimet, premtimet, të tij? A mund ta bëni këtë gjë? Sidomos, a mund ta bëni këtë gjë i njohur nga gjithë mjedisi juaj si njeri që s’ka gënjyer kurrë? Ajo ç’ka mund të bëni ju kur ta keni në dorë një libër të tillë, t’u thoni masave: “Ky është një libër që më është dërguar nga ai Person për t’jua mësuar dhe vënë në jetë juve”!

Dhe tani shihni deklaratat e nderuara të Profetit dhe shprehjet e Kur’anit: A mund të mendohet që shprehjet që i kanë hije vetëm Individualitetit që mban në dorë administrimin e gjithësisë, t’i shprehë dhe thotë, t’i sajojë një njeri, qoftë ai edhe profet?

15. Askush me mend në kokë nuk mund të përdorë në emër të Allahut shprehjet që kanë të bëjnë me krijimin, me dhënien e jetës dhe të vdekjes, akte, këto, që i përkasin Pozitës Hyjnore, nuk mund të flasë kurrë mbi krijimin e qiejve, tokës, yjeve, maleve, pemëve, kafshëve dhe njerëzve, si dhe mbi jetëne cila ende qëndron si një enigmë më vete para shkencëtarëve. Edhe nëse flet, nuk mund të mbledhë asnjë përkrahës dhe fjalët kurrë nuk mund t’i kenë jetë të gjatë. Gjendja e profetëve të rremë dhe e shkencëtarëve që prodhojnë teori pas teorie është një shembull krejt e qartë i kësaj.

16. Disa forma të drejtimit në vetë të dytë tregojnë se Allahu i është drejtuar disa herë Profetit për ta njoftuar për diçka. Forma “thuaj” përsëritet në Kur’an 332 herë. As prijësi më i madh me përmasa botërore nuk mund të përdorë në komunikim dhe orientim këto forma komunikimi me karakter dekretues që janë të posaçme vetëm për Allahun.

Në këto lloj drejtime në vetën e dytë të Kur’anit ka shpesh mësim, këshillë dhe ngushëllim, ka përgjigje për pyetjet e ardhura nga jashtë, ka formim të rregullave juridike dhe zgjidhje të vështirësive që sjell jeta, ka, për politeistët dhe ndjekësit e librit, diku ftesë e, diku, hedhje poshtë të pretendimeve të tyre dhe mbyllje goje, ka parashtrime mbi natyrën, ndjenjat dhe aftësitë e njeriut dhe analizë të strukturës së shpirtit të tij, ka aludime për botëra të panjohura, paralajmërime për botën e përjetshme, pengim ndaj moralit të keq dhe nxitje ndaj moralit të mirë, ka çështje lidhur me botën femërore, nxitje për adhurim dhe frikësim me ndëshkim, ka deklarata, aludime dhe simbole mbi të ardhmen dhe aludime për të vërteta shkencore. Cili njeri mund të ketë guximin të flasë në emër të Allahut duke i mbledhur këto çështje e të ngjashme nën urdhrin “thuaj”?

17. Cili autor e kërcënon veten në veprën e vet qoftë edhe në emër të dikujt tjetër ose me gojën e dikujt tjetër? Për më tepër, ndërsa pretendon se flet në emër të Allahut, a mund të bëjë ndonjë deklaratë që do t’i sillte dëm pretendimit të vet? Gjithashtu, a fut në librin e vet shprehje akuzuese ndaj vetes? Kurse në Kur’an thuhet: “Po qe se (Muhammedi) do të shtonte fjalë kundër Nesh, do ta mbërthenim me forcë e do t’ia këpusnim damarin e qafës!”(Hakka: 69:44-46). Në Kur’an, Profetit i tërhiqet vërejtja për mospjesëmarrësit e fushatës së Tebukut: “Pse u dhe leje atyre?” Në Kur’an tregohet për martesën me Zejnepin, etj. Pra, në Kur’an ka deklarata dhe shprehje që është e pamundur që njeriu t’i fusë në librin që e ka shkruar vetë. Kjo do të thotë se Kur’ani kurrë s’mund të jetë fjalë e Profetit; ai është absolutisht fjalë e Allahut!

18. A mund të ndodhë që një autor, në veprën e vet ku bën për objekt çështje të së shkuarës e të së ardhmes, ku flet për fillimin dhe mbarimin, ku vë rregulla dhe parime të përgjithshme mbi çdo fushë të jetës, ku vë gishtin mbi zbulime shkencore e teknike të qindra viteve më vonë, ku shprehet dhe deklaron në një mënyrë që, në fakt, duket e pamundur për një njeri, a mund të ndodhë, pra, që ky autor të thotë për vete, “ti s’ke lexuar e s’ke shkruar”, gjë që do ta vinte në kontradiktë me vetveten dhe do ta bënte ta merrnin nëpër gojë të tjerët? Do të flisni me shprehje shumë të prera mbi disa ngjarje të së kaluarës para një shoqërie që ka njohuri historike dhe para një të ardhmeje kur do të bëhen kërkime zbuluese dhe pastaj do të thoni: “Unë po i tregoj këto, por as mora pjesë në ato ngjarje, as lexova gjë mbi to!” A është e mundur një gjë e tillë? Mirëpo në Kur’an tregohet edhe se Profeti s’ka ditur shkrim e këndim, për pasojë, gjer atëherë as ka lexuar, as ka shkruar ndonjë libër (Ankebut, 29:48), edhe se as ka marrë pjesë në ato ngjarje, as ka ditur gjë mbi to gjer atëherë (Al-i Imran, 3:44; Hud, 11:49; Kasas, 28:44). Nëse një njeri që s’ka ditur të shkruajë e të lexojë, që s’ka prekur libër me dorë, që, natyrisht, s’ka marrë pjesë në ngjarjet e së shkuarës, që s’ka dëgjuar dhe mësuar gjë nga të tjerët, nëse një njeri i tillë, pra, jep të dhëna shumë të prera në çdo fushë, a nuk tregon kjo se ai person është i dërguari dhe përfaqësuesi i Allahut, njohësit të së fshehtës?

19. Asnjë autor nuk mund të thotë me një gjuhë të prerë në veprën e vet se vepra e tij do të ruhet dhe se të vërtetat mbi të cilat bën fjalë, do të vijë një ditë që të përhapen në të gjitha horizontet. Edhe duke qenë në vazhdim të një jete në shtretër të rehatshëm, me makina dhe me të gjitha mundësitë, a mund të themi se do të mbetemi të paprekshëm dhe të mbrojtur nga të gjitha rreziqet dhe do ta plotësojmë detyrën tonë? Sigurisht që jo, sepse ashtu siç nuk mund të japim garanci për jetën tonë, ashtu dhe s’mund të garantojmë se vepra jonë do të ketë jetë pak a shumë të gjatë. Shumë shkrime e artikuj, libra, këngë dalin, për një çast, “në krye të listës”, bëhen rend dite, pastaj shuhen e harrohen sepse në vend të tyre dalin të tjera, të reja të cilat, edhe ato, pastaj, zbehen, shuhen e shkojnë për t’ua lënë vendin të tjerave dhe kjo kështu vazhdon gjithmonë. Mirëpo në Kur’an thuhet: “Allahu do të të mbrojë ty nga njerëzit!” (Maide, 5:67) Dhe: “Kur’anin Ne e zbritëm dhe Ne jemi garant për të!” (Hixhr, 15:9) Me këto fjalë shpallet se edhe Profeti, edhe Kur’ani janë të mbrojtur dhe garantuar nga çdo lloj rreziku, dëmtimi, atentati dhe nga çdo sulm dhe kurth materialo-shpirtëror. Kjo mbrojtje dhe garanci është vërtetuar gjer më sot dhe do të vazhdojë të vërtetohet gjer në kiamet!

20. Një autor që në veprën e vet bën përshkrim natyre, na njeh kryesisht me mjedisin që njeh e që e ka shëtitur, me format natyrore, klimën, formën e tokës dhe mbulesën bimore të tij. Kurse në Kur’an, më shumë se përshkrimi i jetës së shkretëtirës, shohim të flitet për lumenj që rrjedhin me vrull, për pamje të gjelbëruara, për re të ngarkuara me shi që i japin jetë tokës, për kopshte e vreshta, për male e detra. Bie fjala, në ajetin e 40 të sures Nur bëhen përshkrime dhe metaforizime me të vërtetë interesante, si errësirat e thella të detit, ardhja e njëpasnjëshme e dallgëve, mbulimi nga sipër i dallgëve prej reve dhe mosdukja e dorës brenda gjithë këtyre errësirave, gjë që s’ka lidhje as me gjeografinë arabe të asaj kohe, as me literaturën detare të periudhës. Pastaj, Profeti i cili qe lindur e rritur në shkretëtirë dhe pati udhëtuar vetëm një a dy herë për në Siri duke kaluar përmes shkretëtirës, as pati parë pamjet dhe mbulesat bimore për të cilat bën fjalë Kur’ani, as pati bërë udhëtim detar. Në këto kushte, si mund të kenë buruar përshkrime dhe metafora të tilla nga përfytyrimi dhe gjenialiteti i një njeriu të rritur në shkretëtirë?

Në ajetin e 125-të të sures En’am, gjendja e mohuesit përngjasohet me gjendjen e njeriut që i ndrydhet zemra duke u ngjitur lart drejt qiellit. Përshkrimi i njeriut me gojë hapur që mezi mbushet me frymë, bëhet me mjete të caktuara gramatikore (fonetike) të arabishtes që krijojnë të njëjtat vështirësi artikulimi e shqiptimi. Kur erdhi koha, zhvillimet shkencore treguan se, me ngjitjen në lartësi, oksigjeni rrallohet, shtypja atmosferike bie dhe njeriut i vështirësohet frymëmarrja dhe se, ngjitja e mëtejshme pa mjete oksigjeni pas një caku të caktuar, bëhet e pamundur. Kjo e vërtetë kuptohet në ngjitjet me balona në qiell ose në ngjitjet alpinistike në male të larta. Në kohën e Profetit, për mjete dhe mundësi ose përvoja të tilla as që mund të bëhej fjalë sepse, veç të tjerash, gjeografia e Gadishullit Arabik s’kishte male të larta. Kështu që, shprehje, përshkrime, metaforizime e përngjasime të tilla mund t’i përkasin vetëm Allahut që di çdo gjë!

21. Autori e shkruan veprën më shumë në çastet e ndjeshmërisë dhe përqëndrimit më të madh dhe pa i anashkaluar ngjarjet që i kanë shkaktuar dëshpërim apo gëzim. Veprat letrare më të bukura janë shkruar në kohët kur zemrat janë mbushur me ndjenjat më të holla e më të mprehta dhe kur janë zhvilluar ngjarjet kur i kanë hapur rrugë kësaj gjendjeje ndjesore. Shumica e veprave letrare flasin për të dashurit dhe miqtë ose për bijtë. Vuajtjet e hequra në qelira, kujtimet e kurbetit apo emigracionit, përvojat e jetës profesionale dhe çastet e hidhura e të ëmbla të saj janë temat e zgjedhura të tyre. Nuk është aq e lehtë të veçohesh nga ngjarjet që ushtrojnë ndikime të thella në zemra e shpirtra.

Tani shqyrtojeni jetën e Profetit të mbushur plot me vuajtje, ankthe, luftëra e përpjekje, shqetësime e dëshpërime, mbani parasysh se si e përgatiti atë bashkësinë e tij të zgjedhur ndërsa bënte një luftë të rëndë ndaj faktorëve të jashtëm dhe shihni, a do të mund të gjeni në Kur’an ajete lidhur me vuajtjet e tij, me kohët e kokëçarjeve e fatkeqësive, madje, me jetën dhe vdekjen e fëmijëve të vet? A janë hapur në to diskutime mbi Hatixhenë e cila pati ndarë me të hidhërimet e ditëve më të vështira dhe qe bërë mbështetësja e tij më e madhe, mbi vitin e quajtur “viti i zymtë” për shkak të vdekjes së saj e të mbështetësit tjetër të madh të tij, Ebu Talib? A janë hapur në to diskutime mbi bojkotimin trevjeçar të ushtruar mbi hashimitët nën diellin përvëlues, mbi vrasjen e të ungjit Hamza dhe mbi politeistët kriminelë që e patën përdhunuar kufomën e tij? Sigurisht që jo! Sepse ky libër s’është i tiji. Ai është vetëm një ndërmjetës që e ka përcjellë Kur’anin te njerëzit ashtu siç i ka ardhur!

22. Duke e shkruar veprën e tij, autori gjithsesi mendon përfitimet që do të ketë prej saj: pasuri, post, popullaritet ose kumtim dhe lartësim i idealit të vet ose shërbim ndaj gjërave të shenjta ose mendimeve negative të veta. Ndërkaq, a mund të themi se, “duke e shkruar veprën e vet”, Profeti bartte qëllimin për t’u pasuruar? Kur të hidhni një vështrim mbi jetën e tij 23-vjeçare, do të vëreni se ai kurrë nuk preku në dheun dhe pluhurin e kësaj bote, se e la faljen në mes për të shkuar në shtëpi për të shpërndarë katër-pesë monedha, se pati kohë kur pati mbetur pa ngrënë tri ditë me radhë, se, kur i patën kërkuar gratë që të bënin një jetë disi më të mirë pas përmirësimit të përgjithshëm të jetës së muslimanëve, ai i pati vënë para alternativës për të zgjedhur ose atë vetë, ose botën materiale dhe se, ndërsa në luftën e Hunejnit, pasi gratë kishin zgjedhur atë vetë, ai shtiu në dorë në emër të shtetit si plaçkë lufte 8 mijë okë argjend dhe me qindra deve e mijra dhen, personalisht nuk ishte në gjendje të merrte prapë mburojën që e pati lënë peng për të blerë ushqime për shtëpi! Pas gjithë këtyre, a mund të thoni se qëllimi i tij ka qenë pozita, posti, fama dhe popullariteti? Në asnjë mënyrë! Ishte ende fillimi i detyrës profetike në Mekë kur atij iu propozuan kryesia e Mekës, pasuri që s’i kishte kush dhe vajza më e bukur e Mekës me kusht që të hiqte dorë nga kumtesa profetike, kurse ai i pati hedhur poshtë të gjitha propozimet duke thënë: “Edhe sikur të m’i vënë diellin mbi pëllmbën e djathtë dhe hënën mbi të majtën, unë s’heq dorë nga çështja ime!” Pastaj, njeriu që vrapon pas popullaritetit, a s’bën fjalë fare në veprën e vet për vete? Kurse, po ta vëmë re me kujdes, do të dallojmë se në Kur’an, ndërsa emrat e profetëve të tjerë përmenden rreth 500 herë, emri Muhammed përmendet vetëm në katër vende (Al-i Imran, 3:144; Ahzab, 33:40; Muhammed, 47:2; Feth, 48:29) dhe para atij personalitetit të madh përkulemi me nderim të thellë duke thënë edhe një herë tjetër: “Eshhedu enneke Resulullah”, “Dëshmoj se ai është i dërguari i Allahut!”

23. Fusha e shkencës teologjike që merret me shkaqet e zbritjes (revelacionit, zbulimit) së Kur’anit, trajton shkaqet dhe kushtet e zbritjes së çdo ajeti me radhë. Në Kur’an, në gjer pesëmbëdhjetë vende, Profetit i thuhet “të pyesin ty për …” dhe i jepen përgjigje që fillojnë me urdhrin “thuaj”. Eshtë krejt e qartë se është Allahu që u jep përgjigje pyetjeve për çështje të tilla si haramet dhe hallalet e ndryshme, ndarja e plaçkës së luftës, hëna e re, kiameti, Dhulkarnejni, forma e dhurimit, shpirti, etj., që një njeri e ka krejt të pamundur t’u japë përggjigje të specializuara veç e veç. Sepse dhënia e përgjigjes më të përshtatshme për çdo pyetje dhe dërgimi i një ajeti të lidhur me një ngjarje, i cili të përmbajë zgjidhjen më të mundshme e të përshtatshme, kurrë nuk mund të jetë brenda mundësive të një njeriu. Ndërkaq, ndodhte edhe që në rastin e pyetjeve të tilla, Profeti heshtte sepse priste ajetin që do të zbriste si përgjigje. Kështu pati ndodhur, për shembull, kur e patën pyetur për shpirtin.

24. A mund të ndodhë që një njeri, një autor të trondisë e të vërë në dyshim besimin e krijuar ndaj tij duke thënë “gabim” për një gjë që e ka quajtur më parë të drejtë ose, duke ndryshuar, kohë pas kohe, pikëpamje, të bëjë rregullime të sjelljeve të veta, sidomos nëse ky ka dalë me pretendimin se po i ofron gjithë botës një mesazh? Kurse Muhammedi i dërguar si “mëshirë” jo vetëm për mekasit apo medinasit, jo vetëm për popullsinë e Gadishullit Arabik apo për njerëzimin e kësaj bote, por për tërë botërat, herë pas here, me tërheqjen e butë të vëmendjes që i bënte Kur’ani, i ndryshonte veprimet që kishte planifikuar ose kishte për qëllim të bënte dhe i orientonte sjelljet e veta sipas Kur’anit.

Profeti ishte dërguar për orientimin e njerëzve në rrugën e drejtë. Kështu që ishte mjaft normale që ai të dëshironte orientimin edhe të të ungjit Ebu Talib, i cili ishte edhe i ungji, edhe personi që e kishte mbajtur nën kujdesin dhe mbrojtjen e vet për 40 vjet me radhë. Vetëm se thelbësore ishte që këtë gjë ta dëshironte Allahu! Ja, pra, i Dërguari i Allahut i thoshte me këmbëngulje të ungjit në prag të vdekjes që të thoshte la ilahe il’lallah, nuk ka zot tjetër veç Allahut se do të ndërhynte për të për falje në jetën tjetër, kurse Ebu Talibi nuk pranonte. Dhe ajeti që bënte analizën e kësaj çështjeje, duke iu drejtuar Profetit, theksonte “Ti nuk mund ta vësh në rrugë të drejtë atë që do. Vetëm Allahu e vë në rrugë të drejtë atë që do!” (Kasas, 56).

Shihni shembuj të tjerë. Profeti do të qëndronte për t’ia falur namazin e të vdekurit kreut të hipokritëve, Ibni Thelulit, meqë e njihte për musliman, por e la sepse e paralajmëroi Allahu. (Tevbe, 9:84) Profeti i thoshte “bir” libertit të vet, Zejd, por Allahu, me anë të një ajeti, e hoqi birësimin. (Ahzab, 33:4) Megjithëse nuk e kishte shkuar kurrë nëpërmend, me urdhër të Allahut u martua me Zejnepin, gruan e ndarë nga liberti i vet Zejd. (Ahzab, 33:37). Mendohej që robërit e Bedrit të faleshin e të lëshoheshin. Pas paralajmërimit të Allahut, ata u lanë të lirë kundrejt shpërblimit. Të gjitha këto dhe urdhra apo ndalime të ngjashme tregojnë se ai kurrë nuk vepronte në kokë të vet, se ai ishte një përfaqësues që vetëm zbatonte urdhrat e Allahut. Edhe sjelljet nuk i ndryshonte sipas vetes, por pas paralajmërimit ose tërheqjes së vëmendjes së Allahut dhe “asnjë herë nuk fliste sipas dëshirës, por vetëm sipas vahjit, zbulesës hyjnore!” (Nexhm, 53:4)

25. Asnjë njeri s’dëshiron ta njollosë nderin e vet dhe të përfolet në këtë drejtim. Sidomos nëse ky njeri është një monument nderi dhe virtyti i njohur gjatë gjithë jetës si emin, i besueshëm! Ndërsa e vërteta qëndron kështu, bëhemi dëshmitarë të ngjarjes së shpifjes ndaj nderit të bashkëshortes së tij të shquar, Aishesë, për shkak të së cilës ai vuajti për një muaj me radhë së bashku me të, me të atin e saj dhe mikun e tij më të madh, Ebu Bekrin dhe të gjithë muslimanët gjersa doli e vërteta në shesh. Po qe se do ta kishte shkruar Kur’anin vetë, a do të priste një muaj me radhë për të shpallur pafajësinë e saj, për të mbrojtur nderin e vet dhe për të shpallur se mbi nderin e vet nuk ka asnjë njollë? Veç kësaj, a ka njeri që dëshiron t’i popullarizojë disa gjëra që kanë të bëjnë me shtëpinë dhe familjen e vet? Kurse Kur’ani përmban vërejtje e urdhra lidhur me gratë e tij, si “rrini në shtëpi dhe mos u hapni siç hapeshin gratë e kohës së injorancës” (Ahzab, 33:33) dhe “mos bisedoni me fjalë tërheqëse (përkëdhelëse)” (Ahzab, 33:32). A s’mjafton vetëm kjo, madje, për të vërtetuar se Kur’ani është fjalë hyjnore?

30. Pse Pejgamberi a.s. ishte martuar me shumë gra?

Le të theksoj menjëherë se ata që flasin poshtë e përpjetë për këtë çështje, janë të tillët që s’lexojnë e s’e vrasin mendjen për asgjë. Po qe se do të merrnin pakëz mundimin t’u hidhnin një sy librave megazi dhe sijer,[1] nuk do ta ulnin veten duke u marrë me gjëra të paqena.

Në martesat e Kryeprofetit, Individualitetit Autentik të Misionit, ka aspekte të ndryshme: specifikat përkatëse të Individualitetit të Nderuar, përgjithësisht objektivat dhe synimet që mund të jenë mbajtur në martesat e tij, disa detyrime e domosdoshmëri dhe, në fund, disa situata të tilla që kanë të bëjnë me plotësimin e kërkesave të veçanta të martesës. Tani le t’i analizojmë këto aspekte një e nga një.

Le ta fillojmë shqyrtimin e çështjes duke parë nga personaliteti i pastër e i pamëkat.

Mbi çdo gjë, duhet të dihet se ai Individualiteti i Lartë nuk u martua gjer më njëzet e pesë vjeç. Po të kemi parasysh klimën posaçërisht të nxehtë të atij vendi, një jetesë e virtytshme gjer në këtë moshë tregon se tek ai virtyti ishte një element bazë, se ai kishte një vullnet të jashtëzakonshëm dhe se i zotëronte dëshirat trupore – të gjitha këto, të pranuara pa kusht dje e sot. Po qe se në këtë moment do të ekzistonte edhe shmangia më e vogël, dushmanët e tij të djeshëm e të sotëm nuk do të ngurronin qoftë edhe për një çast për t’ia njoftuar botës këtë gjë. Mirëpo armiqtë e tij të vjetër e të rinj, ndërsa i kanë ngarkuar gjëra të paqena, këtu nuk kanë patur guxim të thonë diçka.

Martesën e parë, profeti ynë e bëri në moshën njëzetepesëvjeçare. Kjo martesë u lidh me një grua të rrallë e të respektuar në lartësinë e Allahut e të të Dërguarit të Tij, por në moshë dyzetvjeçare dhe e martuar dy herë më parë. Kjo fole e lumtur vazhdoi plot njëzet e tre vjet dhe në vitin e tetë të profetësisë u mbyll sipari i saj duke lënë pas një mall të hidhur. Kështu, si gjer më njëzet e pesë vjeç, edhe kësaj radhe, Profeti mbeti sërish krejt i vetmuar. Pas asaj jete njëzetetrevjeçare me familje e me gjithçka, sërish jetoi si beqar katër-pesë vjet, ndërsa mosha iu afrua të pesëdhjetetretave.

Ja, pra, të gjitha martesat e tij të tjera fillojnë pas kësaj moshe, kur pakësohet interesimi për martesë. Në një vend të nxehtë, të kërkosh apo të shohësh sensualitet apo erotizëm në martesat pas moshës pesëdhjetë e pesë vjeç, është krejt e palogjikshme dhe e papranueshme.

Këtu më vjen ndërmend edhe një çështje tjetër, interpretimi i temës së poligamisë në institucionin e profetësisë. Edhe këtë dua ta trajtoj me nja dy-tri fjali.

1. Pikësëpari, ata që kapen pas kësaj, janë ose të tillët që nuk pranojnë asnjë fe apo parim, kështu që kurrë s’kanë të drejtë ta dënojnë një gjë të tillë, sepse ata dalin kundër të gjitha parimeve, hyjnë në marrëdhënie me shumë femra pa iu nënshtruar asnjë ligji apo rregulli, madje e quajnë të lejueshme kurorën me të afërmit. Ose janë adhuruesit e librave të shenjtë, çifutët dhe krishterët. Edhe sulmi i tyre ka qenë i pangopur, i verbër e plot maraz, madje i tillë që të shkakton keqardhje për vetë emrin e tyre. Sa profetë të mëdhenj ka që i kanë pranuar dhe që u janë nënshtruar pasuesit e ungjillit, që i kanë njohur si profetë të tyre dhe u kanë shkuar pas pasuesit e Teuratit, të cilët kanë pasë lidhur kurorë me shumë gra (poligamine). Sikur të kujtohen vetëm profetët Sulejman dhe Daud,[2] del sheshit se në ç’pozicion padrejtësie dhe sulmi ndodhen të dy bashkësitë në fjalë. Për rrjedhojë, duhet thënë se, ashtu siç martesën me shumë gra nuk e ka filluar profeti ynë, edhe martesa e shumtë nuk është në kundërshtim me frymën profetike. Pas kësaj, mbetet të themi se, ashtu siç do të vërehet në specifikat që do të përpiqem të shpjegoj më poshtë, nga pikëpamja teorike, poligamia e profetëve përmban dobi të nivelit konceptual.

Martesa me shumë gra (poligamia ne Islam), në një pamje, është e detyrueshme posaçërisht për profetin që vjen me një sistem ligjshmërie, pasi ekzistojnë disa aspekte të fesë që përshkohen nëpër intimitetin e martesës, aspekte për të cilat mund të ketë njohuri vetëm një i martuar. Për rrjedhojë, për t’i shpjeguar këto aspekte të fesë pa iu drejtuar ndonjë çfarëdo aluzioni apo ngjashmërie që shpesh herë e turbullojnë këtë mënyrë të treguari, ekz iston nevoja e njerëzve të përkushtuar që do ta tregonin çdo gjë përmes qartësisë e thjeshtësisë me të gjitha mundësitë e tyre.

Ja, pra, këto bashkëshorte të pastra, të sinqerta e të vërteta të mjedisit profetik, duke u nisur mbi gjithçka nga përgjegjësia si dhe nga roli transmetues i tyre në detyrën e kumtimit e të prijësisë profetike, para botës femërore bëhen të domosdoshme si për profetin, si për profetësinë, si për botën femërore, madje, të paevitueshme.

2. Një çështje tjetër ka të bëjë, në përgjithësi, me bashkëshortet e profetit tonë.

a) Duke u nisur nga fakti se mes bashkëshorteve kishte të moshuara, me moshë të mesme e të reja, tek të gjitha zbatoheshin rregulla të ndryshme përkatësisht të asaj epoke e të atyre periudhave. Në sajë të këtyre bashkëshorteve të pastra që ndodheshin në banesën profetike, Profeti gjente mundësi zbatimi praktik.

b) Meqë secila nga bashkëshortet vinte nga një tribu e veçantë, ato i hapnin udhë një lidhjeje e dashurie me rrënjë së pari midis tribuve, pastaj midis gjithë kuvendeve në të cilat kishin mundësuar sendërtimin e një farefisnie me anë të personalitetit të vyer. Në sajë të lidhjes përkatëse, pranë lidhjes fetare, çdo tribu e fis e njihte Profetin si të vetin dhe ndjente interesim të thellë për të.

c) Gratë e marra prej fiseve të ndryshme mundën të bëheshin pretekst për shumë shërbime fetare serioze mes bashkësisë së vet sa qe gjallë ai si dhe pasi ndërroi jetë. Ato u bënë interprete të Personalitetit të Fshehtë e Prezent tek farefisi i tyre i afërt apo i largët. Në sajë të këtij shërbimi, edhe fisi i tij, me burra e gra, mësonin Kur’an, koment dhe hadithe, si dhe përvetësonin shpirtin e fesë.

ç) Më i përsosuri i profetëve, ashtu siç kishte krijuar afërsi pothuaj me të gjithë Gadishullin Arabik, me anë të këtyre bashkëshorteve ishte bërë edhe miku i padrojë i çdo banese. Me anë të kësaj afërsie, çdokush mundej t’i afrohej atij Personalitetit Monumental dhe të gjente rastin për të mësuar urdhrat e fesë. Në të njëjtën kohë, secili nga fiset e quante veten njëlloj të afërt ndaj tij dhe krenohej me këtë. Të bijtë Mahzum nëpërmjet Ummu Selemes, emevitët nëpërmjet Ummu Habibes, hashimitët nëpërmjet Zejnep binti Xhahsh, duke pohuar afërsinë me të, ndjeheshin fatbardhë!

3. Evenimentet e përmendura gjer këtu, në kuptim të përgjithshëm si dhe në disa aspekte të caktuara, do të ishin karakteristike për të gjithë profetët. Tani ta trajtojmë çështjen në kuptim të ngushtë, konkret dhe në përvojën e secilës bashkëshorte një nga një. Dhe edhe këtu do të shohim se logjika mbetet tejet e dobët para jetës së nderuar të atij personaliteti të mbështetur nga revelacioni hyjnor. E shprehur ndryshe, mendimi njerëzor përthyhet më dysh para zgjuarsisë profetike!

I. Bashkëshortja e parë e Profetit është zonja jonë, Hatixheja (r.anha). Pesëmbëdhjetë vjeçe më e madhe, martesa me këtë grua të rrallë përbën shembullin më të lartë për çdo martesë. Ai, ashtu siç mbeti një jetë të tërë i lidhur pas grave të veta me një besnikëri të thellë dhe miqësi që buronte nga nderimi ndaj Zotit, pas vdekjes s’e pati harruar kurrë Hatixhenë, madje pati hapur diskutime rreth saj sa herë që i qe dhënë rasti.

Pas Hatiexhesë, Profeti nuk u martua për 4-5 vjet. Megjithëse i kishin mbetur në ngarkim disa jetimë, iu vu kujdesit dhe ushqimit të tyre të përditshëm dukre kryer edhe detyrën e nënës, edhe të babës. Sikur më parë a më pas të kishte patur ndonjë dobësi të vogël për femrat, kështu do të vepronte?

II. Edhe pse jo sipas radhës, gruaja e dytë është Aisheja besnike.[3] Vajza e shokut më të afërt. dhurata më e zgjedhur për Profetin, me të cilën ai kaloi një jetë të tërë së bashku, në hidhërime e gëzime. Atë ditë kur morën fund të gjitha afërsitë,[4] nderi për t’iu ndodhur pranë Profetit do t’i takonte vetëm asaj në sajë të një afërsie të pafundme. Po, Aisheja besnike dhe i ati, Ebu Bekri, ishin bërë konfidentë profetikë pa asnjë të çarë materialo-shpirtërore me të! veçanërisht një krijesë e rrallë si Aisheja, për nga krijimi, zotëronte cilësitë e trashëgimtarit të mundshëm të kauzës profetike në kuptimin e plotë të fjalës. Ajo qenie e lartë që me jetën pasmartesore dhe me shërbimet e mëvonshme fitoi tipare përfundimtare, mund të bëhej vetëm një bashkëshorte profeti. sepse duke e treguar veten si njohësja më e madhe e hadithit – porosive profetike, njohësja më e shkëlqyer e tefsirit – komentit të Kur’anit, dhe si juristja më e rrallë, me shpjegimet e saj të qarta e të pashembullta e përfaqësonte me të drejtë Muhammedin si në formën e jashtme, ashtu dhe në përmbajtje.

Eshtë për këtë arsye që Profetit i jepej në ëndërr lajmi se do të martohej me të, ndërsa ajo, ndërsa pa iu shfaqur ndonjë iluzion tjetër ndër sy, hidhte këmbën në banesën e Tij…

Në sajë të këtij hapi, ajo do të bëhej për të atin, Ebu Bekrin, pretekst nderimi dhe, brenda botës femërore, duke i përparuar të gjitha dhuntitë dhe aftësitë e saj, me identitetin e njërit prej nxënësve më të dalluar të Profetit, do të përgatitej për t’u bërë një edukatore dhe prijëse e madhe. E, kështu, pra, ajo, edhe si bashkëshorte, edhe si nxënëse, ishte bërë, tashmë, pjesëtare e banesës së lumturisë!

III. Përsëri jo sipas radhës, bashkëshortja e tretë është Ummu Seleme. Me prejardhje nga tribuja Mahzun dhe një ndër muslimanët e parë, ajo u shtyp e u persekutua në Mekë, emigroi së pari në Etiopi, pastaj në Medine dhe, sipas kushteve të asaj kohe, zuri vend ndër besimtarët e radhës së parë. Në udhëtimet e saj plot vështirësi e vuajtje, ajo pati përkrah edhe të shoqin i cili, në sytë e saj, ishte një njeri i pakrahasueshëm. Pasi e humbi në Medine Ebu Selemen, njeriun me të cilin jetoi gjithë atë periudhë brenge, atë shok të pangjashëm, Ummu Seleme mbeti e vetme, kokë më kokë me fëmijët e saj. Kësaj gruaje të mbetur larg vatanit dhe shtëpisë së vet me një tufë jetimësh, që kishte ngarkuar mbi supe barrën e jetës, të parën dorë dhembshurie ia zgjatën Ebu Bekri dhe Omeri, por ajo i refuzoi këto kërkesa sepse në sytë e saj nuk ekzistonte një njeri që të zinte vendin e Ebu Selemes.

Më në fund, asaj i zgjati dorën i Dërguari i Allahut duke i propozuar për martesë. Edhe kjo martesë ishte mjaft e natyrshme sepse kjo grua e lartë që s’i ishte shmangur asnjë sakrifice në synimin drejt Islamit dhe besimit, që kish jetuar një kohë të gjatë mes tribusë arabe më fisnike, kish mbetur e vetmuar, nuk mund të braktisej në udhën e lypjes. sidomos po të mendoheshin pastërtia e saj shpirtërore, sinqeriteti dhe punët që u kishte hyrë për Islamin, asaj duhej t’i zgjatej dora pa diskutim.

Kështu, pra, duke e marrë atë nën kurorë, Krenaria e Gjithësisë i kishte zgjatur dorën e ndihmës e të favorit. Sigurisht, ashtu siç kishte vepruar që në rini, detyrën e kujdesit ndaj të vetmuarve dne dorën e ndihmës ndaj jetimëve e zbatonte në përshtatje me kushtet e asaj kohe.

Ashtu si dhe Aisheja, Ummu Seleme ishte një grua e mençur dhe e zgjuar. kishte talentin e një prijëseje dhe edukatoreje. Për këtë arsye, duke e marrë dora e dhembshurisë nën mbrojtje atë nga njëra anë, në anën tjetër, në shkollën e diturisë dhe prijësisë pranohej edhe një nxënëse tjetër, ndaj së cilës bota femërore do të mbetej veçanërisht e detyruar për falenderim.

Nuk mund të bëhet asnjë shpjegim tjetër, i kundërt me ç’u tha gjer këtu, për martesën e Profetit me këtë grua që u ish afruar të gjashtëdhjetave dhe po hynte nën barrën e një sërë detyrimesh , sidomos ndonjë shpjegim lidhur me ndonjë gjë tjetër, si me erotizëm a me pasion pas grave, kurrë, kategorikisht!

IV. Një bashkëshorte tjetër e Profetit është edhe Remle binti Ebu Sufjan (Ummu Habibe). Vajza e njeriut që kishte përfaqësuar një kohë mohimin dhe blasfeminë kundër Profetit dhe profetësisë. Edhe kjo, nga muslimanët e parë dhe nga të radhës së parë. Një grua e hequr dhe e vojtur, e cila, në periudhën e brengës pati emigruar në Etiopi, kishte përjetuar në fillim kthimin e të shoqit në krishter, pastaj dhe vdekjen e tij.

Atëherë, shokët dhe ndjekësit e Profetit ishin të pakët në numër dhe të varfër. Ata s’kishin mundësi të kujdeseshin për ndokënd, t’i siguronin ndokujt mjetet e jetesës. Në këto kushte, ç’mund të bënte Ummu Habibe? Ose të bëhej krishtere e të përfitonte nga ndihma e krishterëve, ose të kthehej në shtëpinë atërore, në atë çerdhe blasfemie, ose të lypte portë më portë. Asnjëra nga këto zgjidhje nuk ishte e mundur për gruan më besimtare, më të fisme e më të pasur për nga prejardhja. Mbetej vetëm një zgjidhje: ndërhyrja dhe kujdesi i Profetit.

Ja, pra, edhe në martesën me Ummu Habiben ndodhte e njëjta gjë. Kjo grua që kishte pranuar çdo sakrificë për fenë, e mbetur larg vatanit dhe çerdhes familjare, mes zezakëve, ato ditë që jetonte zemërthyer nga tradhtia dhe vdekja e të shoqit, thirrej në audiencë të sundimtarit të Etiopisë, Nexhashiut dhe i lidhej kurorë me Profetin, një akt, ky, tepër i natyrshëm. E kjo s’duhet dënuar, por, e konsideruar si realizimi i një domosdoshmërie të rrjedhur nga funksioni i Rahmeten li’l-alemin, i Mëshirës së të gjitha botrave, duhet duartrokitur.

Mbetet të themi se edhe kjo grua e madhe, në të njëjtën mënyrë, kishte mjaft gjëra për të sjellë në botën diturore të muslimanëve burra e gra. Në të njëjtën formë, edhe kjo futej në atë mjedis lumturie edhe si bashkëshorte, edhe si nxënëse.

Në të njëjtën kohë, në sajë të kësaj martese, edhe familja Ebu Sufjan përfitonte mundësi të hynte e të dilte pa drojtje në banesën profetike dhe zbutej duke fituar një portret tjetër. Kjo martesë ishte e një karakteri të tillë që do të ushtronte ndikim jo vetëm mbi familjen Ebu Sufjan, por ndoshta edhe mbi tërë emevitët.[5] Madje mund të thuhet se kjo familje e ashpër dhe fanatike në kulm, në sajë të kurorës së Ummu Habibes, u zbut mjaft dhe u bë gati të pranonte çdo lloj bekimi.

V. Një nga ato që hynë në banesën e lumtur profetike qe edhe Zejnep bini Xhahsh. Zotëruese e një bote të brendshme krejt të veçantë dhe, po ashtu, delikate, ishte fis me Profetin dhe ishte rritur e zhvilluar pranë tij. Kur Profeti e kishte kërkuar atë për Zejdin, familja e saj kishte ngurruar pak dhe, në këtë mes, kishte shfaqur prirjen për t’ia dhënë vajzën Profetit. Më në fund, me këmbënguljen e tij, familja kishte pranuar t’ia jepte Zejd b. Harithesë.

Zejdi ishte një libert që dikur kishte pasë humbur lirinë, kishte pasë rënë rob dhe e kishte pasë rifituar, pastaj, nëpërmjet Profetit. Me këmbënguljen në këtë martesë, Profeti donte të sendërtonte, të fuqizonte e të përçonte te njerëzit barazinë shoqërore mes tyre duke ia filluar edhe kësaj pune ndër më të vështirat përsëri te të afërtit e vet. Por ç’e do që një femër me një natyrë shumë superiore si Zejnepi dukej sikur nuk do ta shtynte gjatë një martesë të tillë konvencionale. Edhe për Zejdin kjo martesë nuk kish sjellë diçka, veçse pritje e ankth.

Më në fund erdhi divorci, ndërsa Profeti ende përpiqej që Zejdi të hiqte dorë nga divorci dhe martesa e tyre të vazhdonte. pikërisht në ato rrethana erdhi engjëlli Xhebrail dhe, me një dekret qiellor, solli urdhrin e martesës së Zejnepit me Profetin. kjo provë së cilës duhej t’i nënshtrohej ai, ishte mjaft e rëndë sepse ishte diçka që s’kishte guxuar ta bënte askush dhe, ndaj zakoneve të rrënjosura e të ngulitura prej kohësh, ishte një shpallje e vërtetë lufte.[6] Kjo ishte një përpjekje tejet e vështirë, por bëhej vetëm se kishte urdhëruar Allahu. Dhe ja, Profeti, me vetëdijen e thellë të robit, e bëri këtë punë që përplasej shumë rëndë ndaj personalitetit të tij të dëlirë. Ashtu siç thoshte Aisheja, sikur t’i lejohej Profetit të fshihte diçka nga revelacioni hyjnor, do të mbante të fshehur ajetet që urdhëronin martesën e tij me Zejnepin. Sigurisht, aq rëndë i kishte ardhur kjo gjë individualitetit profetik!

Kurse Urtësia Hyjnore donte që këtë qenie të pastër e të lartë ta fuste në banesën profetike, ta përgatiste në dituri dhe kulturë dhe ta ngarkonte me detyrën e kumtesës profetike e të prijësisë besimore. Më së fundi ashtu edhe u bë. Dhe më pas, në tërë jetën e saj moralo-etike të kulluar, ajo iu përgjigj hollësive që përbënin domosdoshmërinë e bashkëshortësisë profetike.

Në periudhën e injorancës, veçanërisht, djalit të adoptuar i thuhej djalë dhe, po ashtu, gruaja e djalit të adoptuar pranohej si gruaja e djalit të vërtetë. Kur u urdhërua qëllimi për ta hequr këtë zakon që i përkiste injorancës, përsëri zbatimi filloi te Profeti. Ashtu siç nuk mund të jetë djalë dikush i thirrur djalë, edhe gruaja e tij nuk mund të konsiderohet nuse e djalit.

Ka akoma shumë gjëra që do të duhej të thuheshin për Zejnepin, por, meqë e kapërcejnë masën e trajtimit të këtushëm, po e lëmë me kaq.

VI. Njëra nga gratë e nderuara me banesën e lumturisë është edhe Xhuvejrije bintul Harith. Në një ekspeditë kundër fisit të saj jomusliman, ajo ra rob bashkë me burra e gra të tjera. Bota ndjesore iu përmbys, krenaria iu thye dhe, kur u soll para Profetit, kjo grua e shoqërisë së lartë ishte plot zemërim e urrejtje.

E pikërisht atëherë, logjika profetike e zgjidhi çështjen me një lëvizje.

Duke lidhur kurorë me Profetin, Xhuvejrije u ngrit në pozitën e nënës së besimtarëve dhe, në sytë e shokëve dhe ndjekësve të Profetit, u shndërrua në një përmendore nderi i respekti. Sidomos thënia e shokëve të Profetit se farefisi i Profetit nuk zihet rob, pasoi lëshimin e të gjithë robërve, gjë që bëri të triumfohej menjëherë zemra e Xhuvejrijes dhe e fisit të saj.

Duket qartë se me këto martesa të realizuara rreth moshës gjashtëdhjetëvjeçare, Profeti zgjidhte shumë çështje me një lëvizje dhe bënte që mes ndodhive të përgjakshme të frynin flladet e paqes e të qetësisë.

Ndër ato fatbardhat është edhe Safije binti Hujej. Vajza e njërit nga emirët e Hajberit. Në ngjarjen e njohur të Hajberit i qenë vrarë i ati, vëllai dhe i shoqi, kurse pjesëtarët e fisit i ishin marrë rob. Safija digjej nga dëshira e vrullshme për të marrë shpagim. Me aktin e kurorës, duke u ngjitur në lartësinë e pozitës së bashkëshortes së Profetit, përballë nderimit të besimtarëve, apelativit nënë të pasuesve profetikë dhe madhështisë zbutëse e mpakëse të Profetit, Safija i harroi gjithë ç’kishin ndodhur dhe filloi të ndjehej krenare për qenien e saj bashkëshorte e Profetit.

Veçanërisht krijohej edhe mundësia që, me anë të Safijes, shumë çifutë ta shihnin dhe njihnin nga afër Profetin dhe të zbuteshin. Allahu i Lartë që prej diçkaje krijonte gjithçka dhe në çdo veprim të të cilit do të kishte mijra urtësi, ashtu siç ndodhi tek të gjitha bashkëshortet, edhe te kjo pati sjellë shumë dobi dhe bekim.

Përveç kësaj, nga pikëpamja e mundësisë për t’u bërë i njohur me botën e brendshme të armiqve, pandeh se është me vend të kujtoj që me këtë ai i jepte edhe një mësim bashkësisë së vet. Sidomos ndaj çifutëve!..

Po ashtu nga kjo pikëpamje, ishte shumë i rëndësishëm fakti që Safija dhe gratë e tjera vinin, në mënyrë të ngjashme, nga popuj të ndryshëm. Mjaftonte që, duke i njohur qëllimkëqinjtë mes tyre, njeriu të mos ia tregonte sekretet e veta armikut!

VIII. Nga këto fatbardha ishte edhe Sevdaja, nga ato të radhës së parë, që kishte emigruar në Etiopi bashkë me të shoqin dhe, ngjashëm me fatin e Ummu Habibes, që kishte mbetur në mes të udhës pas vdekjes së të shoqit.

Profeti ia lidhi plagën kësaj zemërthyere, e shpëtoi nga shkatërrimi dhe iu bë shok në ndjenja. Për më tepër që kjo grua e madhe që mendonte të jetonte nën kurorën e Profetit, nuk dëshironte gjë tjetër veç kësaj.

Ja, pra, me këto synime dhe urtësi qe orientuar Profeti ynë në këto martesa dhe kurrë nuk u kish hyrë për dëshira trupore. Ose qe martuar për dhuntitë dhe aftësitë e grave që iu bënë bashkëshorte, për të ngritur një ngrehinë farefisnie me ndihmësit e tij, siç ndodhi me dy kalifët e parë rashidinë,[7] ose qe martuar me të tjera urtësi dhe qëllime duke hyrë nën përgjegjësi dhe detyrime të mëdha.

Përveç këtyre, sigurimi në formënmë të drejtë i nevojave të kaq grave për banesë, nevoja të përditshme dhe veshje, kujdesi i jashtëzakonshëm në trajtimin e tyre, respektimi i drejtësisë dhe i të drejtave, parandalimi i pakënaqësive që mund të shkaktoheshin midis tyre, zgjidhja e lehtë dhe e qetë e pashkuarjeve eventuale, janë argumente në favor të profetësisë së atij individualiteti të veçantë që, siç shprehej Bernard Shou, i zgjidhte problemet më të mëdha me lehtësinë e pirjes së një filxhani kafeje…

Ne që shohim dhe dimë se sa i vështirë është administrimi i një gruaje dhe nja dy fëmijëve, përballë atij njeriu të madh që trajtoi në një ritëm dhe harmoni poetike disa gra të cilat më parë kishin pasë krijuar çerdhe të tjera, të cilat ishin bërë dëshmitare të konstrukteve të tjera familjare, të cilat kishin fituar zakone e vese të ndryshme në ato familje, përballë tij, pra, përthyhemi më dysh me nderim.

Mbeti vetëm një çështje e veçantë, ajo e numrit të bashkëshorteve, e numrit të tyre mbi atë të lejueshmin për bashkësinë e tij. Kjo është një çështje ligjëvënësie. Sigurisht, ky është një përjashtim ligjor që përfshin shumë urtësi dhe synime të njohura e të panjohura prej nesh. Një farë kohe qe dhënë një liri e pakushtëzuar për numrin e grave, kurse më pas, në një datë të caktuar, u vu një kufizim dhe u ndaluan martesat jashtë atij kufizimi.


[1] Megazi dhe sijer: përkatësisht lidhur me luftërat dhe jetën e profetit Muhammed.
[2] Solomon dhe David sipas hebraizmit.
[3] Atributi sadik – i drejtë, i sinqertë, i fjalës, besnik, iu dha së pari fare të atit, Ebu Bekrit, një ndër besimtarët e parë, shokët dhe pasuesit e profetit Muhammed dhe kalifi i parë pas tij. pastaj ky atribut iu dha dhe së bijës, Aishesë, bashkëshorte e Profetit.
[4] Kur vdiq Profeti.
[5] Emevitët ose Omejadët: shteti (kalifati) i Omejadëve (661-750). Filluar me Muavije bin Ebi Sufjan, 14 kalifë radhazi të kësaj dinastie udhëhoqën shtetin islam. Nën udhëheqjen e tyre u kalua Gjibraltari, u pushtua Spanja dhe u ngrit shteti islam i Andaluzisë (756-1031), epigjeu i të cilit përshkruhet artistikisht në romanin i Lion Fohjtvangerit, Çifutja e Toledos.
[6] Në origjinal: ilan-i harb.
[7] Eshtë fjala për kalifët Ebu Bekr dhe Osman që erdhën në pushtet pas Profetit radhazi.

31. Cka e dëmton veprimtarinë orientuese të myslimanit?

1) Nuk është e lejueshme që çështjet fetare të parashtrohen në formë debati dhe polemike me qëllim për ta heshtur dhe vënë poshtë bashkëbiseduesin. Po qe se në një vend ku flasim për fenë, ka kundërshtime dhe ide antagoniste, jemi të detyruar ta ndërpresim bisedën. Po qe se vazhdojmë të flasim, edhe vetë hyjmë në mëkat, edhe besimin e bashkëbiseduesit apo auditorit e hedhim në rrezik. Qëllimi ynë s’është kurrë t’ia presim fjalën bashkëbiseduesit apo auditorit, t’i zëmë mat ose të sigurojmë epërsi ideore mbi ta; qëllimi ynë është ta bëjmë të dashur Zotin tonë!

Disa herë, polemizimi me bashkëbiseduesin mund ta shtyjë atë të këmbëngulë në kryeneçësi, për më tepër, të studiojë dhe kërkojë t’i shtojë njohuritë mbi mohimin. Po qe se mendimi për t’ia mbyllur gojën dhe për ta vënë poshtë dhe polemizimet ideore e shtyjnë bashkëbiseduesin në kundërshtim kryeneç, duhet shmangur patjetër nga polemika. Pa dyshim, në këto raste, bashkëbiseduesi, jo vetëm që s’ka për të na dëgjuar, por ka për të ardhur i përgatitur për të na bërë pyetje e kundërshtuar dhe, më në fund, ka për t’u ndarë prej nesh i mbushur me pakënaqësi dhe zemërim.

2) Orientimit dhe kumtimit nuk i duhet lëshuar hije me opinione dhe qëndrime politike. Njëra prej pikave që duhen bërë kujdes në lidhje me orientimin dhe kumtimin veçanërisht në ditët e sotme, është domosdoshmëria për t’u shmangur nga idetë dhe mendimet politike që do t’i lëshonin hije detyrës sonë, që do të zgjonin antipati ndaj nesh dhe që, ndërsa do t’i linin të kënaqur disa persona të caktuar, do ta zemëronin shumicën, sidomos nëse masat do të kishin nevojë për besim. Kurse brezi ynë sot jo vetëm që s’i njeh dhe kupton çështjet administrative dhe politike, por është edhe larg njohjes dhe kuptimit të çështjeve besimore themelore që kanë të bëjnë me Allahun, Profetin dhe Kur’anin. A ka ndodhur ndonjëherë që dikush me një opinion politik çfarëdo të bëhet që t’i pranojë çështjet fetare në atmosferë politike? Jo! Përkundrazi, ka ndodhur që të fryhen mëritë, neveritë dhe urrejtjet e lidhura me debatet, polemikat dhe përpjekjet për ta heshtur dhe vënë poshtë kundërshtarin! Prandaj, duke folur për të vërtetat si perla mbi Allahun dhe Profetin, bashkëbiseduesi do t’i shohë ato si copa xhamash, njerëzit si engjëj do t’i vlerësojë me vështrim tjetër duke konkluduar prerazi se, meqë s’janë të një mendimi me të, s’vlejnë për të, dhe do të largohet duke i akuzuar se “e përdorin fenë si mjet politik”. Dhe ju, duke dashur të flisni për 3-5 përqind të çështjeve fetare, me opinionin tuaj politik do të bëheni shkak për shkatërrimin e 98 përqind të çështjeve besimore e adhurimore. Këto që po themi nuk janë kritikë ndaj opinioneve politike. Edhe besimtarët mund të kenë opinionet dhe pëlqimet e tyre politike. Ajo që kritikojmë ne është përlyerja e metodës së orientimit me politikë. Opinioni politik duhet të mbetet një ngjarje e kufizuar në javën e zgjedhjeve elektorale, kurse e gjithë koha duhet kaluar duke ua përçuar brezave të vërtetat besimore dhe adhurimore!

3) Nuk duhet shmangur nga përdorimi i aftësive dhe mundësive personale e rrethanore. Ne duhet të mendojmë për çdo fjali që na del prej goje. Çdo besimtar, brenda parimit të kursimit maksimal, duhet t’i përdorë mundësitë dhe aftësitë e tij gjer në pikën më të fundit dhe të përpiqet që rastet që i bien në dorë gjatë gjithë jetës, t’i vlerësojë dhe përdorë në mënyrën më ideale. Së bashku me njerëzit që u dalin për zot atdheut, kombit, kulturës kombëtare, historisë dhe brezave të rinj, të vrapojë atje ku e thërret detyra gjer në frymën e fundit!

32. Si duhet t’i kenë marrëdheniet me njëri-tjetrin personat që i shërbejnë fesë?

1) Rrugët e ndryshme[1] janë ndryshimi botëkuptimor mbi detajet e të njëjtës së vërtetë. Duke e patur fjalën veçanërisht për sot, duhet të theksojmë se, krahas synimit dhe qëllimit të përbashkët që kanë bashkësitë, grupimet ose organizatat, institucionet dhe fondacionet e ndryshme që zhvillojnë veprimtari në shërbim të besimit, fesë, Kur’anit, atdheut dhe popullit, rrugët, metodat dhe mjetet që përdorin ato janë të ndryshme.

2) Ekzistenca e rrugëve të ndryshme është domosdoshmëri e të vërtetës së krijimit. Të thuash se pse ka më shumë se një rrugë (mënyrë, metodë, mjet) veprimi, do të thotë të mos e njohësh krijimin e njeriut, të mos i kuptosh dot të vërtetat krijimore, njerëzore, historike dhe ideore. Ndërkaq, duhet bërë menjëherë e qartë se të kërkosh të ketë mendime të ndryshme është tjetër gjë dhe të ketë mendime e gjykime të ndryshme si rezultat i domosdoshëm i materies dhe dukurive është krejt tjetër gjë.

Ekzistenca e mendimeve të ndryshme është përfundim i kuptimshëm i krijimit dhe natyrës së njeriut si dhe i vitalitetit ideor të tij. Si dhe gjallesat e tjera, njerëzit nuk ecin gjithnjë në të njëjtën vijë. Edhe kafshët kanë mënyra të ndryshme lëvizjeje e sjelljeje që janë të posaçme për botët e tyre. Dihet se amebat shumëzohen me anë të ndarjes. Amebat bija të krijuara nga një ndarje, largohen nga njëra-tjetra, bashkohen me ameba të tjera “të huaja” dhe formojnë koloni me to! Këtu unë dëshiroj t’ju kujtoj një realitet që përbën shembull referimi për ne. Në kohën e Profetit vëmë re se shumë sahabe, shokë të Profetit, duke përfshirë këtu edhe kalifët rashidinë[2], paraqesin krijime dhe natyra të ndryshme. Mendoni një herë Omerin dhe, pastaj, Ebu Dherin. Ndërsa ishin unikë në besim dhe në rrugë, Profeti nuk pati kërkuar prej tyre të mendonin njëlloj. Si do ta shpjegojmë se nuk janë katër fraksione juridike-fetare, por, ndoshta, njëqind e katër dhe po kaq imamë e ideatorë?[3] Ne jemi të detyruar t’i pranojmë të vërtetat historike. A është e mundur t’i hedhim poshtë me një të rënë dore përvojën e grumbulluar e të sjellë nga sa e sa imamë e ideatorë të mëdhenj duke nxjerrë nga deti i Hz. Muhammedit (s.a.v.) ujë me kova e me qepshe?

Gjithashtu, duke përfaqësuar një të vërtetë në fushën e vet, çdo rrugë zhvillon dhe zbaton një drejtim të caktuar. Për shembull, nëse penat e Egjiptit trajtojnë dhe zhvillojnë çështjet që kanë lidhje me jetën shoqërore, mendimtarët e vendeve të tjera punojnë mbi çështje të tjera. Çdo bashkësi dhe grupim ka strategjinë e vet të veçantë.

Veçanërisht, çdo individ dhe bashkësi ka një mjedis dhe një strukturë kulturore të vetën dhe kjo është kështu jo vetëm për ne, por edhe për të gjithë popujt dhe bashkësitë apo grupimet e tjera.

Krahas këtyre, çdo udhëheqës që del në një popull, komb, apo grupim, del me një sërë mendimesh dhe pikëpamjesh të ndryshme, njihet me to dhe i udhëheq përkrahësit e vet me to. Po kështu, dalin në shesh edhe natyra të veçanta e përjashtuese përsa i përket botëkuptimit fetar dhe mënyrës së të menduarit, të cilët parashtrojnë vlerësime të tjera dhe gjëra mjaft të ndryshme nga botëkuptimi i epokës. A nuk pati thënë Profeti se në çdo shekull ka për të ardhur një ideator? Ja, Imam Gazaliu, Imam Rabbaniu, Bediuzzamani, Hasan el-Benna e shumë të tjerë!

A ka gjë më të natyrshme për njeriun se puna dhe përpjekja në raport me madhësinë e suksesit dhe shpërblimit, se gara në gjëra të mira, të bekuara e të dobishme? Kush nuk dëshiron ta mbajë flamurin në luftë ose të marrë medaljen e artë në një garë? Në është kështu, do të thotë se rrugët dhe mendimet do të paraqesin ndryshime nga njëra-tjetra. Të kërkosh ta kundërshtosh këtë, do të thotë të kundërshtosh krijimin, natyrën dhe të vërtetat historike. Ndërkaq, esenciale është të mos bëhet presion mbi muret ndarëse të së drejtës dhe së vërtetës e të mos goditen e dëmtohen ato, që dallimet në mendime dhe metoda të mos rrafshohen gjer në thjeshtëzim dhe unifikim me bazat, që në synimet dhe qëllimet të mos ndodhin shmangie e devijime dhe që të mos braktisen pretekstet dhe mjetet e vërteta duke u kapur ndaj preteksteve të shtrembra e perverse. Brenda deklaratës së një miku të Allahut, rrugët që shkojnë për te Allahu janë sa frymëmarrjet e krijesave. Para jush, njëqind piktorë po pikturojnë njëqind tabllo të veçanta pranvere me elementë të ndryshëm arti. Çdo tabllo reflekton vështrimin, ndjenjën dhe vlerësimin e piktorit të saj, por, si përfundim, të gjithë piktorët kanë pikturuar të njëjtën gjë: pranverën! Dhe ajo pranverë është brenda kornizës së shenjtë të përvijuar nga i Dërguari i Allahut dhe sahabet, shokët e tij!

3) Mes ecurive nuk ka ndryshime në çështjet themelore. Mes rrugëve, në çështjet themelore dhe në metodë, jo vetëm që s’ka ndryshime, por pikat e përbashkëta janë jo një, por një mijë! A mos ka kontradikta në besimin monoteist te Allahu si Zoti i vetëm i gjithësisë, te profetësia dhe ringjallja? A mos ka kontradikta në lidhje me qenien e engjëjve dhe xhindeve? A mos ka kontradikta për librin tonë të shenjtë dhe për orientimin (kiblen) tonë? A mos ka kontradikta për detyrimin e namazit, zeqatit, agjërimit dhe haxhit, madje, për reqatet e namazeve, masën e zeqatit dhe personat që u jepet? Ezanin që lartësohet nga minaret në të katër anët e botës, e kemi të njëjtë, idealin dhe shpresën, të njëjtë! Po, një mijë e një gjëra të përbashkëta!

4) Duke i lënë çështjet që përbëjnë hollësi, duhet qëndruar në unitet ndaj rreziqeve që vijnë prej jashtë. Si duhen parë çështjet që kanë të bëjnë me hollësitë për të cilat nuk kemi mundur të jemi në një mendje? Para së gjithash, ndërsa kemi kaq gjëra të përbashkëta të rëna nga qielli e që na e rrethojnë botën tonë, të preokupohesh me çështje mbi hollësira e imtësira që s’bëhen as sa një farë fiku, do të thotë të merresh me gjëra të kota, të pakuptim. Nuk duhet mbajtur çështja në rend të ditës duke u kapur pas imtësirave pa rëndësi dhe ata që përpiqen ta mbajnë, duhet t’i paralajmërojmë. Sot janë dy tipa njerëzish që e stërmadhojnë ndryshimin mes mendimeve, që e bëjnë këtë çështje dhe që, për pasojë, e thellojnë ndarjen mes bashkësive dhe grupimeve: tipi i parë, njerëzit që veprojnë kështu me qëllim të keq, me prapamendim dhe tradhëtisht; tipi i dytë, me shprehjen dhe cilësimin më të butë për ta, njerëzit që e bëjnë këtë nga injoranca. Si rezultat i kësaj pune përçarëse, brezat që s’munden ta kuptojnë e konceptojnë çështjen me fytyrën e saj të vërtetë, e shohin botën islame të copëtuar. Kurse të gjithë njerëzit që i qëndrojnë besnikë deklaratës La ilahe il’lallah, Nuk ka zot tjetër veç Allahut, do të jenë së bashku në xhennet, parajsë! Prandaj askush nuk duhet nxirë me hollësira. Allahu do të na ringjallë dhe mbledhë ditën e ringjalljes dorë për dorë, do të na i fshijë të gjitha pakënaqësitë e zemrave dhe, pastaj, do të ulemi në frone përballë njëri-tjetrit e do të bisedojmë. (Hixhr, 15:47)

Shërbimi ndaj popullit i ngjet bartjes së një thesari të madh e të rëndë. Sa më shumë njerëz t’i vënë supet, aq më lehtë dhe shpejt bartet. Ja, kështu do ta shohim ne çështjen dhe do të përpiqemi gjithmonë për ta ruajtur këtë këndvështrim. Edhe vëllezërit e një shtëpie mund të ngatërrohen me njëri-tjetrin, por e rëndësishme është ta harrosh menjëherë ngatërresën dhe të bashkohesh dorë për dorë ndaj rreziqeve që vijnë prej jashtë!

5) Kokat që mendojnë dhe zemrat që derdhen nga ndjenjat, duhet të bashkohen dhe njësohen përreth një fryme. Në ditët tona, fjalët dhe ankesat e tipit “jemi bërë copa-copa, duhet të bashkohemi, pse s’bashkohemi”, etj., janë fjalët dhe ankesat më të zakonshme e më të shumta që hasen në të gjitha shtresat dhe nivelet dhe që të gjithë i kanë në majë të gjuhës! Në fillim, besimtarit që flet me këtë gjuhë, në atmosferën e një bisede të ëmbël, i duhen bërë pyetjet: “Ç’kupton ti me bashkimin dhe unitetin dhe si e mendon bashkimin e njësimin? Cilat janë shkaqet e copëtimit tonë?” Pastaj i duhet bërë ky propozim: “Në fillim ta njohim dhe diagnostikojmë dukurinë, pastaj të shohim se cila është zgjidhja!” Ky qëndrim dhe kjo mënyrë trajtimi gjithsesi është më e suksesshme.

Sëmundjes së padiagnostikuar nuk i shkruhet recetë! Veç kësaj, kur i pyesim besimtarët që i kanë në majë të gjuhës këto fjalë sot në këto kushte, se cila është diagnoza dhe cili është mjekimi i kësaj, marrim si përgjigje jo diagnozën dhe mjekimin e gjendjes së keqe sipas tyre, por mendime e ide të tjera të tyre që u shtohen mendimeve e ideve “copa-copa” sikur këto të mos ishin mjaft! Dhe nuk është aspak e tepruar po të thuhet se dalin aq formula bashkimi sa ç’është numri i njerëzve dhe i mendimeve që kërkojnë të thonë mendimin e tyre duke pretenduar se ai është më i drejti!

Megjithëkëtë, le të themi se çdo njeri me mend, arsye e logjikë gjeti një formulë bashkimi e uniteti të përshtatshme sipas tij. Në këto kushte, do të dalin ose do të nxirren një nga një individë ose liderë që do të pretendojnë duke thënë: “Edhe unë kam idenë dhe logjikën time, diturinë dhe kulturën time, mënyrën time të të menduarit dhe kriteret e mia”! Jo, jo kështu! Gjithsesi, më e drejtë do të ishte të trajtohej çështja brenda realiteteve natyrore dhe jetësore dhe, ashtu siç rrotullohen mijra njerëz rreth Qabes me të njëjtat ndjenja e mendime, të bëheshin përpjekje që mijra koka që mendojnë dhe zemra që ndjejnë të bashkohen dhe njësohen rreth një “Njëshi”!

6) Trazimet shoqërore do të qetësohen në bregun e Islamit. Zemrat ngopen duke u kthyer dhe orientuar plotësisht nga Allahu që është “ehad”, i vetëm, dhe arrijnë në tevhid, besimin monoteist në Allahun si Zoti i vetëm i gjithësisë. Po qe se në mendjet dhe zemrat do të sundojnë ndjenjat dhe lidhja ndaj Profetit (s.a.v.), atëherë, pa dyshim, do të vijë një ditë që të gjithë rrugët të afrohen dhe bashkohen në një pikë, në portën e tij! Do të vijë një ditë që, të zhvilluara e zgjeruara në gjuhë e degë të ndryshme, dituritë dhe shkencat të thonë me një zë: “Kur’ani!” Dhe trazimet shoqërore do të kërkojnë zgjidhje, do të kërkojnë dhe, më në fund, do ta gjejnë te Islami dhe do të qetësohen.

7) Për një vëllazëri ku zemrat rrahin së bashku, kriteret e Allahut dhe të Profetit duhet të jenë pika jonë orientuese. Kur’ani na urdhëron: “O ju që keni besuar, kini frikë Allahun ashtu siç duhet, kapuni pas Kur’anit (që është litari i fortë e pacopëtueshëm i Allahut) e mos u copëtoni!” (A. Imran, 3:102-103) Dhe pas kësaj bën fjalë për këshillimin për të mirë dhe pengimin e të keqes. Gjithashtu, Kur’ani urdhëron: “Bindiuni Allahut dhe të Dërguarit e mos u shtyni me njëri-tjetrin se pastaj dobësoheni, ju zë frika e humbisni fuqinë!” (Enfal, 8:46) “Besimtarët janë vëllezër, pajtojini vëllezërit!” (Huxhurat, 49:10) Dhe, në vazhdim të kësaj, na këshillon: “Mos u tallni me njëri-tjetrin, mos e nënvleftësoni, mos e dënoni dhe mos e turpëroni njëri-tjetrin dhe mos i ngjitni nofka njëri-tjetrit!” Gjithashtu, me ajetin si më poshtë, Kur’ani tregon se kush i bashkon zemrat: “Edhe sikur ti të shpenzoje gjithçka ndodhet mbi tokë, nuk do të mundje t’i bashkoje zemrat e tyre, kurse Allahu i bashkoi ata!” (Enfal, 8:63)

Në veprat bio-bibliografike shohim se si u realizua kjo çështje në jetën e ndritshme dhe praktikën e Profetit. Këtu do të mjaftohemi vetëm me nja dy shembuj.

Në ngjarjet Buas, fiset Evs dhe Hazrexh patën sulmuar njëri-tjetrin, lufta për jetë a vdekje mes tyre pati vazhduar për vite, prandaj këto dy fise që do të bëheshin më vonë dy mbrojtës së fuqishëm të Islamit, ishin bërë armiqtë më të mëdhenj të njëri-tjetrit. Por pastaj, pas hixhretit, këto dy fise u bashkuan e u bënë vëllezër me dorën e ndritshme të Profetit në mënyrë të tillë që mund t’ia jepnin me gjithë dëshirë njëri-tjetrit gjysmën e mallit dhe pasurisë, një pjesë të kopshtit, njërën dhomë të shtëpisë, që mund të luftonin së bashku sup më sup e të vdisnin për njëri-tjetrin, që e fusnin dhe nxirrnin lugën bosh nga ena e supës me mendimin që të ngopej vëllai besimtar, që mund t’i binin ndër këmbë njëri-tjetrit për t’i kërkuar falje dhe që, në fushën e luftës, duke vdekur vetë për një pikë ujë, t’ia linin vëllait enën e ujit…

Atëherë, për të arritur bashkimin, unitetin, aleancën dhe një vëllazëri ku zemrat të rrahin së bashku, në vend të qindra mendjeve, ideve dhe filozofive, duhet të kemi për orientim kriteret e Allahut dhe të Dërguarit të Tij! Në vend që të pyesim pse jemi bërë copa-copa, të shmangemi nga fjalët, sjelljet dhe veprimet që çojnë në copëtim dhe, në vend të këshillave për bashkim, të themi fjalë e të bëjmë veprime që çojnë në bashkim.

Prandaj duhen duartrokitur të gjithë ata që zhvillojnë veprimtari orientuese e kumtuese dhe duhet bërë lutje për ta. Sigurisht, çdo njeri që i do Allahun dhe të Dërguarin e Tij dhe që flet për ta, duhet të miratohet, të duhet dhe të nderohet për hir të Allahut dhe të të Dërguarit të Tij. Njeriu s’duhet të pretendojë se vetëm rruga e tij është e drejtë dhe, kështu, të mos u njohë të drejtë jete të tjerëve. Besimtari mund të thotë se rruga e tij është e drejtë, e bukur, e mirë, e pëlqyeshme, e goditur, por nuk mund të thotë se vetëm e tija është e drejtë dhe e vërtetë. Eshtë mjaft e natyrshme që njeriut t’i duket më e mirë dhe më e bukur rruga e tij sepse e ka me zemër dhe njeriu bëhet i suksesshëm dhe rezultativ në një punë me aq sa e bën të vetën dhe e dashuron atë!

Eshtë gabim t’i nxish të tjerët, t’i damkosësh ata si të metë dhe të shëmtuar. Duhet të dish se si të ulesh e bisedosh me çdo njeri, zemra e të cilit rreh me dashurinë për atdheun dhe popullin, ta miratosh dhe përgëzosh atë pa i dhënë rast hapjes së portës së kritikës dhe t’u përgjigjesh gjërave të bukura me fjalë të bukura.

Kushdo që thotë se vetëm rruga e tij është e drejtë dhe e vërtetë, kurse të tjerat, të shtrembra e të gabuara, pavarësisht se kush është, u hap rrugë pakënaqësive dhe dasive serioze. Jo rrugën, por edhe veshjen dhe makinën t’ia krikosh dikujt do të thotë ta bësh të pashmangshme ftohjen me të. Ndërsa edhe në çështje të zakonshme e të thjeshta, të mos i njohësh të drejtën e fjalës tjetrit çon në armiqësinë me të, mendoni ju se sa do ta dëmtonte besimin e dikujt cilësimi negativ i parimeve dhe metodave të cilave ai u ka kushtuar jetën, se ç’ftohje, armiqësi dhe mëkate do të shkaktonte!

Besimtari duhet të jetojë me dashurinë për rrugën dhe profesionin e tij dhe s’duhet të merret me gabimet dhe të metat e të tjerëve. Në vend të përpjekjes për ta nxjerrë gabim tjetrin, për ta mundur, për ta hedhur poshtë, duhen bërë përpjekje për të nxjerrë në pah anët e mira e të bukura të tij, në pastë.

Ai që merret me të metat e të tjerëve, nuk i sheh dot të metat e veta dhe nuk i tregon dot bukuritë e veta. Ndodh shpesh që kritika e shpejtuar ndaj edhe një gabimi të thjeshtë të japë si rezultat kundërveprim me të njëjtën monedhë.

Të përpiqesh për ta rrëzuar dhe shembur tjetrin dhe, pastaj, për të ngritur mirëqenie mbi gërmadhat e tij është punë dhe mjeshtëri jo e profetit, por e faraonit. Profeti ynë është përpjekur gjatë gjithë jetës vetëm për t’i rregulluar zemrat dhe mbushur ato me bukuri, ndërkaq që, edhe ndaj armiqve të tij më të egër, madje, s’ka treguar asnjë përpjekje për t’i goditur duke përdorur dobësitë e tyre personale. Sa domethënëse janë fjalët që pati thënë Profeti për Halidin në një kohë kur ky tundte shpatën kundër tij: “… si ndodh që një njeri si Halidi ngul këmbë kaq shumë në politeizëm!” Kur dikush nga sahabet, shokët e tij, i pati folur keq për një shok tjetër që kishte pirë disa herë, Profeti i qe përgjigjur me këto fjalë: “Hesht! Ai i do Allahun dhe të Dërguarin!..” Kur i biri i dikujt që pati shpifur për Hz. Aishenë duke intriguar rëndë me këtë veprim mes muslimanëve, dhe i biri i pati kërkuar Profetit ta lejonte ta vriste me dorën e vet të atin, Profeti i pati thënë: “Unë nuk lejoj që të tjerët të thonë se Muhammedi i vret shokët!” Fjalët që pati thënë Profeti për Ebu Sufjanin që s’patën ç’t’i bëjnë vitet, për birin e Ebu Xhehlit, Ikrime, për Vahshiun që ia pati copëtuar trupin Hamzait, ungjit shumë të dashur të Profetit, për Hindin e të tjerë duke u shprehur për ta ditën e triumfit të Mekës, “për ju sot s’ka qortim”, duke shpalosur një mirëkuptim dhe falje të gjerë, duhet të jenë parim për ne!

Puna jonë nuk është t’i shembim zemrat, por t’i rregullojmë. Zemërimi dhe qortimi ynë drejtohen jo ndaj të tjerëve, por ndaj vetes sonë. Jo të kapemi pas të metave të të tjerëve, përkundrazi, t’ua pastrojmë ato. Ne kemi për parim jo t’i ekspozojmë shëmtitë e të tjerëve, por t’i përhapim mirësitë dhe bukuritë tona. Armiqësi i duhet bërë armiqësisë, jo besimit dhe besimtarit. Edhe pse njerëzve u jepet vlerë sipas atributeve, ne nuk mundemi ta dimë vlerën e vërtetë që kanë ata te Zoti. Atëherë, në gjokse duhet të bartim zemra të pastruara veçanërisht nga komplekset ndaj zemrave të tjera!

Muslimanit s’i ka hije as të bëjë armiqësi, as të bëhet viktimë armiqësie. Sigurisht, besimtarit musliman i cili duhet të jetë përfaqësues i dhembshurisë dhe dashurisë, urrejtja nuk i përshtatet aspak. Por nëse duhet treguar urrejtje, duhet treguar jo ndaj muslimanëve, por ndaj mendimit të armiqësisë që na e mbështjell shpirtin, ndaj neverisë dhe urrejtjes, mosmarrëveshjes, paaftësisë për mirëkuptim, ndaj mohimit dhe herezisë, ateizmit, armiqve të besimit dhe Kur’anit. Ndërkaq, është e pamundur të kuptohet se si mund të ushqehet armiqësi ndaj muslimanëve ndërsa lihen mënjanë ose u tregohet mirëkuptim mijra e miliona armiqve të besimit dhe Kur’anit!

Jo vetëm që s’duhet të tregojmë armiqësi ndaj muslimanëve, por edhe në armiqësinë ndaj mohuesve, madje, duhet të kemi një masë, një kriter. Urrejtja e kuptuar kështu do të na nxisë dhe shtyjë ne për punë të mira dhe do të bëhet pretekst dobish, do të bëhet pretekst që edhe në zemrën më të nxirë të mbijë trëndafil!

Shenja dalluese e besimtarit musliman është jo urrejtja, por dashuria dhe miqësia: “Allahu i do ata, edhe ata e duan Allahun. Para besimtarëve janë kokulur, kurse ndaj mohuesve, kryelartë e të ashpër. Ata luftojnë në rrugën e Allahut dhe nuk kanë frikë nga urrejtja e urrejtësit!” (Maide, 5:54)

Të zësh me top frontin e besimit nuk ka asnjë kuptim dhe vlerë. Kjo s’ka asnjë ndryshim nga kthimi i grykave të topave kundër reparteve të tua në fushën e betejës!

Nëse një ditë përballemi me një musliman që bën armiqësi kundër besimtarëve muslimanë, i dalim para me Kur’anin dhe, siç e kërkon urdhri i tij, “ti fto në rrugën e Zotit tënd me urtësi e fjalë të mirë” (Nahl, 15:125), përpiqemi ta bindim me fjalët më të mira dhe, nëse ai përsëri nuk merr vesh, vazhdon me thashetheme, armiqësi dhe tund grushtin, ne, duke iu bindur ajetit që thotë se “e keqja nuk barazohet me të mirën…, ti mbrohu ndaj të keqes në mënyrën më të mirë” (Fussilet, 41:34), sillemi ndaj tij sipas parimit “pa fjalë atij që shan dhe pa dorë atij që godet”, por ftohtë dhe duke u lutur për të mirë për të. Ndërkaq, me qëllim që të mos i sjellë dëm anës sonë, nuk i kundërpërgjigjemi të keqes së tij, nuk merremi me të dhe zbatojmë urdhrin hyjnor, “ktheju shpinën injorantëve” (Araf, 7:199).

Dëmi i kundërpërgjigjes i mbetet nëntëdhjetë e nëntë përqind atij që kundërpërgjigjet dhe vjen një largim i tillë që është shumë i vështirë për t’u rikthyer në pikën e bashkimit.

Po, ne jemi duke u ngjitur në një të përpjetë. Ngarkesën e kemi shumë të rëndë dhe në majë, një sërë armiqsh që s’na durojnë dot. Në këto kushte, jemi të detyruar të jemi të paqëtuar me vëllezërit, ta mbyllim në vetvete çdo mosmarrëveshje e grindje dhe kurrë të mos kundërpërgjigjemi.

Me të gjithë muslimanët kemi një sërë gjërash të përbashkëta të rëndësishme dhe në shumë specifika jemi të njëri-tjetrit, në unitet me njëri-tjetrin, jo të huaj për njëri-tjetrin. Ne kemi Zotin, Profetin, Kur’anin, Qaben, historinë dhe shumë vlera të tjera që na lidhin e bashkojnë, të cilat është e pamundur të gjenden në bashkësi apo grupime të tjera. Dhe, ndërsa puna qëndron kështu, si mund ta quajmë normale që, duke i nënvleftësuar shumë e shumë gjërat e përbashkëta, të zhvillojmë armiqësi kundër njëri-tjetrit për gjëra të vogla e të parëndësishme?

Ndërsa bota krishtere dhe ateiste ka bërë gjithmonë përpjekje për t’u bashkuar mes vedi dhe ka arritur të bashkohet, ne, muslimanët, jemi prirur për t’u ndarë dhe për të dalë secili me flamur, në vend që, duke hequr dorë nga gjërat që na ndajnë, të bashkoheshim rreth vlerave që na bashkojnë.

Prandaj, besimtarët muslimanë duhet të përpiqen për t’u bashkuar me vëllezërit e tyre rreth bindjeve dhe ideve të përbashkëta dhe për t’i ruajtur ato. Kështu, duhen bërë përpjekje që fusha e veprimit të përbashkët jo të ngushtohet, por të zgjerohet dhe në asnjë mënyrë të mos shmanget nga vija e paqes.

Besimtari i mençur e i pjekur nuk ngrihet të bëjë duel me vëllain besimtar. Ndërsa jemi duke e bartur bjer e ngrihu thesarin që përpiqemi ta bartim së bashku duke u qëndruar besnikë vlerave të përbashkëta, çdo besimtar duhet ta kuptojë dhe e kupton se nuk është aspak koha për të bërë duel!

Të ftosh për bashkim, unitet dhe aleancë, t’ua sugjerosh të tjerëve këto dhe ta tharmosh këtë ndjenjë në shpirtra, është gjë e bukur, por e pamjaftueshme. Esenciale është, siç u theksua në vendin e duhur, të thuash fjalë e të bësh veprime që çojnë në bashkim. Ndërkaq, në emër të aleancës, t’i ftosh të tjerët për aderencë[4], do të thotë që, në vend të zbatimit në praktikë të këtyre koncepteve kaq të larta, të mos bësh gjë tjetër veç apostolizmit dhe llafazanërisë së bashkimit dhe unitetit!

Kur themi “të bashkohemi”, s’duam të themi aspak që të gjithë të bashkohen nën çatinë tonë, të hyjnë nën çadrën tonë, të aderojë në sektin ose rrugën tonë. Mendime dhe synime të tilla jo vetëm që s’kanë për të sjellë kurrë bashkim, por thirrja “eja” do të gjejë si përgjigje gjithmonë një “jo” të fortë e të vendosur. Eshtë jashtëzakonisht e gabuar të mendosh dhe shpresosh se njerëzit do t’i braktisin aq lehtë idetë, mendimet dhe ndjenjat që kanë ushqyer për vite me radhë e që u janë bërë natyrë e dytë. Një bashkësi nuk është ndërtesë që ta shembësh e, në vend të saj, të ndërtosh një të re! Ndërkaq, bashkësia ndryshon, por përmes ideve, mendimeve dhe ndjenjave të njerëzve që e përbëjnë atë, gjë që është një proces i i ngadaltë e i gjatë. Prandaj, t’i ftosh të tjerët që të aderojnë tek ti duke i braktisur menjëherë idetë, mendimet dhe ndjenjat e ushqyera për vite me radhë, të bësh përkrahës me anë të presionit ideor, nuk jep asnjë rezultat tjetër veç largimit më të madh dhe përçarjes. Ftesa për bashkim duhet të bëhet për hir të Allahut, pra dhe duhet të jetë vëllazërore, duke respektuar idetë, mendimet dhe ndjenjat e tjetrit. Kjo është rruga e bashkimit të vërtetë.

Ndërkaq, nëse nuk arrihet bashkim dhe aleancë, përse duhet të pasohet, kjo, nga kontradikta dhe zemërimi? Pse duhet t’i kundërvihem dikujt vetëm e vetëm se nuk mendon si unë? Dhe pse duhet të zemërohem me të ngaqë s’më ndjek mua?

Bashkimi dhe uniteti janë një specifikë e varur nga pjekuria jonë dhe, në dashtë Zoti, një ditë do të bëhen realitet, mjafton që ne, duke respektuar parimet që u përpoqëm t’i parashtrojmë si dhe shumë parime të tjera të bukura, të lutemi çdo ditë për bashkimin dhe unitetin tonë si pretekste të përkrahjes hyjnore dhe t’ua hapim zemrën të gjithë besimtarëve me dashuri e respekt!


[1] Në origjinal: meshreb.
[2] Kalifët rashidinë (të rrugës së drejtë), me radhë, janë: Ebu Bekr, Omer, Osman, Ali.
[3] Në origjinal: muxhtehid, ideator dhe novator i fushës së të dejtës besimore e juridike islame.
[4] Në origjinal: iltihak.

33. Ç’është dukuria e përshtatjes dhe cilat janë pasojat negative të saj?

Të përshtatesh, do të thotë të mësohesh me një mjedis a me dikë, të krijosh afërsi që mund të çojë gjer në miqësi e dashuri, etj. Por në këtë pyetje është fjala për një kuptim tjetër të kësaj fjale.

Marrëdhëniet e njeriut me sendet dhe ngarjet, kuptimet e prodhuara nga një marrëdhënie e tillë dhe reflektimet që lenë këto kuptime në thellësitë e ndërgjegjes së njeriut e ndryshimet që fillojnë të duken, pas kësaj, në sjelljet e tij, janë një dyzinë evenimentesh, në saje të të cilave shpirti mbetet i ndjeshëm dhe dinamik.

Sigurisht, mahnitja që do të ndjejë njeriu përballë bukurisë dhe tërheqjes së ekzistencës, kërshëria dhe dëshira e hulumtimit e zgjuar në botën e brendshme të tij për rregullin e përgjithshëm që punon si një sahat, dituria e fituar nga zbulimi i çdo gjëje të re dhe dëshira për t’u hyrë gjërave më thellë, arritja, më në fund, për të menduar në mënyrë të plotë pas sistematizimit të copëzave të dijes e shtyjnë njeriun drejt ndjeshmërisë ndaj çdo ngjarjeje, mendimit aktiv, veprimtarisë shoqërore dhe syçelësisë së përhershme.

Në të kundërt, mbyllja e veshëve dhe e syve ndaj valles së një mijë e një bukurive përreth dhe mungesa e ndjeshmërisë dhe interesimit përballë kombinimeve në harmoni me njëri-tjetrin, pamundësia për t’u hyrë shkaqeve dhe urtësive të gjërave të para dhe kalimi indiferent pranë tyre, pamundësia për të arritur, gjithsesi, lartësimin e nivelit njohës të shpirtit, janë shprehje të pandjeshmërisë së njeriut, të zbehtësisë shpirtërore dhe të jetesës me sy mbyllur. Njerëzve të tillë nuk do të mund t’u tregojë gjë as libri enigmatik i gjithësisë, as dhe çelja para syve çdo ditë fletë-fletë e subjektives. “Sa e sa mrekulli ka që u kanë kaluar pranë e që s’u kanë hedhur sytë t’i shikojnë” -thotë Kur’ani. S’kanë mundur të përfitojnë nga ngjarjet, s’kanë mundur të nxjerrin mësime nga ç’kanë lindur e perënduar!..

Mahnitja dhe kërshëria që ndien ndaj ekzistencës një njeri që i përjeton ato çka ndodhin përreth, janë për të sikur të dalë për lundrim në detra pa anë e pa fund. Në çdo etapë të këtij udhëtimi atij i jepen çelsat e artë të sarajeve misterioze. Kur me ndiesitë e kthjellta, me ndjenjat e shpalosura për fluturim, me mendësinë sintetizuese t’u drejtohet frymëzimeve me shpirtin e gatshëm e të ecë para si dhe kur t’ia bëjë të njohur ndërgjegjes gjërat e thithura e të përvetësuara, në botën e tij mendore të kultivuar si kopshtet e varura të Babilonisë, fillojnë të përhapen e të zhvillohen kopshtijet e parajsës.

Kurse ata që nuk kanë mundur të arrijnë këtë nivel botëkuptimi dhe shpirtëror, me që gjithsesi nuk mundin të dalin jashtë cipës së shprehive që ua rrethon mjedisin gjithandej, rrinë e ankohen vazhdimisht për monotoninë e ndodhive e të sendeve. Në sytë e tyre çdo gjë është kaos, errësirë dhe e pakuptimtë. “Edhe të gjitha mrekullitë t’i shikonin, prapë nuk do t’i besonin…” -thotë Kur’ani. Dhe vazhdon: Me zinxhirë në mendjet, me prangat në shpirtrat dhe “me zemrat e vulosura, nuk kuptojnë.” Nga njerëz të tillë nuk mundet të pritet asnjë fryt, asnjë dobi; të shpresosh diçka tjetër prej tyre, është gjë e kotë.

Përveç këtyre sa thamë, është edhe një dukuri tjetër, përshtatja me gjërat pas njohjes dhe kuptimit ose pas pandehjes se ashtu duhet të jenë, shikimi i tyre si diçka e zakonshme dhe zhytje në këtë pellg indiferentizmi për gjithçka, gjë që, me sa duket, është edhe ajo çka kërkohet nga pyetja. Me fjalë të tjera, ndodh që pas një njohjeje të pjesshme dhe specializimit në të, të pasojë një atrofizim i interesit dhe ndjeshmërisë së duhur ndaj botëve që ndryshojnë, ndaj bukurive që rinohen, ndaj nevojës për t’u thelluar dhe ridimensionuar, njeriu pushon së marri mësim nga gjërat dhe ndodhitë, gjë që, na ruajttë Zoti, do të thotë për njeriun heshtje dhe vdekje e ndjenjave.

Po qe se një njeri që ka rënë në një gjendje të këtillë, nuk i fshin shpejt e shpejt sklepat që i kanë zënë sytë e s’vrapon si dhe s’nxitet të vrapojë për të kuptuar imtësitë e urtësitë tek materia, po qe se s’hap veshët të dëgjojë e të kuptojë mesazhet hyjnore që vijnë nga bota e lartë, është i paracaktuar të karbonizohet me të tëra, të përmbyset e të shkojë.

Prandaj edhe krijuesi i Lartë i rregullit dhe harmonisë së gjithësisë, duke na dhënë vazhdimisht mësime e duke na bërë paralajmërime me anë të zërave dhe frymërave të ndryshme, me anë të mësuesve gjithnjë të rinj, gjuhëkthjelltë e mrekulliqartë, duke e përsëritur me anë të tyre idenë e së pavdekshmes, u ka dhënë zemrave fllad dhe syve dritë. Prandaj edhe i ka paralajmëruar vazhdimisht ndërgjegjet e njerëzve për gjërat ndaj të cilave ata e kanë humbur ndjeshmërinë dhe interesimin për shkak të përshtatjes dhe të të mësuarit dhe ka kërkuar që tabllotë që na ka dhënë mendja në dorë, të kalohen përsëri e përsëri para syve.

Aq shumë i ka përsëritur, me mënyra të ndryshme shprehjeje, Krijuesi i Lartë në Librin e Tij krijimin e njeriut dhe përhapjen e tij mbi tokë, bashkimin e njeriut me shokun e jetës duke arritur, kështu, kënaqësinë dhe sigurinë, shkëlqimin dhe madhështinë në krijimin e qiejve e të tokës, ndryshimin e gjuhëve e të dialekteve, rrjedhojat e qarkullimit të ditës e të natës, gjërat që vijnë si një mëshirë me anë të rrufeve e të shiut, sa që nuk ka lënë asnjë shteg dhe hapësirë për ambientim për njerëz që mendojnë, dinë, dëgjojnë dhe përdorin mendjen. “Nga faktet e fuqisë së Tij është edhe që Ai ju krijoi prej dheu dhe ju shpërndau në të gjithë faqen e tokës. Dhe nga faktet e madhështisë së Tij është krijimi nga lloji juaj i palës tjetër që të gjeni prehje tek ato dhe krijimi i dashurisë dhe mëshirës mes jush. Në këtë ka argumente për njerëzit që mendojnë. Nga argumentet e Tij është edhe krijimi i qiejve e i tokës, ndryshimi në gjuhët dhe ngjyrën tuaj. Edhe në këtë ka argumente për njerëzit. Nga argumentet e Tij janë edhe gjumi natën e përpjekja ditën për të fituar nga të mirat e Tij. Në këtë ka argumente për popullin që dëgjon. Nga argumentet e Tij është edhe ajo që jua tregon vetëtimën edhe si frikë, edhe si shpresë dhe nga qielli lëshon shi e me të e ngjall tokën pas vdekjes së saj. Në këtë ka argumente për një popull që di të mendojë.” (Kur’ani, Rum: 20-24) Edhe me qindra paralajmërime dhe orientime të tjera, duke na tërhequr vëmendjen për mijra mrekulli që u kalojmë pranë pa i parë, Deklarata Qiellore shpërbën ndjenjën e ambientimit e na zgjon nga gjumi i indiferentizmit. Prapëseprapë, njerëzit janë si bilbili që këndon pa e kuptuar se ç’bëhet rrotull, pa i kuptuar dhe ndjerë ndodhitë. “Ata, peshqit, që rrojnë në det e s’e dinë ç’është deti…”

Përveç këtyre, është edhe reflektimi i të mësuarit, përshtatjes, ambientimit të njeriut nga mendimi dhe koncepsioni i vet te adhurimet e veta, gjë që do të thotë vdekje tek ai e ndjeshmërisë, dashurisë dhe emocionit. Në individin e rënë në këtë gjendje, të gjitha gjërat si dashuria për adhurim, ndjenja e përgjegjësisë, neveria ndaj mediokritetit, ngashërimi prej mëkateve atrofizohen e mbarojnë. Dhe rikthimi i njeriut, pas kësaj, në gjendjen e mëparshme, është një gjë mjaft e vështirë. Duhen frymëmarrje shumë të pastra, përkujtime të kthjellta që njeriu ta rigjejë veten, të shohë ç’ka përreth dhe të bëhet rojtar sypafjetur i gjërave që hyjnë e dalin në zemrën e tij.

Për të zënë farën e një shpirti të ri tek njeriu, duhet që çdo frymë e re t’ia kujtojë atij idenë e nevojës për tu ripërtërirë. Po, njeriu është i përcaktuar të plaket e të kadavrizohet, megjithatë nuk i mungon mundësia për t’u ripërtërirë. Mjafton që të tregojë respekt për dorën që e prek në shpirt. “A nuk erdhi, më në fund, koha që zemrat e atyre që besuan, të zbuten me këshillat e Allahut dhe me atë të vërtetë që zbriti? E të mos bëhen si ata që u qe dhënë libri, por, që, me kalimin e kohës, zemrat iu ngurtësuan e shumë prej tyre janë jashtë rrugës!” (Kur’ani, Hadid: 16)

Në mënyrë të përmbledhur mund të themi se ndjenja e të mësuarit, e përshtatjes, ambientimit, është një fatkeqësi e madhe që i rri njeriut mbi krye. Dhe shumica kanë rënë në këtë fatkeqësi. Njeriu i rënë në këtë gjendje, është indiferent ndaj gjërave që ndodhin përreth, i verbër ndaj bukurive në librin e gjithësisë dhe shurdh ndaj gjuhëve që thonë të vërtetën për ndodhitë. Prandaj edhe besimin e ka të mangët e të pamjaftueshëm, adhurimet pa dëshirë, ndërkaq, tregohet i padrejtë në marrëdhëniet njerëzore. Shpëtimi i tij prej kësaj gjendjeje kërkon zgjatjen e një dore të fuqishme favori dhe riaftësimin e veshit për t’i dëgjuar dhe syrit për t’i parë.

Prandaj edhe atyre që kanë rënë në ambientim, u duhet një të menduar i shëndoshë subjektiv dhe objektiv, u duhet të mendojnë për pamjet e vdekjes e të ringjalljes, të vizitojnë institucionet që shërbejnë në fusha të ndryshme të shërbimit social, të marrin përsipër disa detyra fetare e shoqërore; veçanërisht për të tillët është e nevojshme që të njihen me faqet e arta të së kaluarës, të takohen me njerëz me horizont të ndritshëm mendimi e me ndjenja të zhvilluara për t’u përgatitur, në këtë mënyrë, baza e nevojshme për t’u ripërtërirë.

Përveç këtyre sa thamë, mund të parashtrohen edhe specifika të tjera lidhur me këtë çështje, por ne e quajmë të mjaftueshme duke e menduar se mundëm të jepnim një ide.

Me lutjen që të na shpëtojë nga ambientimi ai që i ka në dorë çelësat e zemrave…

34. A mund ta shpëtojë nijeti njeriun?

Nijeti që e drejton njeriun në një punë ose veprimtari praktike, në përfundim mund ta shpëtojë atë. Në të kundërt nijeti që nuk shkakton ndryshime në vendime dhe në zell, kurrë…

Nijet do të thotë kast dhe prirje, vetëdijë dhe vendosmëri. Në sajë të nijetit njeriu e di se kah priret, e di se ç’kërkon e prapë në sajë të tij njeriu fiton vetëdijen e kërkimit e të realizimit. Ashtu siç nijeti është baza e të gjitha veprimtarive të njeriut, është, njëkohësisht, edhe shkaku i atyre gjërave të cilave ai u del për zot duke u thënë e imja. Po ashtu, nijeti është piedestali më i palëkundshëm i vullnetit dhe themeli më i shëndoshë i aftësisë ndërtuese të njeriut. Madje, mund të themi se çdo gjë në gjithësi dhe në vetveten, egon e njeriut, si në pikëpamje të fillimit, si në pikëpamje të vazhdimësisë, është e lidhur nga nijeti. Pa iu mbështetur atij është krejt e pa mundur t’i japësh ekzistëncë diçkaje dhe as vazhdimësi asaj.

Fillimisht çdo gjë formësohet në mendje, shfaqet aty si një projekt. Në një etapë të dytë përparuese, planifikohet. Më pas, me zell dhe vendosmëri, i jepet formë përfundimtare. Ashtu siç do të mbetej pa rezultat çdo punë e filluar pa këtë projektim dhe planifikim, ashtu edhe çdo projekt e plan të pashoqëruar me vullnet e vendosmëri s’do të kishin vazhdimësi dhe rezultat. Ekzistojnë shumë gjëra që do të sinjalizonin, do të udhëzonin drejt kësaj aftësie dhe forca ndikuese të nijetit. Por ç’e do që shumica, duke mos qenë të vetëdijshëm për jetën që jetojnë, s’dinë gjë as dhe për këtë aftësi dhe forcë.

Nijeti aspiron një rëndësi mjaft të madhe edhte në aspekt të të mirave dhe të këqiave të njeriut. Në këtë moment ai bëhet ose një eliksir që vjen me një mijë shërime e të mira, ose përfundimi i drejtpërdrejt i veprimeve dhe sjelljeve dhe një stuhi e tufan që përlan e asgjëson të gjitha rezultatet. Sa gjëra të vogla në dukje ka që në sajë të nijetit rriten e fitojnë përmasa: kokrra bëhet kalli dhe pika e ujit – det. Dhe ç’energji e ç’favore në përmasat e një mali mbeten distrofe e shterpë për shkak të një nijeti të keq!

Jetesa me konceptimin dhe vetëdijen e përulësisë e të adhurimit, të hequrit mënjanë, ndejtja pa ngrënë e pa pirë dhe ndarja prej një pjese kërkesash e dëshirash legale, ia lartësojnë kryet njeriut drejt botërave sublime dhe e bëjnë sovran. Kurse të njëjtat veprime e mijra të mbetura larg këtij konceptimi, nuk i vlejnë asgjëje veç ankthit e lodhjes. Kjo do të thotë se në udhën e arritjes së miratimit të Krijuesit, njeriu lartësohet edhe me ato që kreu, edhe me ato që braktisi dhe fiton cilësitë e krijimit të përkryer(1). Kurse jashtë miratimit të Tij, një mijë punë e energji s’vejnë për asgjë…

Nijeti është tharm i tillë që shfaq një mije variacione e që atë që s’është e bën të qenë, kurse gjerat që duken të qena, si pasojë e defekteve në të, vdesin e mbeten pa ndikim.

Ashtu siç janë të paktë ata që, rënë në luftë me rrobë të përgjakur, rrokullisen në humnerën skëterrore, nuk janë të paktë as ata që, në sajë të nijetit të kthjellët, vdesin në dyshek të butë e shkojnë në parajsë. Pranë e pranë trimave që pa marrë parasysh asnjë kundërvënie, përfyten me grindavecët me qëllim që të ndriçojnë të nesërmen, ata që i hyjnë kësaj përfytjeje për llogarira personale e për përfitime mediokre, janë të zotët e një kaste që nuk mund të mos përfillet. Duke shënuar lartësi të reja, të dytët duke u rrukullisur teposhtë, do të përfundojnë në ferr.(2)

Në jetën e kësaj bote të kufizuar e të përkohshme nijeti është një çelës enigmatik që i hap dyert e dritaret së pakufishmes dhe, në një jetë të caktuar, është një gjuhë e jashtëzakonshme që premton lumturi të amshuar ose fatkeqësi. Të ndërgjegjshmit në detyrën personale që e përdorin mirë e bukur këtë mjet, pa lënë në jetën e tyre ndonjë moment të errët ose vdekje, duke hapur dritë mjediseve të tyre, mund t’ia arrijnë ndriçimit dhe kënaqësisë së amshuar. Sepse, duke u kryer sinqerisht detyrat ditore, javore, mujore, vlera dhe dobia përkatëse e atyre detyrave nuk do të kufizohet në kohën e kryerjes, përkundrazi, duke përfshirë gjithë sekondat dhe minutat e një jete të tërë, do të shfaqë ndikim dhe përhapje.

Një luftëtar i gatshëm për në luftë, edhe kur nuk ndodhet praktikisht në luftë, do të fitojë të mirat që u bien në pjesë luftëtarëve. Edhe ushtari që pret në kazermë ardhjen e orës së rojës, do të përfitojë të mirat që i përkasin adhurimeve të dikujt që, sikur të bënte rojë, muaj e muaj të tërë ia kushton veten adhurimit.

Ja, kjo është ajo e fshehta sipas së cilës, ashtu siç njeriu besimtar do t’ia arrijë pavdekësisë dhe lumturisë së amshuar në një jetë të përkohshme, edhe mohuesi do të jetë kandidat për të jetuar prapësi e fatkeqësi. Ndryshe, sipas domosdoshmërisë së drejtësisë formale, çdo njeriu do t’i përshtatej mirësia dhe shpërblimi sipas masës së adhurimit dhe të vlerave morale, ndërsa mjerimi dhe vuajtja-sipas madhësisë së pafytyrësisë dhe poshtërsisë së tij, gjë që do të thotë se të mirët do të mbeteshin në parjsë aq a madhësia e kohës që jetuan si njerëz të mirë, kurse të këqinjtë do të mbeteshin në ferr sa madhësia e kohës që jetuan si njerëz të këqinj. Mirëpo Amshimi edhe për të mirët, edhe për të këqinjtë është shpërblimi i fundit që merituan, përtej të cilit është krejt e pamundur të mendosh diçka tjetër.

E kështu, pra, edhe lumturia e pafund, edhe vuajtja e fatkeqësia të pafundme në konsumim e të patejkalueshme, duhet të kërkohen vetëm te nijeti i njeriut. Ashtu siç besimi i amshuar dhe mendimi i orientuar do të bëheshin shkak të një lumturie të amshuar, edhe mohimi i përhershëm dhe mendimi pervers do të konkludonin në një fatkeqësi të amshuar.

Një njeriu të mbushur plot vetëdijë nënshtrimi e adhurimi, me që kontribuoi në orientim të botës së të menduarit si pasojë e atij nijeti e vendosmërie, duke iu pranuar vepra si ekuivalente e nijetit, në çastet e fundit të rrahjeve zemra do t’i trajtohet e kushtëzuar ndaj nijeti. Nijeti i besimtarit është më i dobishëm se vepra e tij(3). Po ashtu, një mohuesi që jeton çastet e fundit brenda atyre mendimeve ateiste e mohuese, me që u udhëhoq nga nijeti i nxirjes së mijra e qindra mijra viteve të së ardhmes, do t’i jepet dënimi sipas atij nijeti.

Kjo do të thotë se ajo që është esenciale në këtë subjekt, më shumë se shkak i jetës së mangët e të kufizuar që jetuan ata – në të vërtetë, edhe ajo jetë e kufizuar është identitet i mishërimit të nijetit – është nijeti i tyre. Besimi ndaj lumturisë së amshuar, qoftë edhe i lidhur pas miliona viteve, e çojnë individin besimtar në fitimin e xhenetit, parajsës së amshuar, e kundërta, mohuesin – në fitimin e xhehenemit, skëterrës së amshuar.

Ashtu siç do të heqë mohuesi ndëshkimin mohimit që e ruajti të gjallë në vetvete duke e ditur dhe dëshiruar këtë gjë, edhe shejtani, djalli që është shkaktari i të gjitha mohimeve, kundërshtimeve e teprimeve, do të heqë ndëshkimin e mendimit mohues që e ushqeu vazhdimisht në gji, në formën e një vuajtje të pambarim. Në të vërtetë, duke u nisur nga gjërat që përcaktojnë krijimin e djallit, atij i përkasin edhe një sërë punësh e shërbimesh. Tek progresi i një pjese dhuntish dhe kapacitetesh tek njeriu, tek zbulimi e pastrimi i shumë elementëve pozitivë të ndodhur në natyrën e njeriut, madje tek mbajtja zgjuar e në proçes shqyrtimi e zemrës dhe shpirtit, pothuajse pamundësisht i mohueshëm duket ndikimi i djallit…

Sigurisht, ai u varet në qafë individëve e kolektivave. Duke hedhur farën e helmuar në ndiesitë e tyre, ai përpiqet t’i shndërrojë ata në arë ku mbijnë e rriten e keqja dhe errësira. Si kundërveprim i këtij zelli intrigues e çorienrues të tij, ndjenjat shpirtërore kalojnë në gjendje alarmi tëpkë si zgjimi i vigjilencës së trupit dhe fuqizimin e sublimes tek njeriu, madje, shpesh mbështejten dhe strukjen e njeriut tek krijuesi ndaj këtij armiku shpirtrrëmbyes, gjë që do të thotë se, përballë mundësisë së paktë të dëmeve ndjesore e shpirtërore të jetës së njeriut, të arrihen përfitime të shumta. Fshikullimi me një ndikim të tillë (jomaterial) tek Biri i Njeriut i vullnetit për të luftuar dhe kalimi i tij në vigjilencë e përgatitje, është bërë shkak për shndërrimin e gjithë atyre njerëzve të vyer e të përsosur, për edukimin e gjithatyre luftëtarëve e heronjve fitimtarë!

Por ç’e do që në këtë përzgjedhje as që mund të bëhet fjalë për ndonjë përfitim të djallit, të kundërt me hedhjen e njerëzve në luftën e shenjtë e fitimtare dhe mundësimit të përfitimit prej tyre, sepse çka ai bën, s’i bën me qëllim që të lartësohen miqtë e të Vërtetit, i bën për t’i hedhur në mëkat ata e për t’i shkatërruar…

Kjo do të thotë se djalli e ka të prishur edhe nijetin, edhe veprën. Ai do të kushtëzohet jo me lërtësimin që u mundësoi të tjerëve, por sipas sëmundjes së tij, sipas së keqes së nijetit dhe sjelljeve të tij.

Djalli, siç e ka nijetin të prishur, edhe sjelljet të këqija i ka. Së pari, kundërshtimi i tij është i vetëdijshëm dhe mbrapshtia e tij është e paraditur.

12. (Allahu) Tha: Ç’a të pengoi ty të bësh sexhde, kur Unë të urdhërova? Ai (iblisi) tha: Unë jam më i vlefshëm se ai, më krijove mua nga zjarri e atë e krijove nga balta!

13. (Allahu) Tha: Zbrit nga ai (xheneti), nuk të takon të bësh kryelartësi në të, dil jashtë, s’ka dyshim, ti je i poshtëruar.

14. (Iblisi) Tha: më afatizo gjer ditën kur ringjallen (njerëzit)!

15. (Allahu) Tha: Ti je i afatizuar!

16. (Iblisi) Tha: Për shkak se më humbe mua, unë do t’u ulem atyre (do t’u zë pusi) në rrugën Tënde të drejtë;

17. Mandej, do t’ju sillem atyre para,prapa, nga e djathta dhe nga e majta e tyre, e shumicën e tyre nuk do ta gjesh që të falenderohen (të besojnë)! (Kur’ani, Araf:12-17)

Kjo revoltë dhe kryengritje e parë është një polemikë e vetëdijshme dhe, pas kësaj, zgjedhja e rrugës së mohimit. Kurse betimi i tij se do ta nxjerrë njeriun nga udha, është esenca e dramës së pafund të njerëzimit!

Është si rrjedhojë e këtij nijeti dhe vendosmërie të djallit që, edhe pse një pjesë ndjenjash të zgjuara në sajë të armiqësisë së tij janë të tilla që e çojnë të zotin drejt vlerave, kurrë nuk do t’i sjellin përfitim vetë djallit.

Si përfundim, mund të themi se në jetën e besimtarit nijeti është gjithçka. Ashtu siç është ai që u jep gjallëri veprimeve të vdekura të individit, është prapë ai që e shmdërron tërë jetën e një bote të kufizuar hap të gjitha dyert e dritaret që shohin kah lumturia e amshuar, është prapë ai që përgatit fatkeqësinë e amshuar dhe humbjen e amshuar!


*) Nijet qëllim, mendim (sipas Fajlorit të Gjuhës së Sotme Shqipe (F.Gj.Sh.) Një sinonim i kësj është edhe fjala kasd (arabisht), kuptimi i së cilës përputhet me përdorimin e kësaj fjale në shqip –kast- qëllim i paramenduar, paramendim (F.Gj.S.Sh). Për këtë këto dy fjalë do t’i përdorim siç janë në origjinal.
1) Në origjinal:ahsen- takvim (osm)
2) Në origjinal: tamu (turq)
3) Origjinali arabisht: Nijetul mu’min hajrun min amelihi (Hadith, porosi Profeike)

35. Ç'kuptohet ose ç'duhet të kuptojmë me fjalën drejtësi?

Drejtësia është një rrugë e mesme midis qëndrimit të ashpër, ekspansiv, të rreptë, të pamëshirshëm, nga njera anë, dhe qëndrimit indiferent, tolerant, të pakujdesshëm e mospërfillës, nga amna tjetër. Duke u nisur me faktin se drejtësia bëhet shkak për shumë dobi, ajo është identiteti i përdorimit të një pjese dhuntish të karakterit të njeriut në drejtimin e përcakruar nga Krijuesi. Po, disa energji dhe dhunti që ndodhen tek njeriu, si epshi, zemërimi, ndrojtja dhe mendimi, po të kanalizohen mirë e bukur, do të kemi drejtësi, po të kalohet në skajet ashpërsi ose mospërfillje, do të kemi perversitet, mbrapshti.

La ta konkretizojmë këtë. Në kuptim të përgjithshëm, epshi është ekzistenca ose kindja tek njeriu e dëshirës për të jetuar jetë si dhe për gjera të tilla që do të bëheshin shkak për të vazhduar gjininë njerëzore. Një aspekt i kësaj dëshire është të ngrënët, të pirët e veprimtari të tjera jetësore me anë të të cilave njeriu relizon vazhdueshmërinë e ekzistencës elementare e të shëndetit të vet. Tani, po të dilnim jashtë kuadrit të trajtimit të arësyeshëm të kësaj ndjenje a dëshire, do të kalonim në qëndrime skajore. Nga njëra anë, duke e parë atë si një xhelat që na ka zënë udhën drejt përsosmërisë, do t’i shmangeshim plotësisht asaj ashtu siç bëjnë etërit e kishës e ky do të ishte një qëdrim i skajshëm mohues e mospërfillës. Nga ana tjetër, me gjykimin e sotëm vulgar, duke mos njohur asnjë lloj kufizimi, do ta quanim legale çdo marrëdhënieje të kësaj natyre, gjë që do të ishte skaji tjetër i teprisë dhe ekspansivitetit.

Po kështu qëndron puna edhe me zemërimin: një grafullim, një shfryrje ndaj gjërave pothuaj të paqena, një tepri e skajshme siç thotë populli për një plesht djeg jorganin; skaji i kundërt me këtë, është qëndrimi i qetë e mospërfillës përballë nëpërkëmbjes së gjërave më të vyera e të shenjta, përballë asgjësimit të nderit përmes shkeljes së virtytit. Kurse drejtësia – një bulurimë, një kërcënim ndaj mohimit, padrejtësisë, shtypjes, ndërsa një qëndrim i butë dhe mirëkuptim ndaj anës tjetër, veçanërisht ndaj rasteve që do të bëheshin shkak për durim dhe dobi.

E njëjta gjë ndodh edhe me ndrojtjen. Është një qëndrim i skajshëm i karakterizuar nga dyshimi dhe frika ndaj gjërave pothuaj të paqena, gjë që e kthen jetën në mundim(1); e kundërta është qëndrimi mospërfillës ndaj gjërave për të cilat duhet patur dyshim e frikë. Në rastin e parë është frika ndaj çdo gjëje në përgjithësi, për pasojë, mendimi për t’i ngarkuar çdo gjëje cilësi hyjnore, një shqetësim dhe telash ky që ka mbushur plot me idhuj rrethinat e Gangut. Në rastin e dytë kemi të bëjmë me marrëzinë për të mos ndjerë ndrojtje e shqetësim nga asgjë e askush në tokë e në qiej, me çmendurinë që di t’i zvarrisë gjer në vdekje të lidhurit a të varurit ndaj një personi të tillë. Kurse drejtësia, duke futur në llogari gjëra që priren kah rëndësia jetësore, njëkohësisht me konsideratën ndaj kujdesit e maturisë, është të mos dhënit shumë rëndësi një pjesë supozimesh shqetësuese me mundësi shumë të largët.

Edhe për mendimin mund të parashtrohen shqyrtime të ngjashme. Është teprim t’i besosh vetëm mëndjes pa futur në llogari variantet e zhgënjimit e të perceptimit; është mospërfillje dhe indiferencë t’i hysh një pozitivizmi kategorik duke mënjanuar plotësisht mendjen; ose, duke konsideruar esenciale vetëm ndërgjegjen, të mohosh çdo gjë jashtë saj. Në qëndrimin e parë të skajshëm shohim llafazanërinë hileqare të llogjicistëve të vjetër si dhe dialektikën e materialistëve bashkëkohorë; në skajin tjetër, pozitivizmin e August Kontit dhe misticizmin kristian. Drejtësia në mendim është realizimi i kombinimeve të reja duke vlerësuar frytet e vëzhgimit e të perceptimit, përpjekja për të konceptuar elementet që s’hyjnë në sferën e vëzhgimit e të perceptimit. Kurse orientimi i mendjes duket i mundur vetëm nën spektrin ndriçues të revelacionit. Një mendje që ua ka kthyer shpinën frymërave qiellore, është dënuar të jetë ose një faraon nën aureolën e jë krenarie Aristoteliane, ose diçka e tillë si një mizë dimri e vetmuar brenda mureve të një kishe.

Ashtu siç mendja është fundament në këto ndjenja, në të cilat jemi zotërues, është një fundament edhe në tërësinë e gjerave mbi të cilat, po ashtu, jemi përgjegjës. E drejta, e mishëruar në këtë formulim, është kusht në besim dhe rrjedh, së pari, nga fakti që ekzistenca e Zotit aprovohet e cilësuar me atribute përsosmërie, ndërkaq, e pastër nga atribute që shfaqin mangësi. Sepse, ashtu siç quhet ilhad dhe ta’til, ateizëm dhe mohim mospranimi i ekzistencës dhe atributeve të Zotit, ashtu edhe kategorizimi se Allahu është trup i përbërë prej elementesh dhe organesh dhe ka një vend të caktuar, quhet teshbih(2) dhe kufur, ngjashmëri dhe blasfemi. Kurse pikëpamja dhe dogma se Allahu ekziston me atribute përsosmërie dhe është i pastër nga gjëra të tilla si trupi, lënda, organet dhe mjetet, si dhe i pavarur nga hapësira, është një qëndrim i drejtë dhe rrugë e mesme midis dy rrëshqitjeve të skajshme si më sipër.

Edhe çeshtjet e tjera i përkasin dogmës, mund t;i marrim në dorë me të njejtën metodë. Për shembull, të thuash njeriu nuk zotëron forcë si dhe mundësi zgjedhjeje, përbën dhunim; kategorizimi njeriu është krijuesi dhe zotëruesi i të gjitha gjerave që dalin në shesh, është një voluntarizëm tendecioz. Kurse të pranosh vullnetin e njeriut dhe të trajtosh esencialisht se çdo gjë është e krijuar nga Allahu, e gjitha kjo, sipas një sharti adi, një kushti elementar, është diçka e drejtë.

Edhe në specifikat praktike bëhemi dëshmitarë të zbatimit të drejtësisë. Së pari, është e drejtë të trajtosh të gjitha punët tona në kuadrin e drejtpeshimit midis kësj bote dhe amshimit, midis trupit dhe shpirtit. Përkundër kësaj, vegjetimi dhe jetesa materiale pa u kushtuar kujdes jetës ndjesore dhe botës shpirtërore, është një materializëm tendencioz, kurse spiritualizmi mistik që mohon dhe refuzon tërësisht lëndësoren, është edhe ai një qëndrim i skajshëm mospërfillës në anë të kundërt. Ndërkaq, drejtpeshimi midis këtyre dy skajeve përbën një qëndrim të orientuar.

Në se ndër këto dy specifika skajore njërën e përfaqëson ebraizmi, tjetrën e përfaqëson kristianizmi. Për shembull, në ebraizëm, në vrasjen me paramendim është e detyrueshme vrasja e katilit pa u diskutuar mundësia e aktit të faljes, kurse në kristianizëm falja është e detyrueshme. Në këto kushte, në rastin e parë kemi një ashpërsi skajore, në të dytin kemi një mospërfillje po ashtu skajore. Kurse e drejta është dënimi duke mbajtur hapur udhën e faljes. Në këtë mënyrë është e mundur të verëhet e të tregohet drejtësia brenda një jete të tërë mendore.

Drejtësia shoqërore që bëhet subjekt diskutimi as padrejtësia shoqërore ndërmjet tyre.

Ndoshta do të ketë edhe ndër ata kureshtarë që do të donin të pyesin për ç’ka kuptojnë nga drejtësia shoqërore. Ç’e do që një specifikë e tillë nuk mund të shtrëngohet në suazën e ngushtë të një subjeti pyetje-përgjigje, kështu që edhe ne, duke mos dashur të bëjmë një trajtim spekulativ, nuk po i hyjmë kësaj analize.


1) E ngjashme me atë që quhet komplessi i persekutimit.
2) Është fjala për antropologjizmin që konretozon Zoti duke ia përngjasuar njeriut.

36. Cilat janë etapat e jetës së Ahiretit?

Jeta e Varrit

Jeta pas vdekjes do të realizohet në dy faza. E shprehur ndryshe, pas vdekjes, njeriu do të kalojë nëpër dy botë. E para, bota e varrit e cila, si kjo botë, do të marrë fund, ndërsa tjetra është bota e ahiretit e cila nuk do të marrë fund në asnjë formë. Jeta e varrit emërtohet edhe berzah, jetë e ndërmjetme.
Si fjalë, berzah do të thotë perde, pritë dhe pengesë mes dy gjërave. Kurse si terminologji, përdoret me kuptimin e botës ku do të qëndrojnë shpirtrat pas vdekjes gjer në kiamet, botë e varrit, korridor mes kësaj bote dhe ahiretit, sallon pritjeje. Berzah është një urë mes kësaj bote dhe ahiretit. Në Kuran, kjo fjalë është përdorur edhe me kuptimin leksikor, edhe me kuptimin terminologjik.
Në Kuran ka shumë ajete që tregojnë për ekzistencën e mundimit dhe ndëshkimit të varrit. Nga këta, në një ajet të sures Mumin thuhet kështu:
“… Ata (familja e faraonit) do të çohen para Zjarrit në mëngjes dhe mbrëmje (në jetën e varrit) e, kur të arrijë Ora (e Kiametit), do të thuhet: “Hidhni ithtarët e Faraonit në dënimin më të rëndë!”
Në këtë ajet bëhet fjalë në mënyrë mjaft të hapur për një mundim para shpërthimit të kiametit, gjë që s’është tjetër veç mundimit të varrit. Pasi bëhet e ditur se familja e faraonit futet në zjarr, thënia: “dhe ditën kur të shpërthejë kiameti” në vijim, e mbështet këtë. Kurse në një hadith Profetik që bën të ditur se me vdekjen e njeriut fillon jeta e varrit, thuhet kështu: “Varri (berzah) është i pari i vendqëndrimeve të ahiretit. Për atë që shpëton aty, pastaj është më lehtë. Po të mos shpëtojë aty, pastaj do ta ketë më të vështirë!”
Edhe sikur njeriu të varroset në tokë pas një vdekjeje normale, edhe sikur të mbytet e të mbetet në det, edhe sikur të digjet dhe hiri t’i hidhet në ajër, patjetër do ta jetojë jetën e varrit dhe pastaj do të ringjallet. Në këtë botë të ndërmjetme, mohuesit do të kalojnë një jetë të hidhur e me shqetësime, kurse besimtarët do të kalojnë një jetë të lumtur e pa shqetësime në vartësi të punëve të tyre. Në hadithe njoftohet se dy engjëj të quajtur munker dhe nekir do t’u drejtojnë njerëzve pyetje, si “Kush është Zoti yt”, “Kush është Profeti yt”, “Cili është libri yt”, etj., dhe do t’i trajtojnë njerëzit sipas përgjigjeve që do të marrin prej tyre.
Ata që s’e pranojnë mundimin e varrit, kundërshtojnë duke thënë se “vetëm organizma e gjallë mund të mundohet” ose se “mundimin mund ta ndjejë vetëm gjallesa, njeriu i gjallë, kurse i vdekuri ku struktura e gjallë është prishur, nuk ndjen dhimbje e mundim”. Meqë njeriu e sheh formën e jetës vetëm me këtë sintezë (organizëm), e pandeh këtë si kusht të pashmangshëm të jetës. E shprehur ndryshe, nuk mendon dot se Allahu mund të krijojë një formë tjetër jete që të mos ketë nevojë për këtë sintezë.
Në fakt, gjëja më e drejtë që duhet të bëjë njeriu në lidhje me çështjen e jetës së varrit e cila shpreh një dimension jete që i kapërcen kufijtë e dijes dhe mundësisë njohëse të njeriut, është që, pa u preokupuar me cilësinë e asaj jete dhe të mundimit në të, t’i miratojë njoftimet e Allahut dhe të të Dërguarit të Tij dhe të bëjë përgatitje për atje.

Ringjallja dhe grumbullimi: shpërndarja e librave të punëve, hetimi dhe llogaridhënia, peshorja, sirati, hauzi Keuther

Fjala hashr, kuptimi leksikor i të cilës është mbledhje, grumbullim në një vend, si term fetar do të thotë menjëherë pas ringjalljes në ditën e kiametit, mbledhje e të gjitha krijesave dhe çuarje e tyre në sheshin e grumbullimit.
Kurani tregon se hashri është dita kur të gjithë njerëzit do të mblidhen bashkë dhe do të dalë në shesh se, me të vërtetë, kush ka fituar dhe kush është gënjyer. Gjithashtu, sipas Kuranit, trajtimi që do t’u bëhet njerëzve që do të grumbullohen në vendgrumbullim (mahsher), do të jetë sipas mënyrës së jetesës që kanë bërë në këtë botë. Kështu, në Kuran njoftohet se ata që i kanë larguar sytë nga Allahu, atë ditë do të grumbullohen si të verbër, se fytyra e mohuesve do të jetë e zezë dhe e dëshpëruar, kurse fytyra e besimtarëve, e ndritshme dhe e gëzuar.
Ndërkaq, në hadithet e të Dërguarit të Allahut lidhur me gjendjen e atyre që do të grumbullohen në mahsher, njoftohet se mahsheri është një rrafshinë e bardhë dhe e ndritshme, se njerëzit do të grumbullohen lakuriq, zbathur, të pabërë synet dhe pa të meta organesh.
Pas shpërthimit të kiametit dhe ringjalljes, fillojnë fazat e mahsherit që po i trajtojmë shkurt me radhë.

Shpërndarja e librave të punëve

Pasi njerëzit të grumbullohen në fushën e quajtur mahsher, u shpërndahen “librat e punëve” ku janë shënuar çdo fjalë që kanë thënë dhe çdo punë që kanë bërë sa kanë qenë në këtë botë. Cilësia e këtyre librave nuk dihet. Prandaj përngjasimi i tyre me librat apo fletoret e kësaj bote nuk është një veprim i qëlluar. Për këta libra ose shënime të mbajtur nga engjëjt, në Kuran thuhet kështu:
“Dhe Libri (i veprave të tyre) do t’u vihet përpara, e do t’i shohësh gjynahqarët se si do të tmerrohen nga ato që gjenden në të dhe do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër që nuk paska lënë asnjë vepër të madhe apo të vogël pa e shënuar”. Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë punuar. Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt.” (Kehf, 18/49)
Kurani bën të ditur se librat e punëve do t’u jepen njerëzve të caktuar për në xhenet nga e djathta, njerëzve të caktuar për në xhehenem nga e majta ose nga pas. Ata që u jepet libri nga e djathta, emërtohen as’habi jemin (të djathtët, të vendosurit), kurse ata që u jepet nga e majta ose nga pas, as’habi shimal (të majtët, të shmangurit nga e drejta). Dhënia e librit nga e djathta është lajmërim për një fund të mirë, kurse dhënia nga e majta ose nga pas, lajmërim për një fund të keq.

Hetimi dhe llogaridhënia

Në vendin e grumbullimit (mahsher), çdo njeri do të presë shkurt apo gjatë sipas vendit dhe gradës që ka pranë Allahut. Aty njerëzit do të hetohen dhe do t’u kërkohet llogari nga Allahu pa ndërmjetës. Në hadithet Profetike bëhet e ditur se ndërsa besimtarët do t’u përgjigjen pyetjeve me lehtësi, mohuesit do të kalohen përmes një hetimi dhe llogarimarrjeje të imtë.
Gjatë hetimit dhe llogaridhënies, përveç librit të punëve, po të duhet, për njerëzit do të dëshmojnë edhe organet e trupit të tyre, edhe toka. Gjatë hetimit dhe llogaridhënies kur ai që ka bërë të mirë qoftë edhe sa grimca, do ta marrë shpërblimin e të mirës së tij, dhe kur ai që ka bërë të keqe qoftë edhe sa grimca, do ta marrë ndëshkimin e të keqes së tij, njerëzit nuk do të lihen pa u përgjigjur për këto pesë gjëra:
a) Ku e kanë shpenzuar jetën.
b) Si e kanë kaluar rininë.
c) Në ç’rrugë e kanë përdorur diturinë dhe si kanë vepruar me të.
d) Ku e kanë fituar dhe ku e kanë shpenzuar pasurinë.
e) Ku e kanë përdorur dhe konsumuar trupin.

Peshorja

Si fjalë, mizan do të thotë peshore . Ajo që duhet të kuptojmë ne me peshoren, është peshimi dhe matja (vlerësimi) e punëve me mënyrën e përcaktuar nga Allahu. Ndërkaq, është e pamundur që ne të japim ndonjë gjykim mbi këtë peshore, cilësinë e të cilës e di vetëm Allahu. Në këtë peshim specifik, fytyrën e brendshme të të cilit nuk mund ta dimë, ata që do t’u rëndojnë më shumë të mirat, do të shpëtojnë, kurse ata, të mirat e të cilëve do të vijnë lehtë, do të shkojnë në xhehenem. Lidhur me peshoren, në Kuran thuhet kështu:
“Dhe në Ditën e Kiametit, Ne do të vendosim peshore të sakta e askush nuk do të pësojë asnjë padrejtësi. Ne do të sjellim (për gjykim) çdo vepër, qoftë kjo edhe sa pesha e një kokrre sinapi. Ne jemi të mjaftueshëm për llogaritje!” (Enbija, 21/47)

Sirati

Është një urë mbi xhehenem ku do të kalojë gjithkush dhe ata që s’do të munden të kalojnë, do të bien në xhehenem. Edhe mbi cilësinë e vërtetë të siratit është e vështirë të thuhet diçka e saktë. Vetëm se një kalim i tillë sipas një mënyre që e di dhe e përcakton vetëm Allahu, do të ndodhë patjetër. Në hadithet Profetike njoftohet se ata që do të kalojnë të parët mbi sirat do të jenë Profeti Muhamed (sal’lallahu alejhi uesel’lem) dhe umeti, bashkësia e tij, dhe gjatë këtij kalimi, njerëzit do të kenë vështirësi apo lehtësi sipas punëve të tyre.
Këtë urë mjaft të lehtë për t’u kaluar nga besimtarët dhe ata që kanë bërë punë të mira, kurse mjaft të vështirë për t’u kaluar nga mohuesit, mund ta interpretojmë edhe si “urë të ndërtuar nga njeriu gjatë gjithë jetës së tij në këtë botë me anë të punëve të tij të mira apo të këqija”. Punët e këtushme të njeriut i vihen para atij si një urë. Duke u nisur nga kjo konsideratë, ndërsa punët e mira do të kryejnë funksionin e një ure të shëndoshë që ka për ta nxjerrë atë në bregun e shpëtimit (xhenet), punët e këqija do të kryejnë funksionin e një ure të kalbur që do të bëhet shkak për rrëzimin e tij në xhehenem. Të vërtetën vetëm Allahu e di!

Hauzi Keuther

Sipas njoftimit të haditheve, në ditën e kiametit, çdo Profeti do t’i dhurohet një hauz. Ndërkaq, uji i hauzit që do t’i jepet Profetit Muhamed (sal’lallahu alejhi uesel’lem), do ta ketë ngjyrën më të bardhë se qumështi dhe aromën më të këndshme se parfumi. Kush do të pijë prej tij, nuk do të ketë më etje kurrë. Profeti Muhamed (sal’lallahu alejhi uesel’lem) do të jetë i pari që në ditën e kiametit do të pijë ujë në këtë hauz, pastaj, me radhë, besimtarët që janë përpjekur në rrugën e Allahut dhe që i kanë shërbyer Islamit. Në hadithe përmbahen njoftime mbi ngjarjet që do të ndodhin pranë këtij hauzi. Ndërsa Profeti (sal’lallahu alejhi uesel’lem) do të jetë duke e pritur umetin e tij, kur të shohë se disa persona që i ka parë dhe njohur në këtë jetë do të jenë duke i çuar në xhehenem, do të ndjejë dhimbje dhe do të thotë: “Po ata janë shokët e mi, o Zot!” Atëherë atij do t’i thuhet: “Ata, duke mos e ruajtur dot drejtimin, u kthyen prapë dhe dolën jashtë vije!”
Fjala keuther që përmendet në Kuran në ajetin e parë të sures Keuther ku thuhet, “Pa dyshim, Ne të dhamë ty Keutherin” (Keuther, 108/1), në tefsiret është komentuar, përgjithësisht, si hauz. Prandaj, për hauzin e Profetit (sal’lallahu alejhi uesel’lem) në kiamet është thënë “Hauzi Keuther”.

c) Çështja e shefaatit ose ndërmjetësimit për falje

Fjala shefaat që do të thotë ndërmjetësim, në terminologjinë fetare shpreh shfaqjen e mëshirës së Allahut në një dimension tjetër përmes përdorimit prej Tij si pretekst të Profetëve, dijetarëve, dëshmorëve dhe besimtarëve sipas gradës së tyre për faljen në jetën e pasme, ahiret, të mëkateve të besimtarëve mëkatarë dhe për lartësimin në gradë të besimtarëve jomëkatarë.
“Atë ditë nuk do të bëjë dobi shefaati (ndërmjetësimi) i askujt, përveç ndërmjetësimit të atij, që i jep leje i Gjithëmëshirshmi dhe që i është pranuar fjala!” Ky ajet tregon se shefaati përmbendet në Kuran.
Ajetet e Kuranit të cilët lidhur me shefaatin thonë se “nga askush s’do të pranohet ndërmjetësim” , nuk mund të paraqiten si argumente se nuk do të ketë ndërmjetësim për falje, sepse këto ajete sillen në ato vende të Kuranit ku bëhet fjalë për fundin e mohuesve. Me këtë theksohet se mohuesit (qafir), politeistët (mushrik) dhe hipokritët (munafik) mbeten jashtë shefaatit, ndërmjetësimit për falje.
Kurse në hadithet Profetike ka njoftime të hapura lidhur me shefaatin. Kështu, në një hadith, Profeti (sal’lallahu alejhi uesel’lem) ka thënë se do të ndërmjetësojë për faljen e atyre personave nga bashkësia e tij që kanë bërë mëkate, kurse në një hadith tjetër ka bërë të ditur se për çdo Profet ka një lutje të posaçme që i pranohet, kurse lutjen e vet ai do ta bëjë në ahiret për të ndërhyrë për falje për umetin e vet. Gjithashtu, në një hadith tjetër, Profeti (sal’lallahu alejhi uesel’lem) ka thënë se, ndërsa në mahsher njerëzit do të jenë duke pritur të vuajtur e të emocionuar që të merren në pyetje, do t’i lutet Allahut që hetimi dhe llogaridhënia të mbarojnë një çast e më parë.
Le të mendojmë se në një vend ku sundon një mbret i drejtë dhe i mëshirshëm, dikush ka bërë një faj. Por ky person që i është vërtetuar faji, nuk e ka bërë zakon një gjë të tillë. Ai e ka kryer fajin i shtyrë nga disa motive egoiste, prandaj është penduar. Ai druhet nga ligjet e mbretit, veten e sheh fajtor dhe ndëshkimin që do t’i jepet, të drejtë. Ja dhe mbreti i mëshirshëm e sheh fajtorin të penduar dhe të frikësuar dhe i dhimbset. Mirëpo mbreti nuk mundet ta falë fajtorin pa arsye, sepse atëherë do t’i shkelte vetë ligjet që kishte vënë, populli do të fillonte t’i nënvleftësonte ligjet dhe njerëzit nuk do të kishin frikë më prej tij. Me këto shqetësime, mbreti ia hedh fjalën një funksionari të lartë apo kryeministrit se mund ta falë fajtorin. Atëherë, kryeministri, duke ndërhyrë dhe ndërmjetësuar pranë mbretit, bëhet pretekst për faljen e fajtorit. Ndërkaq, duke ia dhënë këtë mundësi kryeministrit, mbreti ia rrit autoritetin atij para popullit. Ja, pra, të këtij lloji janë të gjitha rastet e shefaatit për të cilat flitet në Kuran dhe në hadithet Profetike. Nisur nga kjo, ajo që i bie si detyrë njeriut për të merituar një shefaat të tillë, është të jetë i vëmendshëm në kryerjen e detyrimeve të kërkuara prej tij nga Allahu dhe i Dërguari i Tij dhe, duke pasur frikë nga ndëshkimi i Allahut, t’i kërkojë ndihmë Atij!

اَللّٰهُ أَعْلَم

Allahu di më së miri

Marrë nga:http://islami.al/etapat-e-jetes-se-ahiretit/

37. A Mund të Paraqitet Kaderi si Justifikim?

Në Islam ka kader por nuk ka fatalitet. Ashtu siç pandehin disa, kaderi nuk kërkon që njeriu ta lëshojë veten në rrjedhën e ngjarjeve dhe t’i shohë si të panevojshëm adhurimin dhe marrjen e masave parandaluese. Besimi te kaderi është një nga kushtet e qenies besimtar, por nuk është e drejtë që, duke e paraqitur atë si justifikim, të lihet pa bërë ajo që duhet bërë. Nisur nga kjo, jo vetëm s’është e drejtë që njeriu të bëjë mëkat dhe pastaj të thotë se ky ka qenë kaderi i tij, por s’është e drejtë as që, duke u mbështetur te ideja e kaderit, të mos vlerësohen shkaqet, sepse njeriu nuk e di se si është kaderi i tij ose, e thënë ndryshe, kaderi i një njeriu është i fshehtë për të.
Është për këtë arsye që njerëzit nuk shpëtojnë dot nga përgjegjësia as duke i mbështetur punët e veta te kaderi para se t’i kryejnë, as pasi t’i kenë kryer.
Në çdo gjë ka një sundim të kaderit dhe kadasë së Allahut, vetëm se duhet ditur edhe kjo se, për realizimin e ecurisë së kaderit dhe kadasë lidhur me aktet e zgjedhura të njerëzve, vetë aktet e tyre janë bërë ndërmjetës. Prandaj, shmangia e vetes nga përgjegjësia duke ia ngarkuar kaderit një punë qe e kemi kryer me kërkesën dhe dëshirën tonë, nuk është mendësi kaderi sipas Islamit dhe një qëndrim dhe trajtim i tillë i çështjes është e pamundur të përputhen me propozimet fetare-juridike të Islamit.

38. Cilat janë argumentet për ekzistencën e Allahut?

Disa Argumente Thelbesore mbi Ekzistencen e Allahut

Argumentimi i të qenës është gjithmonë më i lehtë se argu­mentimi i të paqenës. Ekzistencën e një varieteti molle mbi tokë mund ta vërtetojmë duke treguar edhe vetëm një kokërr prej atij varieteti. Kurse personi që pretendon se varieteti në fjalë nuk ekziston, mund ta vërtetojë pretendimin e tij vetëm pasi të ketë shëtitur të gjithë tokën. Dhe kjo do të thotë vështirësi gjer në përmasat e të pamundurës. Prandaj mund të themi se e pa­qena kurrë nuk mund të vërtetohet.

Dy vërtetues parapëlqehen ndaj mijëra kundërshtuesve dhe mohuesve. Po qe se dy vetë kanë rënë në marrëveshje mbi të njëjtën të vërtetë, mohimi i asaj të vërtete nga mijëra vetë me anë të vështrimeve të veta nga dritaret e tyre të ngushta, nuk ka asnjë vlerë.

Po qe se nga një mijë dyert e një pallati, 999 janë të hapura e njëra, e mbyllur, askush nuk mund të pretendojë se në atë pa­llat nuk mund të hyhet. Ja, pra, se ç’bën mohuesi: duke u tre­guar shikimeve vetëm atë derë, kërkon ta përqëndrojë vëme­ndjen vetëm te ajo. Në të vërtetë, edhe ajo derë është e mbyllur ve­tëm për botën shpirtërore të atyre që, si ai, u kanë zënë sytë perde. Për besimtarin nuk ka derë të mbyllur, mjafton që të mos i mbyllë sytë! Fundja, 999 dyer janë të hapura për të gji­thë, madje me të dyja kanatet!

Ja, pra, ajo derë dhe disa prej atyre argumenteve.

1. Argumenti i mundësisë.

Gjithësia është nga lloji i qenieve të mundshme. Pra, ekzis­tenca dhe mosekzistenca e saj janë në raport të barabartë ndaj njëra-tjetrës: gjithësia mund të ekzistojë po aq sa mund të mos ek­zistojë ose, e kundërta, mund të mos ekzistojë po aq sa mund të ekzistojë. Ndërkaq, çdo qenieje e mundshme varet nga një shkak jashtë saj, pra, që të ekzistojë, duhet të jetë një shkak i ja­shtëm që mundëson së pari ekzistencën e saj, pastaj edhe for­mat dhe cilësitë e ekzistencës së saj. E thënë ndryshe, duhet të jetë një shkak i jashtëm që të zgjedhë ekzistencën e qenies së mundshme ndaj mosekzistencës së saj. Dhe ky shkak është Allahu, Zoti i gjithësisë.

2. Argumenti i akcidencës.

Gjithësia është në ndryshim të vazhdueshëm e të pandër­pre­rë. Çdo gjë që ndryshon, është e pasqenë, akcidenciale. Nga ky aspekt, materia nuk mund të jetë e paraqenë. Dukuri si rrë­sh­qitja e vazhdueshme e materies, sipas ligjeve të termodina­mi­kës, drejt mosqenies, zgjerimi i pandërprerë i gjithësisë dhe ecja e shpejtë e diellit drejt konsumimit tregojnë se ekzistenca e ka një fillim. Çdo qenie akcidenciale, pra, e qenë ose e krijuar pas, e ka një krijues; nuk mund të ketë efekt pa motiv, rezultat pa shkak dhe art pa artist. Ndërkaq, shkaqet nuk mund të zgjaten në kahje të kundërt në formë zinxhiri të pafund. Atëherë themi se kjo gjithësi materiale që është në ndryshim të pandërprerë, që s’është e paraqenë por e krijuar pas, domethënë akciden­ci­ale, e pasqenë, për pasojë, nevojtare për një shkak të parë, e ka një krijues i cili është Allahu, Zoti i gjithësisë.

3. Argumenti i jetës.

Jeta, një mister transparent! Po, jeta është aq e çuditshme sa të mos mund të shpjegohet me shkaqe të jashtme dhe trans­pa­rente për sa i përket argumentimit të Fuqisë Krijuese. Jeta e tre­gon dhe e shpall Krijuesin e vet drejtpërsëdrejti. Jeta është një dukuri e magjishme që i magjeps shkencëtarët me përbërjen e saj misterioze, kurse njerëzit e thjeshtë, me transparencën e saj! Dhe, me gjuhën e gjendjes cilësore të saj, jeta duket sikur thotë: “Mua më ka krijuar Allahu, Zoti i gjithësisë!”

4. Argumenti i rregullsisë.

Ashtu si çdo objekt përbën një tërësi pjesësh harmonike, ash­tu dhe gjithësia është një tërësi pjesësh harmonike. Dhe ky është një argument i pagabueshëm që tregon se në gjithësi ka rregull dhe harmoni dhe argumenton ekzistencën e një Rre­gulluesi dhe Harmonizuesi që është Allahu, Zoti i gjithësisë.

5. Argumenti i artit.

Nga atomi te njeriu, nga qeliza te galaktikat, në tërë gji­thë­sinë bie në sy një art i hollë dhe marramendës. Sigurisht, në të­rë gjithësinë, çdo vepër (objekt)

ka një vlerë shumë të madhe artistike,
është shumë e çmuar,
bëhet shumë lehtë dhe brenda një kohe shumë të shkurtër,
bëhet në një numër të madh,
është e ndërlikuar dhe e shumëllojshme,
është e vazhdueshme.

Mirëpo, në punët e bëra në dukje në një kohë të shkurtër, në një numër të madh, lehtë dhe të komplikuara, nuk duhet të ketë vlerë artistike. Vetëm se, nëse bërësi është Allahu, Zoti i gjithë­sisë, çdo gjë ndryshon dhe të kundërtat bëhen bashkë!

6. Argumenti i kuptimshmërisë dhe qëllimit final.

Në çdo objekt bie në sy një qëllim final, një synim, një dobi, të posaçme këto për atë objekt, si dhe fakti që në atë objekt ndiqet një rezultat; në të njëjtën kohë, qoftë edhe në një mole­kulë, madje, nuk vërehet kotësi, mungesë qëllimi dhe kuptimi si dhe ndonjë situatë që do të konsiderohej shpenzim ose shpër­dorim material apo energjitik. Mirëpo as në botën lëndore, as në botët bimore e shtazore, si dhe as në materien dhe dukuritë nuk ka vetëdije dhe përceptim e njohje që në ekzistencën e tyre të ketë kuptimshmëri dhe të ndiqet një varg i tillë qëllimesh. Atëherë, po t’ia atribuojmë këtë funksionim të vetëdijshëm në gjithësi, këtë kuptimshmëri dhe këtë varg qëllimesh finale Alla­hut, Zotit të gjithësisë, themi se mund të kemi zënë një rrugë të arsyeshme!

7. Argumenti i dhembshurisë, mëshirës dhe ushqyer­jes.

Nevojat e të gjitha krijesave, veçanërisht të njeriut, janë të pafundme, kurse mundësia për të zgjedhur, e barabartë me zero. Ndërsa është kështu, nevojat e të gjithë nevojtarëve plotë­sohen nga një vend i pashpresuar dhe në një mënyrë të pa­shpresuar, në sasinë dhe cilësinë e kërkuar. Dërgimi i ndihmës e vërteton hapur faktin se ndihma e dërguar i përgjigjet plotë­sisht nevojës dhe, kështu, është një dorë dhembshurie ndaj çdo krijese më e afërt se vetvetja, që u përgjigjet nevojave. Kjo dhe­mbshuri, mëshirë dhe ushqyerje sistematike që vepron në tërë gjithësinë dhe që ka për të vepruar gjer në pafundësi, tregojnë për një Individualitet të Shenjtë me atribute që i japin mundësi për t’i kryer të gjitha këto punë, si dhe të pastër prej atributeve që shprehin mangësi dhe relativitet, dhe e vërtetojnë Atë.

8. Argumenti i ndihmës reciproke.

Nga më të largëtit nga njëri-tjetri gjer te më të afërtit, të gjitha krijesat vrapojnë në ndihmë të njëra-tjetrës. Në një ndihmë të tillë, dy qenie të gjinive dhe llojeve të ndryshme që s’kanë asnjë lidhje me njëra-tjetrën, bëhen pothuajse si pjesë të një të tëre du­ke e plotësuar njëra-tjetrën. Mendoni se si bakteriet, krimbat dhe dheu bashkohen me të njëjtin qëllim në ndihmë të bimëve, gjë që përsëritet pa pushim. Kjo veprimtari e këtyre qenieve pa mendje dhe vetëdije që e lë pa mend mendjen dhe të mahnitur vetëdijen, na shpalosin para syve të vërtetën se në planin e pa­sëm të saj është veprimtaria plot urtësi e një Individualiteti që është Qenie e Domosdoshme. E shprehur ndryshe, me gjuhën e kësaj ndihme reciproke, tërë gjithësia thotë “Allah”!

9. Argumenti i pastërtisë.

Pastrimi dhe pastërtia që vërehen nga njeriu në qiell e gjer në thellësitë e kozmosit, si një argument më vete, na tregojnë për një Individualitet të quajtur i Shenjtë[1].

Bakteriet, insektet, milingonat dhe sa e sa kafshë grabitqare që e pastrojnë tokën, era, shiu dhe bora, ajzberget dhe peshqit në dete, atmosfera dhe vrimat e zeza në kozmos, oksigjeni që na e pastron gjakun dhe frymëzimet shpirtërore që na e shpë­to­jnë shpirtin prej shqetësimeve, na informojnë paprerë mbi em­rin i Shenjtë, i Pastër dhe, pas këtij emri na tregojnë Indivi­dua­litetin e Shenjtë!

10. Argumenti i fytyrave.

Ndërsa çështjen, në fakt, mund ta përgjithësojmë në të gjitha krijesat, për ta ngushtuar dhe konkretizuar më mirë, le ta traj­tojmë atë duke u përqëndruar vetëm te njeriu dhe vetëm te fy­tyra e tij që është karakteristika më e qartë dalluese që e bën të veçantë çdo individ njerëzor nga tjetri.

Fytyra e një njeriu, kushdoqoftë ai, gjer në hollësitë më të vogla, nuk i përngjet absolutisht askujt prej miliarda njerëzve para tij. Ky rregull vlen edhe për njerëzit që kanë për të ardhur në botë pas tij. Të vizatosh në një sipërfaqe krejt të vogël miliar­da portrete të njëjta në një aspekt, por të ndryshme nga njëri-tjetri në një aspekt tjetër dhe pastaj ta veçosh njërin ndër mili­arda portrete të mundshme për t’i ngjarë njëri-tjetrit dhe çdo gjë ta vësh në një rrugë dhe formë ndër rrugë dhe forma pafundë­sisht të ndryshme, e gjitha kjo është, sigurisht, një shpallje e Zo­tit që e njeh gjer në imtësi çdo qenie që e krijon dhe që zotëron dijen dhe mundësinë për t’i dhënë asaj qenieje formën që dë­shiron, një shpallje aq e fuqishme sa ta dëgjojnë edhe shurdhët! Po, krijimi i organeve të një fytyre, të ndryshme nga organet e fytyrave të tjera dhe pajisja e çdo syri me një veçori dalluese absolutisht nga të gjithë sytë e tjerë, i tregon dhe ia bën të njohur çdo njeriu me ndërgjegje, qoftë ai edhe pa dritë në sy, Individualitetin që i krijon të gjitha këto dhe i pajis me urtësi të pafundme!

11. Argumenti i shtytjes hyjnore. [2]

Sapo del nga veza, biba mundet të notojë. Milingonat që da­lin nga fshikëza, fillojnë menjëherë të rrëmojnë korridor. Bleta mund t’i thurë brenda një kohe shumë të shkurtër hojet që janë një mrekulli arti, po kështu, merimanga mund ta thurë rrjetën e saj aq të hollë. Nga të gjitha këto kuptojmë se këto dhe të tjera kafshë të ngjashme i kryejnë këto veprime me anë të informaci­oneve që u jepen në një botë tjetër dhe të aftësive të bashkë­li­ndura. Mirëpo nuk ndodh aspak kështu me njeriun, i cili është i detyruar ta mësojë gjithçka në këtë botë, megjithëse është krije­sa më e përsosur për sa u përket aftësive dhe mundësive! Kjo do të thotë se krijesat e tjera nuk i kanë ato aftësi dhe mundësi nga vetja, por ua ka dhuruar Individualiteti që e bën çdo gjë me kuptim dhe urtësi!

Të vegjlit e ngjalave që i lëshojnë vezët disa kilometra larg dhe kthehen, sapo dalin nga veza, vihen në rrugë dhe e gjejnë nënën sikur ta kishin vënë aty me duart e veta! Me ç’mund të shpjegohet kjo veçse me shtytjen hyjnore? Po qe se kjo mrekulli që e shohim te kafshët shpjegohet vetëm e vetëm si një e dhënë e Allahut, Zotit të gjithësisë, atëherë ky shpjegim mund të shihet si racional dhe logjik, ndryshe, çdo interpretim tjetër mbetet thjesht një përçartje!

12. Argumenti i shpirtit dhe ndërgjegjes.

Edhe cilësia e shpirtit tonë që nuk ia njohim natyrën, por për ekzistencën e të cilit askush nuk ka dyshim, dhe e veprimit të funksioneve të tij mbi kurmin tonë, është një ndër argumentet që njoftojnë për Zotin. Elementi që e përfaqëson në botën tonë Botën e Urdhrit[3], është shpirti dhe shpirti ka ardhur në këtë bo­të vetëm për zhvillim dhe përsosje[4]. Meqë ndikimi i urtësisë së kësaj mbi përfundimin është jashtë temës sonë, po mjaftohemi këtu vetëm duke e prekur pikën që e argumenton ajo. Fakti që shpirti që, si natyrë, nuk ka të bëjë aspak me botën tonë mate­riale, dërgohet këtu nga një botë e posaçme për të dhe që vihet në një proces maturimi sipas një programi të caktuar, është, pa dyshim, një prej argumenteve më të rëndësishëm që njoftojnë për Zotin.

Nga ana tjetër, parandjenjat te njeriu dhe kthimet te Zoti pa pasur asnjë shkak të jashtëm, orientimet kah Ai dhe përsëritja në miliona herë e këtyre dukurive janë një argument i hapur i faktit që ndërgjegjja e cila ndodhet te njeriu në mënyrë të bash­këlindur dhe është njëri prej preteksteve më të rëndësishëm për gjetjen e Zotit, është e dhënë gjer në adhurim pas Krijuesit të vet dhe është e lidhur me Të me të gjithë qenien e vet. Fundja, a s’është ndërgjegjja njëri prej dëshmitarëve të pagabueshëm të marrëveshjes mes Zotit dhe shpirtit të njeriut?[5] Ja, pra, me shtytjen e domosdoshmërisë dhe detyrimit të respektimit të kë­saj dëshmitarie, ndërgjegjja thotë: “Allah”!

13. Argumenti i krijimit dhe historisë.

Ekzistenca tek çdo njeri e një ndjenje dashurie ndaj të mirës dhe të bukurës si dhe, në të kundërt, e një ndjenje urrejtjeje ndaj të keqes dhe të shëmtuarës, është një realitet aq i hapur e i qartë, sa askujt nuk do t’i shkonte mendja për të kundërtën. Kjo do të thotë se, me ndërtimin e tyre siguron prirjen nga mora­li­teti dhe e mira dhe largimin me neveri dhe urrejtje nga imorali­teti dhe e keqja, këto ndjenja argumentojnë se i zoti i sistemit që e urdhëron njeriun për të vepruar mirë e bukur dhe e pengon nga sjelljet e këqija e të shëmtuara, është po ai Individualitet që ia ka dhënë njeriut këto ndjenja. Dhe, pa asnjë dyshim, ky Indi­vidualitet është Allahu, Zoti i gjithësisë!

Historia e feve është dëshmitare se njerëzimi nuk e ka kaluar asnjë prej periudhave të tij pa besim. Në çdo periudhë, njeriu ka pasur një besim qoftë edhe të shtrembër apo bestyt, qoftë edhe qesharak, dhe ka ndjekur një sistem moralo-shpirtëror të caktuar. Në mënyrë të veçantë, besimi është një nevojë sepse ekziston në krijim. Individualiteti që e ka shtresuar këtë nevojë në krijimin e njeriut dhe Individualiteti që na urdhëron ne të besojmë, është i njëjti Individualitet. Ai është Allahu, Zoti i gji­thësisë!

14. Argumenti i ndjenjave.

Njeriu është pajisur me mijëra ndjenja. Çdo ndjenjë bart një natyrë mesazhi nga një botë jashtëlëndore. Ndërkaq, te çdo nje­ri është një ndjenjë që ia bën të njohur atij Zotin drejtpërdrejt. Kjo është ndjenja e pavdekshmërisë. Për shkak të kësaj ndjenje njeriu përpiqet pa pra për pavdekësinë dhe amshueshmërinë. Asgjë e fundme, e konsumueshme dhe e vdekshme nuk mun­det ta kënaqë atë vërtetësisht. Dhe kjo ndjenjë nuk është e mu­ndur t’i jetë lënë njeriut nën ndikimin e ndonjë gjëje të fundme. Asnjë prej shkaqeve që janë të fundmë nuk mund ta ofrojë këtë pasion për pavdekshmërinë. Mirëpo ekzistenca e kësaj ndjenje është një fakt, një realitet, pra është e pamundur të mohohet. Atëherë themi se këtë ndjenjë na e ka dhënë neve ai që na ka krijuar, Zoti. Dhe është Ai që ka për të na e dhënë edhe jetën e pafundme!

15. Argumenti i marrëveshjes.

Po qe se dhjetë gënjeshtarë të njohur na vijnë njëri pas tjetrit e na thonë se na është djegur shtëpia, themi “ka mundësi” edhe pse i njohim ata dhe e dimë se qoftë edhe një herë s’kanë thënë të vërtetën! Ndodh kështu sepse në mes është një marrëveshje, qoftë edhe mes disa gënjeshtarësh! Mirëpo marrëveshja (se Zoti ekziston) për të cilën po bëjmë fjalë këtu, është marrëveshje mes mijëra profetësh, qindramijëra shenjtorësh dhe miliona nje­rë­zish. Pika kryesore e marrëveshjes së arritur nga këta njerëz që kanë jetuar në kohë dhe vende të ndryshme, është e vërteta “Allahu ekziston”. Kur i jepet rëndësi edhe marrëveshjes së dhje­të gënjeshtarëve mbi një gënjeshtër, ç’njeri mund të jetë ai njeri që nuk i beson marrëveshjes së miliona profetëve dhe njerëzve të shquar që s’është dëgjuar të gënjejnë kurrë? Dhe si mund të quhet i mençur një njeri i tillë?

16. Argumenti i Kur’anit.

Të gjitha argumentet që vërtetojnë se Kur’ani është fjalë e Allahut, janë, në të njëjtën kohë, edhe prova të ekzistencës së Allahut, Zotit të gjithësisë. Janë qindra argumente mbi Kur’anin si fjalë e Zotit që janë të parashtruara me imtësi në burimet bi­bliografike e teorike të Islamit lidhur me çështjen përkatëse. Ne po mjaftohemi duke ua lënë atyre aspektin vërtetues të çështjes. Të gjitha këto argumente, me gjuhën e tyre të posaçme, thonë: “Allahu ekziston”!

17. Argumenti i profetësisë.

Edhe të gjitha argumentet që vërtetojnë profetësinë e profe­tëve, veçanërisht të profetit Muhammed (s.a.s), duhet t’u shto­hen provave që flasin për Zotin. Sepse qëllimi final i ekzistencës së profetëve është shpallja e unitetit të Zotit, e emërtuar në Is­lam, tevhid, besimi monoteist mbi Allahun, Zotin e vetëm të gji­thësisë. Prandaj, të gjitha argumentet e çdo profeti që vërtetoj­në profetësinë e tij, janë, në të njëjtën kohë, në tërësi, argumen­te të ekzistencës së Zotit. Ndërkaq, ne s’do të qëndrojmë mbi ta një për një sepse kjo është jashtë tematikës sonë, por do të the­mi vetëm kaq, që, të gjitha argumentet që pohojnë se një profet është i vërtetë, pohojnë me të njëjtën forcë, madje më me forcë se Allahu ekziston dhe është një!


[1] Në origjinal: Kuddus, i pastër, i shenjtë, shenjtërisht i pastër; një nga emrat e Allahut.
[2] Në origjinal: sevk-i ilahi.
[3] Në origjinal: alem-i emr, bota e ekzistencës së pakushtëzuar, bota hyjnore.
[4] Në origjinal, përkatësisht: terakki, përparim, zhvillim; tekamul, evolucion, përsosje.
[5] Në origjinal: Bezm-i Elest, marrëveshja, para krijimit të njeriut, mes Zotit dhe shpirtrave (të njerëzve) ku Zoti i pyeti shpirtrat: “A s’jam unë Zoti juaj?” Dhe shpirtrat iu përgjigjën: “Po, Ti je Zoti ynë!”

39. Pse janë krijuar natyra, ligjet e natyrës dhe shkaqet?

1. Ligjet dhe shkaqet janë mjete dhe pengesa ndarë­se

Duke e krijuar gjithësinë materiale, Zoti ka krijuar edhe ligjet e natyrës dhe shkaqet bashkë me të dhe si tipar individual dhe veçori të natyrës. Ato që hyjnë në fushë të ekzistencës me urdh­rin “bëhu” të dhënë në krijimin e parë, hyjnë në këtë fushë, në të njëjtën kohë të pajisur edhe me këtë veçori. Këtë të vërtetë e shpreh edhe ajeti kur’anor, “… dhe i dhamë asaj një shkak për çdo gjë” (Kehf, 18/84).

Ndërkaq, të gjitha shkaqet dhe ligjet janë pengesë ndarëse të dinjitetit dhe madhështisë së Zotit; pas tyre është Allahu, Zoti i gjithësisë, vepruesi i vërtetë dhe krijuesi i qenies ku përfshihen edhe shkaqet. Ligjet dhe shkaqet kanë për detyrë t’i shpërndaj­në dhe shpallin veprimet dhe ndikimet e vërteta me burim atë Fuqi dhe janë si nga një perde prej dantelleje që e mbrojnë di­njitetin e Tij ndaj vlerësimeve sipërfaqësore e formale të mend­jes.

Edhe mes njerëzve, personat me pozitë kanë një dinjitet, madhështi dhe vlerë të caktuar, në raport të drejtë me postin dhe pozitën, për pasojë, veprojnë jo drejtpërdrejt, por me anë të një sërë mjetesh dhe pas një pengese ndarëse (kushtesh e mjetesh). Ata nuk ndërhyjnë personalisht në punët që kryejnë zyrat e dikasterit të tyre, nuk janë ata që i kryejnë ato punë. Ata e zhvillojnë të gjithë veprimtarinë në krye të të cilës ndodhen dhe të cilën e drejtojnë, me anë të njerëzve të tjerë, kurse vetë nuk duken tjetërkund veçse në zyrën e vet. Për shembull, krye­tari i shtetit nuk shkon të kontrollojë tregun si një nëpunës bash­kie, sepse s’ia lejon detyra dhe pozita. Nuk është gjenerali ai që merret me pastrimin e kapanoneve, të armëve, etj. por ushtarët dhe i gjithë personeli tjetër sipas detyrave, përgjegjësive dhe ra­ngjeve, kurse ai vetë nuk duket. Në mundemi të bëjmë një për­ngjasim, Zoti që është zotëruesi dhe sunduesi i vetëm i gjithësisë dhe tërë ekzistencës, i krijon dhe drejton të gjitha dukuritë që ndodhin në gjithësi duke përdorur ligjet dhe shkaqet “duke u fshehur” pas tyre. Sepse këtë kërkon dinjiteti dhe madhështia e Tij. Me një ndryshim që gjërat që Allahu i bën pengesë ndarëse për dinjitetin dhe madhështinë e Tij, nuk kanë një veprim dhe ndikim të vërtetë.

Shkurt, ligjet dhe shkaqet janë si një zyrë administrative e shtetit, prandaj zbatimi i urdhrave dhe porosive që vijnë nga kreu i shtetit, lidhet me atë zyrë ose nëpunësit që veprojnë në kuadrin e asaj zyre. Në të vërtetë, është Allahu që i kryen ose që i detyron të kryhen të gjitha punët.

2. Ligjet e natyrës dhe shkaqet janë krijuar për t’u bërë objekti i parë i ankesave të padrejta.

Materia dhe dukuritë kanë dy anë: anën materiale dhe anën ideale, të jashtmen dhe të brendshmen. Krejt si pasqyra. Njëra faqe e pasqyrës, e pastër, e rrafshtë, e shkëlqyer, pasqyruese, kurse faqja tjetër, e fëlliqur, e shëmtuar, e errët. Edhe ana ide­ale e materies ku s’ka ligje dhe shkaqe, është e kthjellët dhe e pastër. Jeta, drita dhe mëshira janë vetëm tri cilësi të kësaj ane. Kurse në anën e jashtme të saj ndodhen disa gjendje të kundër­ta me dinjitetin, madhështinë, përsosmërinë dhe bukurinë e Zo­tit dhe të papëlqyeshme për syrin, veshin, hundën, madje për përfyty­rimin dhe mendimin dhe për t’i fshehur ose, disa herë, për t’i bërë objekt këto janë krijuar ligjet dhe shkaqet. Zoti ve­pron pas këtyre shkaqeve dhe pengesave ndarëse e fshehëse. Veçanë­risht, edhe urtësia për të siguruar që ankesat e padrejta e pa vend të mos i drejtohen drejtpërdrejt Zotit, e ka bërë të domos­doshme krijimin e ligjeve dhe shkaqeve. Sepse njerëzit e pa­ditur, injorantë dhe indiferentë, shpesh herë, duke mos i parë dot urtësitë e holla e të thella në materien dhe dukuritë, si re­zultat, shumë bukuri të fshehura, i drejtohen vetë Zotit dhe i an­kohen Atij. Mirëpo një ankesë e tillë është një fatkeqësi më e madhe se e keqja ose fatkeqësia për të cilën bëhet ankesa. Po, shumë herë, fatkeqësia që bëhet shkak për ankesë, sjell një fat­keqësi të re më të madhe. Ja, pra, Individualiteti i Madh që ësh­të Mëshirues dhe Bamirës[1], duke e fshehur veprimin e Tij pas ligjeve dhe shkaqeve, ka dashur t’i shpëtojë njerëzit nga fatke­qësia e vërtetë dhe u ka dhuruar atyre justifikime.

Kështu, ankesa e fshehur në klithmën e nënës së djegur për humbjen e frytit të zemrës së saj, është mbështjellur me perden e sëmundjes dhe fatkeqësisë duke e mbrojtur atë nënë nga pa­turpësia ndaj Zotit që është fatkeqësi më e madhe se humbja e fëmijës. Sa të varfra janë fjalët tona mbi madhërinë e Zotit që sillet me kaq dhembshuri ndaj robve të vet, ndaj madhërisë së vërtetë të Tij!

3. Ligjet e natyrës dhe shkaqet janë krijuar për t’ia ekspozuar shikimit artin hyjnor.

Madhështia e artistit vlerësohet me vlerën e veprave të tij. Zogj këngëtarë, lule ngjyra-ngjyra, hollësi të një arti mrekullor të vëzhguara edhe në qenien më të vogël e sa e sa të tjera… Në të gjitha këto, Allahu, me gjuhën e natyrës, i bën të shqiptohen e këndohen emrat dhe atributet e Tij dhe, duke i ekspozuar shfa­qjet e këtyre emrave dhe atributeve nën emërtimin “shka­qe”, ua paraqet qenieve të vetëdijshme për t’i vëzhguar e sodi­tur. Kurse vetë sodit habinë dhe mahnitjen e tyre!

Çdo zotërues bukurie dhe përsosjeje dëshiron ta shohë dhe ta tregojë bukurinë dhe përsosmërinë e vet. Prirja për një kë­naqësi të tillë e vënë re në botë edhe në artistët njerëzorë plot të meta, shfaqet me galeritë dhe ekspozitat e artit, nga të cilat, çdo ditë njëra mbyllet e tjetra hapet. Mirëpo bukuria dhe përsos­më­ria te njeriu, si një njësi mase për ta kuptuar Zotëruesin e Buku­risë dhe Përsosmërisë Absolute, ndodhet në nivelin më të ulët. Megjithëkëtë, qoftë edhe me një thjerrëz të tillë matjeje është gjithmonë e mundur të dallohet dhe kuptohet vullneti i lartë dhe dëshira e Allahut, Zotëruesit të Bukurisë dhe Përsosmërisë Absolute, për ta bërë natyrën një sallon ekspozimi me dëshirën për ta parë dhe treguar bukurinë dhe përsosmërinë e vet. Eshtë ky dallim dhe kuptim që e shtyn njeriun ta madhërojë dhe she­njtërojë Allahun. Madhërimi dhe shenjtërimi i Allahut, Zotit të gjithësisë, buron nga vetëdija e robit (krijesës) ndaj Zotit dhe e adhurimit të Tij. Adhurimi i Zotit është qëllimi final i krijimit të njeriut, madje i tërë gjithësisë. Ja, pra, shkalla e shkaqeve është e rëndësishme për ne sepse na fut në udhën drejt një qëllimi të tillë për të arritur në horizont.

4. Gradualiteti në ligjet e natyrës dhe shkaqet.

Gradualiteti në ligjet e natyrës dhe shkaqet është parim. Dhe kjo është nga argumentet më enigmatike që vërtetojnë madhë­shtinë e artit hyjnor. Sepse tregimi veç e veç i shfaqjeve të em­rave në çdo shkallë e në çdo etapë si dhe prania e mrekullisë artistike që është e pranishme në të tërën, edhe në të gjitha pje­sët që formojnë etapat e ndryshme formësuese të një organiz­me, është veçori e posaçme vetëm për artin e Zotit dhe për atë Artist të madh. Një veçori të tillë është e pamundur ta shohësh dhe ta tregosh në ndonjë vepër tjetër artistike.

5. Ligjet e natyrës dhe shkaqet janë rrjedhojë e do­mosdoshme dhe përfundim i ndodhjes sonë në vendin e urtësisë.

Ahireti, jeta e pasme, është vendi i fuqisë[2] (mundësisë së pakufizuar), kurse kjo botë është vendi i urtësisë[3]. E thënë ndryshe, ndërsa në jetën e pasme sundon më shumë fuqia, në këtë botë sundon urtësia. Për rrjedhojë, në jetën e pasme, ligjet dhe shkaqet do të lihen jashtë funksionimit, kurse në këtë botë, ligjet dhe shkaqet funksionojnë si domosdoshmëri e urtësisë.

Krahas emrave si Halik (krijues), Rezzak (furnizues e ush­qy­es), Shafi (shërues), Mukaddir (vlerësues), Musavvir (përsh­kru­es), etj., Zoti mban edhe emrin Hakim (i urtë). Me këtë emër të bekuar, Ai bën punë me urtësi: me urtësi krijon, me urtësi i bën ligjet dhe shkaqet pretekste të veprimtarisë së Tij, me urtësi e thur dantellën e ekzistencës në kuadrin e marrëdhënieve që i ka ngritur mes pretekstit me efektin dhe shkakut me pasojën.

Kurse në jetën e pasme, meqë aty do të sundojë fuqia, Zoti do të veprojë me fuqinë e vet. Botën tonë të përkohshme e ka­limtare do ta shembë së bashku me ligjet dhe shkaqet që vepro­jnë në të, dhe do të krijojë një banesë të re dhe krejt tjetër, ku janë për parim kuptime të tjera. Në atë botë, të gjitha masat e vlerave të posaçme për këtë botë do të fshihen dhe qenia, duke marrë një natyrë tjetër, do të bartet në platformën e fuqisë.

Në këtë botë të pafundme ku sundon fuqia, për të ngrënë fruta nuk do të ketë nevojë të plugohet e të mbillet toka. Edhe rrobat e xhennetit, parajsës, të përgatitura pa gërshërën dhe gji­lpërën e rrobaqepësit, do ta veshin të zotin. Meqë atje s’do të ketë vjetërim, plakje e vdekje, nuk do të jenë as shkaqet që ço­jnë në këto përfundime. Kjo botë është shtëpia e shërbimit, kur­se bota tjetër, shtëpia e shpërblimit. Prandaj, për të merituar të mirat e atjeshme, duhet punuar këtu duke u mbajtur pas shka­qeve. Kurse në jetën e pasme, ahiret, nuk do të ketë as shkaqe si këto, as dhe punë.

6. Ligjet e natyrës dhe shkaqet janë krijuar për se­k­re­tin e propozimit dhe provimin.

Ligjet dhe shkaqet janë nga një perde (pengesë ndarëse) më vete. Këto perde të vendosura mes syve tanë dhe të panjohurës me qëllim për t’i dalluar ata që i besojnë të panjohurës prej aty­re që s’i besojnë, ndihmojnë për ta veçuar besimtarin prej mo­huesit. Besimi te e panjohura është vetia më dalluese e besim­tarit. Këtu duhet bërë kujdes në këtë specifikë:

Po të dëshironte, Zoti mund të mos i krijonte ligjet. Bie fjala, e ngarkonte tokën mbi shpinën e një engjëlli që mund ta shih­nim, dhe atëherë ne s’do të bënim fjalë për ligjin e gravitacionit. Ose, për të pasur një fëmijë, vinte si kusht vetëm një lutje të një nate dhe të nesërmen, njeriu do ta gjente fëmijën në prag të de­rës. Po të dëshironte, Allahu i përdorte yjet si shkronja dhe, du­ke e shkruar emrin e vet në qiell, na lajmëronte për ekzistencën dhe individualitetin e vet. Ose Zoti e krijonte njeriun me aftësi për të biseduar me të dhe, pastaj, Zoti bisedonte me të gjithë njerëzit veç e veç. Kështu, mund të përmendnim shumë gjëra. Vetëm se atëherë do të shmangej qëllimi final i krijimit, sepse qëllimi final i krijimit të njeriut është vënia e tij në provë. Atë­herë, as mendja s’do të kishte më kuptim, as dhe propozimi për adhurimin e Zotit. Në të njëjtën kohë, njeriut do t’i hiqej vullneti dhe njerëzit do të detyroheshin të besonin, gjë që do të ishte në kundërshtim me frymën e përgjegjësisë. Atëherë, njerëzit shpirt­bardhë si Ebu Bekri nuk do të dalloheshin nga njerëzit shpirtzinj si Ebu Xhehli. Meqë nuk do të kishte më të fshehtë prove, po­zita e njeriut që i lë engjëjt pas, do të mbetej e palëkundur dhe krijimi i njeriut s’do të kishte më kuptim.

7. Ligjet e natyrës dhe shkaqet janë krijuar për zhvi­llimin e ideve, për formimin e diturive, shkencave dhe qytetërimeve.

Që nga dita kur është krijuar, njeriu e ka përqëndruar kure­shtjen dhe kërkimin mbi lëndën dhe materien të krijuara nga Zoti; si rezultat, ai i ka zbuluar gjërat dhe dukuritë të krijuara në një formë të fshehur dhe, me përpjekjet e tij, teknologjia dhe qy­tetërimi kanë arritur në nivelin e ditëve të sotme. Por po qe se çdo gjë do të ishte krijuar qysh në fillim në formë të hapur, pra, do të dihej, nuk do të kishte as kërkim, as zbulim dhe as zhvillim. Njerëzit do ta quanin të zakonshme gjithçka që do të shihnin dhe nuk do të kishin punë tjetër veçse të prisnin vde­kjen për t’u larguar nga kjo botë siç kishin ardhur…

8. Ligjet e natyrës dhe shkaqet, duke prodhuar një ambientim, afërsi dhe shprehi të caktuar, e bëjnë jetën të dashur.

Ambientimi dhe shprehitë të çliruara nga qëndrimet e skaj­sh­me, janë veti të pamohueshme të jetës së jetuar me kënaqësi. Jeta e mangët nga këto veti s’do të ishte aspak e pëlqyeshme dhe e dashur. Duke mos e ditur se me ç’gjëra do të përballej të nesërmen, njeriu jo vetëm s’do të mund të planifikonte dot gjë për të nesërmen, por s’do t’i mbetej të bënte gjë tjetër veçse të habitej dhe hutohej, gjë që s’do të ishte aspak e dëshirueshme. Përgjithësisht, po qe se në botë nuk do të veprohej në bazë të ligjeve dhe shkaqeve, të gjitha vlerat që e bëjnë këtë jetë të jetë kjo që është, si rregullsia dhe ekuilibri, nuk do të ekzistonin, pra, nuk do të kishte jetë.

Rruga e mesme e ambjentimit dhe shprehive është jetesa duke arsyetuar dhe medituar. Njëri qëndrim i skajshëm do të ishte fshirja e arsyetimit dhe meditimit, kurse qëndrimi tjetër i skajshëm do të ishte një përqëndrim i jashtëzakonshëm në ar­syetim dhe meditim që do ta helmonte jetën. Ndërkaq, si në çdo gjë tjetër, edhe këtu besimtari zgjedh rrugën e mesme.


[1] Në origjinal, përkatësisht: Rahman dhe Rahim.
[2] Në origjinal: darul kudret.
[3] Në origjinal: darul hikmet.

40. Pse Allahu nuk i krijoi njerëzit të njëjtë dhe të barabartë?

Le të përpiqemi t’i japim përgjigje të shkurtra me pika kësaj pyetjeje të gjatë që e preokupon mendjen e njeriut të sotëm më shumë se të çdo periudhe të mëparshme.

1. Njeriu e do atë që njeh me aq sa e njeh.

Po, njeriu e do atë që e njeh me aq sa e njeh, kurse i sillet si armik atij që s’e njeh; kështu ka ndodhur gjithmonë. Në fakt, një mosnjohje e tillë shtrihet edhe nën të gjitha pyetjet që vijnë erë kundërshtim. Sikur të kishte dëshirë njeriu për ta njohur kri­juesin e vet sa ç’ndjehet i dëshiruar për ta njohur një popu­lla­ritet, sikur ta shqyrtonte njeriu librin e gjithësisë me kriteret dhe etalonet e Librit të Allahut duke përfituar nga mësimet e mje­sh­tërve që ia bëjnë të njohur e ia përshkruajnë Zotin e vet, sikur, duke ua vënë veshin sadopak të vërtetave të dala nga i Dër­guari i Allahut[1], që i janë jetës jetë, për të mundur të sodisë as­pektin përkatës të botës hyjnore të materies dhe dukurive me anë të blusë së tufave dritësore të formuara, si rezultat, në ndër­gjegjen e tij, do t’u gjente zgjidhje qysh në krye të punës shumë pyetjeve dhe çështjeve që ia preokupojnë mendjen. Mirëpo ec e shih se në një periudhë kur dituria dhe meditimi janë vrarë, e kemi të pamundur të themi se ekziston ndonjëra prej këtyre!

2. Gjithë qenia, përfshi edhe njeriun, gjithë krijimi është pasuri e Zotit.

Sa shumë gjëra ka që njeriu e pandeh veten për pronar të tyre, pra dhe që u del për zot ndërsa, duke e vrarë mendjen fare pak, do ta kuptonte se pronari dhe i zoti i tyre është Allahu dhe, kështu, do të hiqte dorë nga kjo çështje!

Ne s’mund të jemi pronari as i kafshatës që e fusim në gojë, sepse duhet të futet në punë tërë gjithësia që të përgatitet ajo kafshatë e të na vijë në tryezë. Kjo do të thotë se ai që na e dhuron atë kafshatë, mund të jetë vetëm Individualiteti që është i aftë për ta krijuar tërë gjithësinë. Meqë Ai është i zoti i çdo gjë­je, vetëm Ai ka të drejtë të veprojë në pronën ku është zot, sepse pronari vepron si të dojë në pronën e vet dhe vetëm pro­nari mund ta administrojë pronën e vet!

Por shihni guximin dhe padrejtësinë e njeriut që i jep të drej­të rrobaqepësit ta presë e ta qepë, ta shkurtojë e ta zgjasë rro­bën që e bën sipas shtatit të njeriut që e përdor si model, kurse e quan të tepër t’ia njohë këtë të drejtë Zotit!..

3. Allahu ka emra të pafund.

Çdo emër kërkon praninë e pasqyrave që do të pasqyrojnë shfaqjet e veta. Për shembull, që të pasqyrohet, emri Rezzak, Ushqyes, kërkon praninë e qenieve që kanë nevojë për t’u ush­qyer, kurse emri Shafi, Shërues, kërkon praninë e sëmundjeve dhe të të sëmurëve prej tyre. Ndërsa e interpretojmë këtë ci­lë­sinë e shfaqjes me aspektin që sheh nga ne, i themi “vrapimi i emrave në ndihmë”. Me emrin Muxhib (që i përgjigjet thirrjes, ftesës), Allahu shkon në ndihmë të atyre që kanë mbetur në vë­shtirësi, me emrin Kabz (që të shtrëngon, të tund e të sjell në vete), shkon në ndihmë të atyre që kanë rënë në indiferentizëm dhe përgjumje, kurse me emrin Basit (lehtësues), shkon në ndihmë të atyre që janë mbytur në halle. Po të merren të gjithë emrat një e nga një e të shqyrtohen pasqyrat që kërkojnë cilë­sitë e shfaqjeve si dhe gjendjet, situatat dhe trualli lidhur me ato pasqyra, atëherë do të shihet fytyra e urtësisë e pamjeve në je­tën shoqërore të pandehura si diferencime.

Kjo do të thotë se Zoti na e bën të njohur veten me këta em­ra të pafund dhe na tregon shfaqjet e Tij të ashpërsisë dhe bu­kurisë[2]. Ai na shfaqet në gjembat e trandafilit me emra që shprehin forcë e ashpërsi duke na bërë t’ia shijojmë ashpërsinë, kurse në petalet e trëndafilit, me emra që shprehin delikatesë e bukuri duke na bërë t’ia shijojmë bukurinë. Ashtu siç piktori që, krahas peizazheve pranverore, pikturon po aq edhe peizazhe dimërore duke na e paraqitur mbulesën e bardhë të borës si di­mension bukurie, që në një peizazh pylli, krahas luleve ngjyra-ngjyra, vizaton edhe një gjarpër të varur në degët e një peme dhe, pranë blerimit, vizaton edhe shkëmbenj, ashtu dhe Zoti e vizaton tablonë shoqërore me lapsin e shfaqjeve të emrave të ndryshëm të Tij duke i përftuar asaj një dimension dhe një the­llësi tjetër. Fundja, kush mund ta bëjë këtë më bukur se Ai?..

4. Në gjithësi sundojnë të kundërtat.

Nga grimcat e gjer te galaktikat, në çdo gjë ne vëmë re anta­gonizmin e polarizuar plus-minus. Fundja, nga ky antagonizëm buron uniteti i përsosur dhe rregullsia e pagabuar në gjithësi. Edhe njeriu duhet t’i përshtatet këtij ligji të krijimit në mënyrë që të ruhet uniteti në shoqëri. Pra, njerëzit duhet t’i përpje­së­toj­në mes tyre gjendjet antagoniste, gjë që do të thotë të pranohet fakti që disa të jenë të pasur, disa, të varfër, disa të jenë të ngo­pur, disa, të uritur, disa të jenë të sëmurë e të gjymtuar, disa, të shëndoshë e pa të meta. Ashtu siç nuk është e mundur që gji­thësia të grumbullohet e tëra në njërin pol (negativ ose pozitiv), nuk është e mundur as që të gjithë njerëzit të mbahen në të njëjtën gjendje dhe nivel. Çdo ndërhyrje e bërë nga jashtë, do ta prishë këtë ekuilibër sundues dhe harmoninë që siguron uni­teti. Edhe zhdukja e gjarpërinjve dhe minjve, madje, që do të tho­shte të hiqej një fjali nga libri i natyrës duke ia prishur kup­timin përmbajtjes së tij, ndikon negativisht mbi rregullsinë dhe ekuilibrin në natyrë. Të tentosh për t’i bërë të gjithë të pasur ose të gjithë të varfër, është njëlloj, për sa i përket ndikimit negativ mbi rezultatin, si të tentosh t’i bësh të gjithë meshkuj ose të gji­thë femra! Mjerë për gjithë ato përpjekje që kanë shkuar e shko­jnë kot!

5. Krahas shumëllojshmërisë së formës dhe për­mbaj­tjes së pyetjeve testuese dhe provimeve të zhvilluara për çdo profesion në rrugën për të arritur në përfun­di­min e dëshiruar, do të jenë të shumëllojshme e të ndry­shme edhe numri, vështirësitë dhe lehtësitë e tyre.

A mos është një meritë e vogël, për sa i përket përfundimit, të shpëtosh nga xhehennemi, ferri, e të fitosh xhennetin, paraj­sën, që të mos bëhet fjalë për një provim të caktuar dhe lloga­ridhënie sipas shkallës me qëllim për të hyrë atje? Njeriu që pu­non natë e ditë, që lodhet e mundohet për një pagë që i jepet në këtë botë sa për të jetuar ose edhe sa për të mbajtur frymën, gjithsesi do të pranojë të privohet, në shkëmbim të fitimit të një jete parajse, privimi prej së cilës është më i rëndë edhe se vde­kja, nga disa gjëra të paktën po aq sa ç’privohet për ta fituar atë pagë. Dhe nga kjo kuptohet se situatat antagoniste që shohim në jetën e shoqërisë, janë shfaqjet më normale të cilësisë së vë­nies në provë të secilit, ndërkaq që prova apo provimi është i detyruar për këdo pa përjashtim!

6. Bota është shpenzim, jeta e pasme, fitim.

Përpjekja dhe vështirësitë janë këtu, kurse vjelja e të mirave, atje. Meqë në jetën e pasme nuk ka shërbim dhe veprim, të gjitha shqetësimet do të kalohen këtu, do të jepet provim me durim tridimensional, kurse siguria dhe lumturia do të arrihen atje, sepse bota funksionon në të kundërt të jetës së pasme, kurse jeta e pasme funksionon në të kundërt të kësaj bote. Shpirti zhvillohet në të kundërt të kurmit, kurse kurmi zhvillohet në të kundërt të shpirtit. Ata që përpiqen të jetojnë në këtë botë sipas pasioneve të tyre, në botën tjetër do të përballen me një jetë që s’ka për t’u pëlqyer aspak. Shqetësimet e hequra dhe privimet e pranuara këtu, do të përbëjnë shkaqe për dhënien e shumëfishuar të shpërblimeve që do të fitohen atje. Në një hadith të shenjtë[3], kjo specifikë trajtohet kështu: “Nuk i jap ba­shkë dy siguri dhe dy frikëra!” Allahu nuk e miraton që jeta e pasme e robve të Tij të dashur të konsumohet këtu dhe u favo­rizon atyre një mënyrë jetese që të mos përballen me një përfu­ndim të tillë, madje ua bën të detyrueshme dhe ky detyrim ësh­të një detyrim favorizues.

7. Shqetësimet dhe fatkeqësitë janë përjashtime dhe zënë një kohë shumë të shkurtër në raport me jetë­gja­tësinë mesatare të një njeriu.

Po ta analizojë jetën e tij njëzetekatërorëshe duke e ndarë në fragmente kohore sipas ngjarjeve të jetuara dhe ta shtrijë këtë në të gjithë jetën e tij, njeriu do të shohë se pjesën më të madhe të kohës e ka kaluar në qetësi, begati dhe të mira.

Tani, duke mbajtur parasysh se janë shumë të mira mbi të cilat nuk na shkon mendja sepse janë të përgjithshme e të zako­nshme, le të përpiqemi t’u japim përgjigje këtyre pyetjeve: “A mos është dielli malli ynë? A kemi paguar gjer më sot ndonjë faturë për dritën e tij që kemi konsumuar? Po për rrezet e tij që janë burim nxehtësie, ç’duhet të themi? Sa kemi paguar për shërbimet që na kanë bërë shiu, retë, era dhe toka? Sa sekonda në vit na është prerë ajri? A ndodhi që të mos lindte dielli ndonjë ditë? Dhe sa ditë të vitit i kaluam të sëmurë?”

Me të vërtetë, po t’i krahasojmë ditët e vitit që kemi kaluar të shëndoshë, me të mira dhe gëzim, me ditët që kemi kaluar të sëmurë, të shqetësuar, të goditur nga ndonjë fatkeqësi ose me mungesa të ndryshme, do të shohim se, në përgjithësi, ditët që kalon njeriu me vuajtje të ndryshme i zënë një pjesë shumë të vogël të kohës dhe janë gjithmonë kalimtare. Veçanërisht, ditët me vuajtje i heqin njeriut shumë pak gjëra të lidhura me këtë botë, ndërsa i përftojnë shumë e shumë gjëra të lidhura me je­tën tjetër. Ndërkaq, për sa u përket shkaqeve të vuajtjeve, duhet të mos harrojmë se shumica kanë të bëjnë me shpërdorime, nënvleftësime dhe vese të këqija të vetë njerëzve si individë e si shoqëri. Përtej këtyre, sëmundjet dhe fatkeqësitë kanë edhe shumë aspekte mëshire dhe përfitimesh.

Në historinë e botës, vitet e kaluara me luftë përbëjnë një pjesë shumë të vogël të shekujve të kësaj historie. Në të njëjtën mënyrë, po të mblidhen minutat e tërmeteve, nuk bëjnë as një orë në disa shekuj. Harku është i shtrembër (i përkulur), por shigjeta është e drejtë dhe gjuajtja godet në shenjë!

Po të shihet nga afër një tablo, do të kuptohet qartë se hijet e dukura si të shëmtuara e pa kuptim dhe ngjyrat e errta, kur vlerësohen së bashku me bukuritë dhe si një e tërë me to, s’janë aspak ndonjë e metë e piktorit apo e tablosë, përkundrazi, pjesë përbërëse dhe funksionale e një të tëre harmonike dhe pjesë e bukurive dhe e estetikës së tablosë. Por për ta bërë këtë vlerë­sim, duhet që syri dhe koka të jenë të shëndoshë dhe tabloja të shihet nga largësia e përshtatshme!

8. Drejtësia shpreh kuptimin e një ekuilibri.

Kur hejbet e ngarkuara kafshës të jenë të ekuilibruara ose pjatat e peshores të jenë në një nivel, themi se është zbatuar drejtësia[4].

Allahu është i drejtë; edhe ekuilibrin, mbi këtë drejtësi e ka vendosur. Nga atomet te galaktikat, nga bimët te kafshët e gjer te njerëzit, çdo qenieje të gjallë ose jo të gjallë i janë dhënë pa­jisje në nivel të domosdoshëm në përshtatje me natyrën e kriji­mit të tyre. Për sa i përket njeriut, ai s’paguan asgjë për to. Po qe se drejtësia është dhënia në të njëjtën masë e cilësi me ma­rrjen, në përgjithësi, kundërshpërblim i njëvlefshëm e i ekuilib­ruar, urdhëroni e jepini Allahut barazvlerësen e atyre gjërave që ju ka dhënë!

Pasuria i përket tërësisht Allahut. A ka diçka që të na bjerë neve në pjesë? Po çfarë kemi ne tonën për ta dhënë si kundër­vlerë të gjërave që na ka dhënë Allahu falas?! Po qe se Allahu na kërkon që, nga gjërat që përdorim dhe përfitojmë, pjesën e Tij ta ndajmë veç e tonën, veç, neve na mbetet vetëm një zero dhe ajo e tillë, për të cilën nuk mund të themi imja! Atëherë the­mi se nuk kemi të drejtë dhe kompetencë të përzihemi në punët e të zotit të pronës në pronën e vet! Në mënyrë të veçantë, pa­varësisht nga masa e gjësë që i është dhënë falas, njeriut i bie për detyrë vetëm të falënderojë për pjesën e vet.

Eshtë e dobishme ta sqarojmë çështjen me një shembull. Le të mendojmë tre shokë të varfër, të panjeri e nevojtarë për gjë­në më të vogël. Vjen një njeri i pasur, i kap për dore me radhë dhe, nga rrugë të ndryshme, i hip në minare me tre ballkone, si minaret e Selimijes[5].

Për ta, në shkallët spirale të minares ka dhurata të ndrysh­me. Ndërkaq, dhuratat për të parin mbarojnë tek dalja e ball­ko­nit të parë. Prandaj shoku i parë del në ballkonin e parë. Dhu­ratat për të dytin mbarojnë tek dalja e ballkonit të dytë dhe ai del në ballkonin e dytë. Kurse për shokun e tretë ka dhurata më shumë. Ato mbarojnë në daljen e ballkonit më të sipërm. Së ba­shku me dhuratat, ai del në ballkonin e tretë.

Të tre shokët e shohin tashmë njëri-tjetrin dhe e kuptojnë se u janë dhënë dhurata në mënyrë të pabarabartë. A kanë të dre­jtë, megjithëkëtë, të ankohen? Fundja, ato janë dhurata dhe i pasuri nuk u kishte asnjë detyrim. Shokëve u mbetet për detyrë vetëm ta falënderojnë mirëbërësin.

Sipas këtij kriteri dhe në këtë masë duhen vlerësuar favoret dhe të mirat e Zotit. Duke e nxjerrë njeriun nga mosqenia në shkallaren e qenies dhe, pastaj, duke e ngjitur në nivelin nje­rëzor, Zoti ka vepruar vetëm me favorin dhe mirësinë e Tij. Pra­ndaj, ajo çka i bie njeriut, është ta falënderojë Zotin në çdo shkallare të të mirave dhe, përballë çdo të mire, vetëm të entu­ziazmohet me ndjenjën e falënderimit.

Po të mendohet edhe ca më shumë, njeriu do të kuptojë se nuk është fjala për t’u ankuar ndaj Zotit, por për t’u drojtur prej Tij kur niset t’i kërkojë diçka. Fundja, nuk e ka falënderuar për të mirat e të shkuarës që t’i kërkojë Atij diçka për të ardhmen! Nëse i kërkojmë, këtë e bëjmë sepse i besojmë favorit dhe mirë­sisë së Tij dhe se është vetë Ai që na e ka dhënë të drejtën për të kërkuar!

9. Jo vetëm që s’është e mundur t’i bëjmë njerëzit të zotërojnë mundësi në të njëjtin nivel, por një gjë e tillë s’është as e dobishme!

Sa e sa pasanikë ka që do ta jepnin gjithë pasurinë vetëm për të shijuar një ditë lumturie të një të varfëri! Ka shumë pasa­nikë që bëjnë vetëvrasje për shkak të mungesës së qetësisë dhe lumturisë. Vetëm se këto fakte nuk do të thonë se varfëria sjell lumturi! Ka të varfër të tillë që çdo ditë e kalojnë sikur të gëll­titnin gjemba! Dhe nga kjo kuptohet se as pasuria është shkaku i vetëm i lumturisë, as varfëria! Sepse njeriu nuk është një qenie e identifikuar me stomakun. Krahas stomakut, ai ka shpirtin, ndjenjat, vetëdijen, ndërgjegjen… Dhe janë pikërisht këto e jo stomaku gjërat që e bëjnë njeriun njeri duke e dalluar nga fry­morët e tjerë. Po qe se s’kënaqen këto, sikur të gjitha pasuritë e botës t’i jepeshin një njeriu të vetëm, prapë ai nuk do të bëhej i lumtur. Ja, pra, e gjithë çështja është të përgatiten individët dhe shoqëritë sipas një baze që do t’u jepte qetësinë dhe lumturinë. Ndryshe, në këtë botë të përkohshme, jepini njeriut ç’të doni, por nuk do ta bëni dot të lumtur!..

10. Botëkuptimi i barazisë ose barazitizmi.

T’ia marrësh diçka të pasurit e t’ia japësh të varfërit, në fakt, nuk sjell barazi, përkundrazi, i hap rrugë atrofizimit të aftësive, shfaqjes së dëshirës për punë dhe përpjekje, rënies së prodhimit dhe vdekjes së ndjenjave të bukura si dashuria, respekti, bindja dhe dhembshuria. Fundja, nëse dikujt nuk i bie në dorë diçka ose ajo që i bie, i merret përsëri nga dora, kush përpiqet e kush derdh djersë për të fituar, për të vënë pasuri? Prandaj ndodhi që sistemi komunist mbeti, më në fund, i detyruar ta njohë pro­nën private duke e thyer me duart e veta gurin e themeleve të veta. Prandaj, rrëmbimi me forcë i pasurisë nga pronari nuk është zgjidhje. Ndoshta zgjidhje është t’i fitohet zemra e të për­gatitet për të dhënë, kështu, t’i përftohet atij një ndjenjë nje­rë­zore.

A mos vallë është drejtësi t’ia rrëmbesh nga dora pasurinë një njeriu që, duke respektuar moralin e tregtisë, përpiqet dhe fiton në rrugë legjitime e të bekuara, e t’ia japësh një dembeli që vret kohën me llomotitje në qoshet e kafeneve? A nuk e bën një sjellje e tillë viktimë një pjesë të shoqërisë, kurse pjesën tje­tër, një shtresë parazitësh që jeton vetëm në kurriz të të tjerëve? Ata që propozojnë një drejtësi të tillë, si do ta shpjegojnë, pas­taj, urrejtjen dhe armiqësinë e pashmangshme mes të pasurve që u është rrëmbyer me forcë pasuria dhe të varfërve që janë kthyer në parazitë duke u dhënë padrejtësisht mall dhe mundësi për të cilat nuk kanë derdhur djersë? Pas të gjitha këtyre pye­tjeve dhe çështjeve qëndron fakti i falimentimit të sistemeve nje­rëzore të marrëdhënieve ekonomike e juridike. Eshtë e qartë se njerëzimi ka për të shpëtuar vetëm me anë të sistemit hyjnor[6].

Dhe ja Islami i cili, nën frikën e Allahut, u ka dhënë rëndë­sinë e duhur edhe kapitalit, edhe punës; në të njëjtën kohë, du­ke e nxjerrë kapitalin nga të qenit një pushtet që qarkullon në­për duar të të pasurve dhe duke ngritur ulluqe ushqyese për shtresën e të varfërve me anë të urës së lëmoshës, taksës së qu­ajtur zeqat dhe huasë pa kamatë, ka siguruar rrjedhjen dhe qarkullimin e kapitalit. Veçanërisht, Islami, duke penguar, nga njëra anë, shtypjen e të varfërve me anë të rrugëve jolegjitime të pasurimit, si kamata, tregu i zi dhe spekulimet e ndryshme, nga ana tjetër ka dekretuar “t’i jepet punëtorit pagesa pa iu tharë ende djersa”! Kështu, ndërsa nga njëra anë ka marrë këto masa, nga ana tjetër, Islami, nëpërmjet figurës së Profetit që e kalonte jetën mbi rrogoz, ka treguar me anë të këtij qëndrimi shembullor se ç’është varfëria për jetën tjetër. Kështu, Islami pati formuar një shoqëri të mbështetur mbi mëshirën dhe dhe­mbshurinë nga lart dhe bindjen dhe respektin nga poshtë, për rrjedhojë një shoqëri të qetë e të lumtur. Historia e Islamit është pasqyra më e bukur e hedhjes në praktikë të këtyre lloj mendi­meve e ndjenjave si dhe e rregullave hyjnore që nxjerrin në pah mendjet dhe zemrat. Unë besoj se leximi dhe vlerësimi i his­to­risë së Islamit nga kjo perspektivë do t’i përftojë shumë gjëra njeriut të sotëm dhe se historia e Islamit do ta kapë për dore atë për të gjetur rrugën më të efektshme për shkatërrimin dhe zhdu­kjen e të gjitha bllokimeve shoqërore.

Parapëlqimi dhe zgjedhja e pasurisë apo varfërisë ka të bëjë plotësisht me botën ndjesore të individit. Sado që ta shtrëngoni individin që i ka mbërthyer sytë te horizontet sublime e te idea­let sublime e që përpiqet për ta ngritur njerëzimin në qiellin e të qenit njeri, nuk keni për ta futur dot në burgun që, sipas tij, konsiderohet pasuria. Megjithëse në planin individual kjo gjë qëndron kështu, në planin shoqëror e kombëtar përfshihet edhe përgatitja e të gjitha kushteve që shteti të jetë i fuqishëm, gjë që ka një rëndësi të pashmangshme. Me këtë ekuilibër e pati rre­thuar Islami njerëzimin dhe ky ekuilibër qe ruajtur për sa kohë që qenë respektuar parimet që pati sjellë ai!

Sipas kritereve të Mbretit të Zemrave[7], kjo botë është, në krahasim me jetën tjetër, një hije, një kalim vape nën një pemë, një lojë dhe dëfrim dhe, para Allahut, vlera e saj në krahasim me botën e përjetësisë, është një etapë e zakonshme me vlerë as sa krahu i një mize. Megjithëkëtë, me një vlerësim tjetër, po kjo botë është mjeti dhe mjedisi më i rëndësishëm për t’u ngji­tur në horizontet sublime ku shpaloset emri i Zotit. Duke u për­dorur mirë ky mjet e ky mjedis, muslimanët do të bëhen ele­ment ekuilibri mes shteteve të botës dhe, në çdo lloj marrëdhë­niesh diplomatike, do të bëhen një shoqëri e treguar me gisht. Më në fund, ashtu si në çdo fushë tjetër, muslimanët do të zotërojnë edhe në fushën e tregut, ku, shembullin më të zgje­dhur e gjejmë përsëri në praktikën e Profetit. Pak kohë pas emi­grimit të tij në Medine, muslimanët u bënë zotër të tregut të atjeshëm dhe, megjithëse nuk i pengonte kush, çifutët patën mbetur të detyruar ta braktisnin tregun.

Hz. Omeri, përveç kuajve të luftës, ushqente, në vende të ndryshme, edhe mijëra kuaj të tjerë. Hz. Osmani qe aq i pasur e bujar sa të dhuronte mijëra deve së bashku me barrën. Ndo­dhte kështu, sepse ishte një pikë që i bashkonte të dy: të dy bë­nin një jetë të thjeshtë, hanin një copë bukë thatë, flinin mbi rërë dhe nuk ndaheshin kurrë nga populli i thjeshtë. Këto s’ishin përfundime të arritura me shtrëngim, përkundrazi, ishte shpirti i përftuar prej Islamit që i rriste e përgatiste ata e të tjerë si ta për t’i vënë në shërbim të popullit!

Po qe se elementi njeri është me të vërtetë çështja më krye­sore dhe po qe se ata që kërkojnë ta bëjnë këtë çështje flamur duke e bërë pajandër për idetë e tyre të vjetëruara, nuk janë gë­njeshtarë në fjalët dhe thëniet e tyre, atëherë, ejani t’i gjejmë një zgjidhje kësaj çështjeje. Me fjalë të tjera, ejani ta risjellim në rend të ditës zgjidhjen e gjetur pesëmbëdhjetë shekuj më parë. Sepse e vetmja zgjidhje që do ta bëjë njeriun një monument vle­rash e virtytesh, është zbatimi në praktikë i asaj Recete Hyj­nore. Në të kundërt, kërkimi i ndonjë zgjidhjeje tjetër është ve­tëm kthimi i sëmundjes në gjendje kronike.

11. Le të përpiqemi ta plotësojmë çështjen në aspe­ktin që ka të bëjë me kokëçarjet dhe fatkeqësitë duke u shtuar një përmbledhje gjërave që thamë më lart.

Edhe pse në ngatërresat, kokëçarjet, sëmundjet dhe gjymti­met ka disa dëme të pjesshme, duke u nisur nga përfundimi, mund të thuhet se janë jashtëzakonisht të dobishme. Kështu ndodh që ia tërheqim veshin fëmijës për ta edukuar, që e pre­sim gishtin e gangrenizuar për ta shpëtuar trupin, që, kur duhet, prej helmit të gjarprit bëjmë ilaç, etj. dhe askush nuk del kundër këtyre, sepse lejohet një dëm i vogël i sotëm për një përfitim të madh të së ardhmes.

Le të vazhdojmë. Skifteri zhvillon aftësinë vetëruajtëse të tru­mcakut, ndërsa, në dukje, e tremb dhe e mban të shqetësuar atë. Disa herë ndodh që dikush apo disa të pësojnë dëm nga shiu, rryma elektrike apo zjarri, por s’del kush që t’u lëshojë mallkime shiut, rrymës elektrike dhe zjarrit! Në agjërim, në pa­mje të parë, pranohet se trupi mundohet. Vetëm se agjërimi i përfton trupit qëndresë dhe gjallëri. Të njëjtën gjë mund të the­mi edhe për stërvitjen ushtarake. Mirë, po shpirti ynë? A të mos pastrohet edhe ai me anë të sëmundjeve dhe fatkeqësive për t’u bërë i aftë për parajsë? Dhe ky përfundim nuk është aspak për t’u nënvleftësuar!

Të marrësh pak e të japësh shumë është veti e shquar e Alla­hut, Zotit të gjithësisë. Po të duhet, Ai na e merr syrin, këmbën, por, si shpërblim, na jep pozitën e dëshmorit. Na e merr pasu­rinë, por në jetën tjetër na shpërblen me shumë më tepër të mira. Na bën të durojmë dhe, si shpërblim, na dhuron të mira të pakufishme.

Durimi dhe lejueshmëria ndaj sëmundjeve, kokëçarjeve dhe fatkeqësive konsiderohen si adhurime. Edhe me to fitohen të mira. Pastaj, te këto nuk ka rrezik dyfytyrësie, sepse askush nuk bëhet i sëmurë për t’u dukur.

Kokëçarjet dhe fatkeqësitë ngrenë edhe shkallën e personit. Me ngjitjen në lartësitë malore, njeriu ndjen shtrëngim në gjoks për shkak të rrallimit të ajrit dhe oksigjenit. Bora, furtunat, tufa­net gjenden më shumë në majat e maleve të lartë. Prandaj ka ndodhur që profetët kanë vuajtur më shumë dhe në këtë rrugë janë lartësuar njerëzit e mëdhenj.

Kokëçarjet dhe fatkeqësitë ua mësojnë njerëzve vlerën e të mirave dhe hapin për ta rrugën e falënderimit. Uria ia dyfishon vlerën bukës. Sa i ëmbël është një gotë ujë në iftar! I sëmuri e kupton më mirë vlerën e shëndetit, kurse ai që ka të gjymtuar një organ, e kupton më mirë se të tjerët vlerën e organeve të shëndosha.

Njeriu ka nevojë vazhdimisht të paralajmërohet ndaj armiq­ve të tillë si egoja e vet dhe djalli. Ja, pra, kokëçarjet dhe fatke­qësitë këtë detyrë kryejnë për njeriun, ta paralajmërojnë dhe mbrojnë ndaj mëkateve. Ç’të jetë guri që i hedh deles që kër­kon të hyjë në livadhin e huaj, bariu i mëshirshëm, janë ko­këçarjet dhe fatkeqësitë për besimtarin. Njeriu me xhepat plot dhe i shëndoshë e ka më të lehtë të bjerë në mëkat. Kurse pri­vacionet dhe sëmundjet e mbrojnë atë përballë një rënieje të ti­llë. Veçanërisht, edhe sëmundjet dhe fatkeqësitë që, duke e ku­ptuar dobësinë e një të sëmuri viktimë fatkeqësie, mund të bë­hen shkak për shpëtimin e tij nga sëmundja e krenarisë dhe me­ndjemadhësisë, vlejnë për të si ilaç. Madje ka mëkate të tilla, për të cilat vetëm fatkeqësitë mund të vlejnë si kundërvlerë. Po, sa e sa kokëçarje dhe fatkeqësi ka që, ashtu siç i shkund era gjethet e pemës, ia shkundin njeriut mëkatet duke e bërë krejt të pastër. Fundja në xhennetin që është i pastër, vetëm njerëz të tillë krejt të pastër do të hyjnë!

Po qe se çështjen do ta trajtojmë në një aspekt pak më spe­cifik, roli i kokëçarjeve dhe fatkeqësive që shoqërojnë përga­ti­t­jen e një bashkësie, është shumë i madh dhe, sa ç’është i madh, është i rëndësishëm. Mbështetur në urtësinë për t’i da­lluar shpirtrat vetëmohues që kanë për t’i vënë supet kauzës nga interesaxhinjtë, Allahu i trondit pjesëtarët e kauzës me pro­va të ndryshme, i shoshit, gjersa të kulluarit dhe të pastrit të ve­çohen prej të tjerëve dhe karakteret e dobët që kanë për t’u ndarë në gjysmë të rrugës, të ndahen qysh në krye të punës në mënyrë që në të ardhmen, në pika shumë kritike, të mos për­jetohet disfatë!

Disa herë, kokëçarjet dhe fatkeqësitë përgjithësohen. Kokë­çarjet e ardhura në këtë mënyrë, i fusin edhe të pafajshmit në të njëjtin karvan. Sepse kështu e kërkon e fshehta e provës. Ndër­kaq, në jetën tjetër, të pafajshmit do të grumbullohen veç, sipas qëllimit, edhe të tjerët, veç, sipas qëllimit. Pavarësisht nga të gji­tha këto, kokëçarjet dhe fatkeqësitë nuk kërkohen, por, po er­dhën, njeriu duron, tërhiqet në vetvete. Kurse aftësia për të thë­në për Zotin, “edhe të mirën e ke të këndshme, edhe të keqen”, është një çështje niveli.

Mëkatet e kryera dhe kundërshtimet e bëra ndaj Zotit janë si ftesa për kokëçarjet dhe fatkeqësitë. Kjo është edhe një ndër shkaqet e shkatërrimit të popujve të kaluar. Kurse ata që janë si rrufepritës dhe mbrojtës ndaj këtyre lloj kokëçarjeve dhe fatke­qësive, janë burra të zemrës që mund të derdhin lot për më­katet e të tjerëve sa dhe për të vetat, dhe që kanë një shpirt de­likat.


[1] Profeti Muhammed.
[2] Në origjinal, respektivisht: xhelalí, i ashpër; xhemalí, i bukur.
[3] Porosi hyjnore e frymëzuar Profetit, pra, edhe e shprehur me fjalët e tij.
[4] Në traditën popullore, i zoti i kafshës i vë shumë rëndësi mënyrës së ngarkesës së barrës në mënyrë që ajo të shpërndahet njëlloj në të gjitha pikat e samarit; kur barra ka formën e hejbeve, thasëve, druve, përgjithësisht objek­teve që nuk vihen mbi samar por varen anash, populli i vë shumë rëndësi shpërndarjes krejtësisht të barabartë të peshës në të dy anët në mënyrë që kafshën të mos e hajë ana e të mos e vrasë samari. Edhe ngarkesa e lehtë mund ta mundojë dhe vrasë kafshën nëse vendoset keq, kurse një ngarkesë e rëndë por e vendosur drejt dhe që nuk e vret, bartet lehtësisht prej saj. Nga ana tjetër, peshorja e ekuilibruar dhe e saktë që peshon drejt dhe nuk e dëmton asnjërën palë, është e pranueshme pavarësisht nga humbja që mund të pësojë shitësi ose blerësi për shkak të çmimit. Në përgjithësi, kur gjërat ve­ndosen dhe vlerësohen me drejtësi, priten me pëlqim dhe pranohen me leh­tësi. Sa për peshoren, dihet se ajo simbolizon drejtësinë. Këto gjëra ka dashur të thotë autori më sipër me dy-tre rreshta.
[5] Selimija: xhami e famshme në Edrene të Turqisë europiane, e projektuar dhe ndërtuar nga arkitekt Sinani.
[6] Siç mund të vihet re lehtë në këtë paragraf, autori del në mbrojtje të pa­surisë së vënë me rrugë dhe mjete të drejta e legjitime, me djersën e ballit, pa cënuar të drejtat e të tjerëve.
[7] Profeti Muhammed.

41. 6 arsye pse Kur’ani nuk bën fjalë hapur për të gjitha shkencat? Shkenca ne Islam

Shkenca ne Islam mund te spjegohet ne 6 pika

1. Po qe se mendohet se, nëse Kur’ani do të bënte fjalë hapur për të gjitha shkencat, kjo do të përbënte një argument më të qartë se është fjalë e Allahut, do të ishte gabim, sepse, para së gjithash, Kur’ani, jo vetëm që s’është libër shkencash moderne, por edhe objekti bazë që ndjek, siç e prekëm më lart, është jeta e njeriut në tërësinë e saj të plotë për t’ia përftuar lumturinë e kësaj bote, veçanërisht të ahiretit, jetës së pasme. Ç’vend zënë shkencat në jetën e njeriut të çdo kohe e vendi, të çdo niveli e kushtesh, në raport me lumturinë e tij të të dy botëve, që Kur’ani t’ua kushtojë faqet e tij një për një? Veçanërisht, diskutimi i detajuar i shkencave do të binte në kundërshtim me karakterin konciz të një libri si Kur’ani. Prandaj, shumë tema shkencore e teknike, si rrumbullakësia dhe rrotullimi i tokës, forma e shtypur e poleve, krijimi i njeriut dhe fazat që kalon fëmija në barkun e nënës, atomet dhe gjurmët e gishtave, formimi i shiut, formimi i reve dhe transmetimi i zërit dhe pamjeve të cilat preken ose për të cilat aludohet shumë shkurt dhe në mënyrë koncize në Kur’an në kuadër të synimeve themelore si njohja e Zotit dhe afërsia intuitive hyjnore, monoteizmi, profetësia, ringjallja dhe adhurimet, kanë zënë vend në mënyrë të mjaftueshme pa e cënuar aspektin konciz dhe mrekullor të tij.

Edhe me këtë aspekt, Kur’ani e shpall dhe e vërteton se është fjalë hyjnore.

2. Krejt si njerëzit, edhe shkencat jetojnë periudhat e lindjes, foshnjërisë, ngritjes në këmbë, fëmijërisë, rinisë dhe pjekurisë. Në fillim parashtrohen teori, pastaj, pas vëzhgimeve, provave dhe eksperimenteve si dhe krahasimeve e gjykimeve, teoritë ose hidhen poshtë, ose pranohen në kuadër dhe në përputhje me njohuritë dhe zhvillimet bashkëkohore. Shpesh herë ndodh që edhe ky pranim, madje, është i dënuar të mbetet i kufizuar për një fragment kohor të kufizuar, sepse ndodh që kërkimet dhe zhvillimet e mëpastajme i përgënjeshtrojnë ato të vërteta për të nxjerrë në shesh të vërteta të reja. Ndërkaq, ka ndodhur dhe ndodh shpesh që edhe këto të vërteta të përgënjeshtrohen me kohë dhe vendin e tyre ta zënë të vërteta të reja. Në fakt, ka edhe të vërteta të pandryshueshme si ligji i tërheqjes dhe shtytjes së përgjithshme (ligji i gravitacionit universal), por këto janë shumë pak, kurse e përgjithshmja është se shkencat zhvillohen në mënyrë të vazhdueshme dhe të vërtetat shkencore, me kohë e humbin vërtetësinë. Për shembull, një kohë është pranuar si e drejtë fizika e Njutonit, pastaj, bashkë me të, është pranuar si e drejtë edhe fizika e Ajnshtajnit, pastaj vetëm fizika e Ajnshtajnit, për të cilën sot është kuptuar se përmban gabime! Po e nesërmja, ç’do të sjellë? Këtë sot s’mund ta dimë. Të njëjtat dukuri i hasim edhe në kimi, biologji, astronomi, etj. Në këto kushte, për cilën periudhë të zhvillimit të shkencave do të deshim të fliste Kur’ani?

3. Po të thuhej që t’ fliste, bie fjala, njeriut të shekullit XX për zhvillimet e atij shekulli, atëherë do të shfaqeshin këto probleme:

a) Kur’ani nuk është libri i një periudhe të caktuar, por i të gjitha kohërave dhe vendeve, i të gjithë njerëzimit, madje, së bashku me njerëzit, edhe i xhindeve.

b) Kënaqja vetëm e njeriut të një shekulli të caktuar bie në kundërshtim me universalitetin dhe synimet kryesore të Kur’anit.

c) Po qe se Kur’ani do të bënte fjalë për pikën ku kanë arritur shkencat sot, ç’do të kuptonte njeriu i djeshëm nga kjo? Të flisje për nivelin dhe zhvillimet shkencore të sotme në një shekull kur në Perëndim njerëzit hidheshin në qelitë e errta ose çoheshin në gijotinë vetëm pse thonin se toka rrotullohet, a nuk do të thoshte t’i shtyje njerëzit e atij shekulli në mohim, fanatizëm dhe vlerësime shumë të gabuara? Veçanërisht, një libër që do të fliste për të sotmen, si do të mund të shpëtonte, në atë kohë, nga evaziviteti, turbullia, paqartësia dhe pamundësia për t’u kuptuar?

d) Po qe se Kur’ani do të fliste për zhvillimet dhe nivelin shkencor të shekullit XX, a nuk do të ndodhte që, pastaj, në shekujt XXI ose XXII, njerëzit ta shihnin si librin e shekullit XX të dalë jashtë mode?

e) Po qe se do të vinte një ditë që të dilnin në shesh anë të gabuara të shumë tezave shkencore të pranuara sot si të drejta, gjë që është jo vetëm krejt e mundshme, por edhe diçka e zakonshme në historinë e zhvillimit të shkencave, siç u prek kjo gjë edhe më lart, a nuk do të binte Kur’ani në gjendjen e një libri që përmban pasaktësi e gabime? E kush do ta pranonte, atëherë, se një libër me pasaktësi dhe gabime është libër hyjnor?

Kur’ani u drejtohet dhe u flet të gjitha kohëve dhe vendeve dhe të gjithë njerëzve të niveleve dhe kushteve të ndryshme, kështu që edhe gjuha, stili, temat dhe çështjet që përmban dhe trajton, janë në funksion të kësaj veçorie të tij.

4. Sa libra mund të lexoni nga biblioteka juaj apo, diçka tjetër, sa herë mundeni ta rilexoni një libër të bibliotekës suaj pa u ngopur dhe mërzitur? Veçanërisht, a keni menduar, ndonjëherë, se sa libra ka në botë të shkruar mbi fusha të ndryshme të shkencave? Po qe se Kur’ani do të fliste në çdo faqe për shkencat, sa vëllimesh do të dilte dhe sa biblioteka do të mbusheshin me vëllimet e tij? Dhe, atëherë, kush do ta lexonte dot këtë libër shumëvëllimësh dhe si mund të bëhej ai për njerëzit burim orientimi dhe lumturie në të dy botët?

5. Po qe se njeriut, të cilit i janë dhënë sa e sa ndjenja e aftësi tejet komplekse e që kërkojnë të zhvillohen, si mendje, arsye, njohje, gjykim, dëshirë dhe aftësi hetimi e kërkimi, ndjenjë e kërshërie e nevoje, si dhe i cili është vënë në provë me jetën e kësaj bote, do t’i parashtrohej me hollësi çdo gjë që ka të bëjë me shkencat, atëherë, ç’kuptim do t’i mbetej formimit të një njeriu të pajisur me kaq aftësi e dhunti? Pastaj, po qe se, si pasojë, mendja do të mbetej e detyruar ta pranonte gjithçka të dhënë duke ia hequr edhe vullnetit mundësinë e parapëlqimit dhe zgjedhjes, atëherë, a do të kishte më shkak dhe kuptim ekzistenca e kësaj bote?

6. Jo çdo njeri mund të merret me shkenca dhe hollësi shkencore dhe as që ka nevojë për këtë. Veçanërisht, këtë gjë e pengojnë edhe dallimet në zgjuarësi, në aftësinë kapëse e konceptuese, në nivelin arsimor e kulturor, si dhe kërkesat e jetës shoqërore. Pastaj, shkencat nuk përbëhen vetëm prej shkencave eksperimentale. Jo vetëm që ka degë shkencore shumë më të çmuara se to, por edhe më të dobishme për jetën e njeriut, por dhe numri i njerëzve që merren me shkencë, pavarësisht nga dega, është i pakët. Kurse Kur’ani nuk i drejtohet dhe flet një pakice të caktuar, por fëmijës dhe plakut, mashkullit dhe femrës, bujkut dhe artizanit, shkollarit dhe atij që s’di shkrim e këndim dhe, përgjithësisht, nëntëdhjetëpërqind, popullit të thjeshtë. Në këto kushte, të kërkosh nga Kur’ani që ta lërë mënjanë njeriun me shpirtin, zemrën, mendjen, ndjenjat komplekse, dëshirat dhe kërkesat, qëllimin final, jetën materiale dhe shpirtërore, problemet e shumëllojshme, adhurimin, marrëdhëniet dhe nevojat e shumanshme të tij për të bërë fjalë hapur dhe me hollësi për një pjesë çështjesh shkencore të shfaqura në një periudhë të caktuar dhe në çdo kohë të dënuara për ndryshim, do të thotë të mos e njohësh Kur’anin, por të mos e njohësh as njeriun, jetën e njeriut dhe gjithësinë. Ç’të drejtë kanë shkencat që t’u jepet vend në tërë Kur’anin?

Kur’ani bën fjalë për çdo gjë në drejtim të qëllimit final të krijimit të njeriut dhe synimeve kryesore që bart ai, me aq sa ç’e kanë ato gjëra fuqinë, vlerën dhe kuptimin. Kur’ani u jep vend rrëfimeve mbi profetët dhe popujt e vjetër si ekspozime shembujsh mësimdhënës që e interesojnë tërë jetën e njeriut, dhe si gurë themelorë të jetës së individëve e popujve, shkurt, të jetës së njeriut me të gjitha anët e saj individuale e shoqërore. Ai i prek të vërtetat shkencore si rrezatime të njohjes hyjnore, të besimit monotesit (tevhid), të të vërtetave besimore, të shumë veçorive të njerëzve dhe të kuptimeve kryesore të librit të gjithësisë dhe, me anë të metaforave, alegorive, simboleve e paralelizmave, në një mënyrë që të mos i hapë rrugë mohimit, ngopjes bezdisëse, mënjanimit të arsyes dhe vullnetit, vjetërimit, pamundësisë për t’u kuptuar dhe shpenzimit të tepër të fjalëve, ia parashtron çështjet njeriut të çdo periudhe, të çdo vendi, të çdo shtrese dhe të çdo niveli – nëse mund të shprehemi kështu – në gjendje koncentratesh, përmbledhjesh të ngjeshura e thelbësore. Kur’ani është si dielli: nuk u dërgon dritë të veçantë atij që është rritur në shpellë e, dritë të veçantë, atij që është rritur në universitet, por as këta nuk munden ta marrin dritën e njëjtë të diellit për të gjithë, në të njëjtin nivel. Gjithashtu, nga dielli përfiton ndryshe njeriu në ekuator dhe ndryshe njeriu në pole. Meritat e njeriut që hedh farën në arë dhe të atij që ha në tryezë frytet e asaj fare, janë të ndryshme. Urdhri për sulm drejt një objekti të caktuar që jep komandanti i gradës më të lartë mund të jetë i njëjtë me urdhrin për sulm drejt të njëjtit objekt që japin komandantë të gradave dhe funksioneve më të ulta, por mes tyre ka dallime të mëdha niveli kompetence e kulture, konsiderate, kapaciteti për zbatim praktik, universaliteti në njohjen e çështjeve ushtarake dhe peshe të personalitetit.

Për shembull, 14 shekuj më parë, Kur’ani ka thënë “fik”. Fiku përbën një të tërë me farën e mbjellë, rrënjët dhe kërcellin apo trungun, me degët dhe gjethet, me lulet dhe, më në fund, me frytin e vet. Mirëpo, le ta zëmë se njeriu i periudhës së parë, me fjalën fik ka kuptuar vetëm farën e fikut. Pastaj, njerëzit e periudhës tjetër, kanë kuptuar edhe rrënjët, pasardhësit e tyre, trungun, të mëvonshmit, degët, lulet dhe, më në fund, njeriu i sotëm, kur përmendet fjala fik, kupton, së pari, fikun si frut. Ja, pra, të vërtetat kur’anore, duke iu drejtuar syrit dhe zemrës së çdo njeriu të çdo kohe gjer në kiamet, ka cilësinë për ta kënaqur çdo njeri. Në çdo periudhë, njerëzit do të kërkojnë dhe marrin nga tërësia e të vërtetave të parashtruara nga Kur’ani, pjesë-pjesë dhe aq pjesë sa t’ua lejojë kapaciteti i tyre.

Kësaj ne i themi hollësi në esencë, me fjalë të tjera, ky është aspekti edhe i lehtë, edhe i vështirë i Kur’anit. Ta tregosh dhe shprehësh frutin te fara. Të krijosh një diell dhe të sigurosh që t’i ndriçojë gradualisht sytë e çdo gjallese, edhe të mos e lësh asnjë gjallesë pa ngrohtësinë e tij, edhe ta ushqesh dhe rritësh pa e djegur e pa e përvëluar nga nxehtësia e tij…

Dielli është një burim i tillë drite që nuk fiket e nuk vjetërohet. Njerëzit lindin dhe rriten, plaken dhe vdesin. Bota ndryshon, popuj e kombe duken në skenë të historisë e zhduken, kurse dielli është po ai diell dhe do të mbetet shembull rinie e bukurie gjer çastin kur do të shkatërrohet.

Kur’ani është më i shkëlqyer dhe më i gjallë se dielli. Për të s’ekziston ndonjë çështje si ruajtja e rinisë. Përkundrazi, Kur’ani, me kalimin e shekujve dhe zhvillimin e shkencave, rinohet, drita dhe nxehtësia i shtohen edhe një herë më shumë. Shkencat janë kah vrapojnë për të arritur flamurin e ngulur prej tij në majë, në horizont!

Si shprehje e ligjeve që veprojnë në gjithësi, Kur’ani ka zbritur gradualisht ose, e thënë nga e kundërta, ecuria e materies dhe e dukurive në natyrë është bërë e kuptueshme fund e krye duke u përputhur me Kur’anin dhe ky botëkuptim është kryer dhe kryhet gradualisht dhe dalëngadalë nga sperma te njeriu dhe nga fara te pema, siç është shndërruar toka nga gjendja e zjarrtë, në gjendjen e sotme. Duke zbritur për 23 vjet, Kur’ani ka zgjedhur rrugën më të përshtatshme të sugjerimit ndaj natyrës dhe krijimit të njeriut dhe, siç e racionon mjeku dozën e ilaçit për të sëmurin, ka hequr, sipas nevojës dhe gradualisht, moralin e keq, konsideratat dhe botëkuptimet e gabuara dhe bindjet bestyte dhe ka shtresuar në vend të tyre ato më të drejtat, të mirat dhe të bukurat. Edhe dituritë dhe shkencat zhvillohen duke fituar nivel në tërësinë e tyre në këtë drejtim dhe sipas këtij rregulli të përgjithshëm.

42. Cila është urtësia e të sprovuarit të njerëzve?

Në ajetin 155 të sures Bakara thuhet: “Ne do t’ju provojmë me pak frikë, me uri, me ndonjë humbje nga pasuria, jeta dhe prodhimet, por t’i përgëzoji të duruarit!”

Njëra nga provat është frika. Njeriu frikësohet nga tërmeti, uria, etja, armiku materialo-shpirtëror dhe të gjitha këto bëhen provë për të.

Prova bëhet edhe me uri. Në periudha të ndryshme, bashkësia muhammediane i është nënshtruar formës më të ashpër të urisë. Sot nuk bëhet fjalë për një provë të tillë. Edhe sot ka uri e mjerim, por këto janë disa goditje të domosdoshme ndaj shpenzimë dhe shpërdorimeve të njeriut të sotëm. Kurse brezat para nesh, veçanërisht njerëzit e dy shekujve të fundit, nën dhunën e armiqve të jashtëm e të brendshëm, i janë nënshtruar urisë më të pamëshirshme. Sot ndoshta ka uri në disa vende të Afrikës, por kjo është një goditje për ta që buron nga shpërdorimet e tyre.

Pakësimi i mallit dhe pasurisë, nga një aspekt, siç mund të ndodhë me anë të fatkeqësive të ndryshme, mund të ndodhë edhe me heqjen e prodhimit (produktivitetit, begatisë). Edhe kjo është një nga llojet e proves. Në ditët tona, inflacioni është forma më e vështirë e këtyre provave.

Kurse pakësimi në jetët mund të kuptohet edhe me vrasje, me vdekje, edhe me privimin nga të drejtat për të jetuar si njeri. Bota islame mund të provohet me humbje jetësh gjatë luftërave kundër sulmeve të jashtme, por edhe me izolimin e individëve nga jeta e bashkësisë dhe trajtimin si qytetarë të dorës së tretë.

Të gjitha këto janë prova të Zotit dhe muslimanët janë duke u provuar. Në ajet përdoret fjala semerat që do të thotë fruta. Allahu i pakëson prodhimet e pemëtorëve dhe vreshtave me anë të sëmundjeve dhe fatkeqësive dhe me këto na vë në prove ne. Gjithashtu, Zoti na provon me rezultatet dhe përfundimet e të gjitha llojeve të punëve e përpjekjeve, gjë që është përsëri prove me fryte. Këto prova ose janë të lidhura me mëkatet tona të ndryshme, prova me të cilat Zoti kërkon të na paralajmërojë dhe të na sjellë në vete, ose për të na e rritur nivelin shpirtëror, gjë që do të thotë favor i Zotit për ne.

Durimi dhe besnikëria dallohen vetëm me anë të provave. Të gjithë ata që nuk largohen nga porta e Zotit pavarësisht nga çdo lloj vështirësie, ata që janë të vendosur për të qëndruar aty, do ta fitojnë këtë prove. Kurse ata që ndryshojnë drejtim e rrugë ose ata që largohen nga porta për pak shqetësime, do të jenë nga të humburit.

Kur Profeti përballej me ndonjë ngatërresë, shqetësim apo fatkeqësi, menjëherë merrte abdest dhe qëndronte në namaz. Këtë të vërtetë e tregon ajeti:

“Kërkoni ndihmë nga Allahu me durim dhe namaz” (Bakara, 2:153)

Sipas shumë gjasave, me këto prova, Zoti nxjerr  në dukje durimin, përballimin, besën dhe besnikërinë tonë, kështu, kërkon të theksojë edhe favoret e veta, edhe vlerat tona të vërteta. Po, Ai do ta masë durimin dhe besnikërinë tuaj me qëndrimin që do të mbani gjatë provave dhe do t’u tregojë juve se kush jeni gjersa personi të mos ketë ndonjë prove kundër Zotit. Ndoshta, pas kësaj, njeriu do të pohojë gabimet e veta, pendimin dhe përvojën e fituar për mënyrën se si duhej të sillej e se si duhet të sillet në të ardhmen.

Njeriu vihet në prove edhe në kohët kur është me të drejtën dhe në rrugë të drejtë. Sipas shprehjeve të shumë haditheve, porosive profetike, Allahu e provon robin, i lëshon mbi krye ngatërresa, shqetësime dhe fatkeqësi të ndryshme gjersa robi të dalë para Tij krejt i pastër dhe të shëtisë krejt i kënaqur nëpër majat parajsore…

Edhe ne do të provohemi, do të shoshitemi e do të pastrohemi shumë herë. Kështu, thelbi do të ndahet nga lëvozhga dhe metali i pastër nga minerali. Veçanërisht në ditët tona ndihet nevoja e një prove të tillë për t’iu bërë pengesë deviatorëve që kanë për të dalë në shesh në të ardhmen. Prandaj, prova mes atyre që janë kandidatë për t’ia vënë supet kauzës hyjnore, për ta bartur ate, është një faktor shumë i rëndësishëm. Këtë prove po e bën personalisht Zoti dhe ka për ta bërë. Ajo që na takon neve, është të mos ndahemi nga kjo portë, por të qëndrojmë para saj me besnikëri.

43. Cili është kuptimi i ajetit Kur’anor “S’ka detyrim në fe”?

“S’ka detyrim në fe, sepse tashmë është dalluar e drejta nga e shtrembra! Ai që mohon idhujt (dhe gjithçka që adhurohet në vend të Allahut) dhe beson në Allahun, ka siguruar lidhjen më të fortë, e cila nuk këputet kurrë. Allahu dëgjon dhe di gjithçka.” (Bakara, 2/256)

Vërtet në fe nuk ka detyrim. Allahu nuk ia jep atë askujt me detyrim. Përvetësimi i fesë mund të bëhet vetëm me dëshirën e individit vetë. Nuk ka ligj detyrues për fenë. Dhe jo vetëm për të. Në islam nuk ka detyrim të asnjë lloji, sepse në qendër të fesë nuk janë sjelljet, veprimet e detyrueshme, por sjelljet dhe veprimet e bëra me dëshirë.

Kjo do të thotë që ajo që ndalohet nuk është vetëm detyrimi në fe, por detyrimi në tërësi, në çdo lloj gjëje. Ashtu siç nuk ka detyrim në fe ndaj fesë, ashtu nuk ka detyrim as ndaj çeshtjeve të kësaj bote.

Feja nuk synon t’i detyrojë njerëzit, por t’i mbrojë nga detyrimi. Prandaj aty ku vepron vërtet feja islame, nuk mund të ekzistojë detyrimi. Nëse ndodhin detyrime, ato ndodhin në kundërshtim dhe jashtë lejueshmërisë së fesë islame.

Punët që bëhen me detyrim nuk sjellin të mirat (sevapet) që jep besimi, sepse asnjë punë e bërë pa kënaqësi dhe qëllim të mirë, nuk mund të jetë adhurim. Thënia “veprat janë sipas qëllimit”, tregon se feja kërkon që të gjitha gjërat të bëhen pa detyrim, me qëllim të mirë dhe dëshirë.

Detyrimi dhe besimi nuk mund të rrinë së bashku. Besimi me detyrim nuk është besim i vërtetë, namazi i falur me detyrim nuk është namaz i vërtetë. Po ashtu edhe agjërimi, haxhi, xhihadi… Shkurt, në gjykimin islam çdokush duhet ta bëjë detyrën e vetë me dëshirë, pa qenë i detyruar.

Feja lidhjen e parë dhe më të thellë e ka me zemrën. Ajo që nuk është në zemër nuk mund të jetë diçka e padëshiruar, prandaj veprimet në lidhje me të janë gjithnjë të udhëhequra nga dëshira dhe jo nga detyrimi.

Në Kur’an thuhet “Në qoftë se do të kishte dashur Zoti yt, do i kishte bërë të gjithë në tokë besimtarë. A mos vallë do i detyrosh ti njerëzit të besojnë?” (Yunus, 10/99)

Kështu që askush nuk duhet të detyrojë askënd që të besojë. Sepse besimi i askujt që është detyruar, nuk mund të jetë besim i vërtetë para Zotit. Besimtari i vërtetë nuk bëhet me detyrim.

Duke qenë se vlerësimi i askujt veç Allahut nuk është i vlefshëm për zemrën, askujt nuk mund t’i thuhet nëse ka besuar ose jo, qoftë ky një besim i detyruar. Nëse ai person nuk do të kishte besuar, nuk do të kishte bërë asgjë qoftë edhe i detyruar. Kjo do të thotë që në zemrën e tij mund të ketë sadopak besim.

Zemrat i njeh vetëm Allahu, askush tjetër nuk e di ç’ka në të vërtetë në zemrën e besimtarit. Prandaj askush nuk duhet detyruar të veprojë, as nuk duhet gjykuar për masën e sinqeritetit në veprimet e tij.

44. Si duhet të jetë qëndrimi i besimtarit në përballje me padrejtesite?

Islami ka ardhur si një mesazh ekuilibri dhe drejtësie, që synon të vendosë harmoninë në univers përkundër të gjitha llojeve të teprimit. Në përballjen me të këqijat, ai nuk e sheh, as padrejtësinë të këndshme, duke iu përulur krejt pasiv dhe i plogësht, e aq më pak duke ulëritur se jam duke u përballur me vetë padrejtësinë, por duke zbatuar gjithfarë padrejtësish apo duke e tepruar me sjelljet e tij, çka çon njëfarësoj po në padrejtësi. Kur i duhet, besimtari di të jetë një kështjellë e pamposhtshme, duke ditur si të qëndrojë përballë padrejtësisë si një krah i papërkulshëm dhe duke bërë çdo përpjekje të nevojshme, pa iu frikësuar kurrgjëje, për të ngritur të vërtetën në piedestal. Megjithatë, në kuptimin e tij të përgjithshëm, ai është përherë i drojtur dhe i thjeshtë përballë Allahut (xh.xh.), me sjelljen e tij të përjetshme të karakterizuar prej mëshirës, keqardhjes dhe butësisë.

“Mos ia hape dhe i pe se ç’kishte në zemër?”

Për shembull, heroizmi është një veti shumë e bukur. Nuk ka njeri që të mos ndihet i emocionuar përballë heroizmit të Halidit të nderuar (radijallahu anh). Sa e sa njerëz ndukin buzët kur kujtojnë heroizmin e tij teksa kishte vetëm tri ditë që pati besuar në Islam. Mirëpo ç’e do se një pjesë të atyre, që nuk arrinin dot të thoshin: “U bëmë myslimanë!“, por “U bëmë Sabii“, “U bëmë Sabii“, i pati vrarë, ndërsa një pjesë tjetër i pati zënë robër. Kur kjo ngjarje iu bë e ditur të Dërguarit të Allahut (s.a.s.), Ai pati ngritur duart e tij të bekuara sipër dhe pati thënë: “O Zot! Unë mbrohem prej Teje për këtë që ka kryer Halidi.[3] dhe qe pikëlluar jashtë mase prej kësaj ndodhie. Edhe në një ngjarje tjetër të ngjashme, Ai (s.a.s.) e pati qortuar Usamen që pati vrarë një armik edhe pasi ai pati artikuluar fjalën e dëshmisë, duke i thënë: “Mos ia hape dhe i pe se ç’kishte në zemër?” [4] Ja pra, me këto fjalë të të Dërguarit të Allahut (s.a.s.), madje edhe në një situatë të nxehtë luftë, kuptojmë se si myslimani duhet të veprojë gjithnjë veçse sipas parimit të drejtësisë absolute.

“Poshtërimi” për pritshmëri interesash nuk është modesti

Nëse arsyeja, gjykimi, diplomacia dhe gjuha e butë përbëjnë një anë të çështjes, tjetrën e përbën mospërulja asnjëherë përballë tregimit të forcës dhe përdorimit të dhunës, por të tregohesh përherë kryelartë. Prandaj, sjelljet që pasojnë poshtërimin për hir të disa interesave prej atyre që bëjnë të gjitha padrejtësitë dhe më të këqijat nuk duhen ngatërruar me modestinë dhe thjeshtësinë. Kjo është një gjendje krejt tjetër. Fatkeqësisht, fjala, sjellja dhe qëndrimi i butë dhe i ëmbël që është një dinamikë shumë e rëndësishme e të bërit thirrje kah e drejta dhe e vërteta, mund të ndodhë që të përdoren si petk i flirtimit me palën që kryen padrejtësitë. Po, qëllimi i fjalëve dhe sjelljeve të buta nga ana e disa karaktereve të dobëta është të rrisin vlerat dhe kredibilitetin e tyre në sytë e të tjerëve, asisoj që të marrin ndonjë kompliment dhe të kënaqin dëshirën e tyre për famë, me atë rast edhe për të zënë ndonjë kolltuk. Patjetër që, ne nuk mund të keqpandehim për askënd, duke e cilësuar ndokënd si hipokrit. Madje, njerëzit e zgjuar, n duke i parë këta njerëz me karakter të dobët, edhe po të arrijnë ta përkapin qëllimin e tyre, sërish nuk e vënë në pah këtë si ndonjë gjykim objektiv. Në të kundërt do të kishin hyrë në mëkat dhe është Allahu (xh.xh.) që e kërkon llogarinë e këtij mëkati. Megjithatë, gjithsecili duhet t’i masë vetë veprimet e tij me ndërgjegjen, duke bërë njëfarësoj vetëgjykimin e tij.

Nuk ka dyshim, se të gjitha përpjekjet dhe mundimet e vëna në dispozicion prej radhësh të ndryshme nga ana e shoqërisë për të gjetur gjuhën e dialogut dhe mirëkuptimit kanë për t’iu shkruar si shpërblime. Megjithatë, nëse nganjëherë, njerëzit përulen më dysh për të nxjerrë ndonjë përfitim për veten, apo për të siguruar ndonjë post a detyrë, apo me synimin për të ngritur mirëqenien dhe rehatinë e vet, atëherë ky është asgjë më pak se një poshtërim i vetes.

Mirëkuptim për hir të zgjidhjes së problemeve shoqërore

Zgjidhja e problemeve dhe drejtimi i çështjeve lidhur me shoqërinë në këto raste janë reagime të bëra në emër të sendërtimit të një atmosfere paqësore, duke parandaluar daljen e problemeve të reja në mes palëve. Hafizi Shirazi, sigurinë e të dy botëve thotë se e shpreh interpretimi i dy fjalëve. Njëra prej tyre është të sillesh ëmbël dhe butësisht me miqtë e tu, ndërsa tjetër të përballosh armiqtë. (Gazela e pestë e Divanit të Hafizi Shirazit). Sipas kësaj perspektive kuptohet se ndaj armikut nevojitet një qëndrim krenar, e jo në kuptimin që të jesh gati për të nxjerr nga një mosmarrëveshje në çdo çast. Lëre që, të ngrihesh e ta bësh këtë në një vend ku mes tyre hahen dy popuj që nuk po gjejnë ekuilibrat mes vedi, do të thotë që pala më e dobët ta hedhë vetë në rrezik veten e saj. Andaj, mund edhe të bëhen lëshime përsa i përket përdorimit të butësisë për të mund të ruajtur komunikimin me palën tjetër. Sepse, nxitja e urrejtjes dhe mllefit, apo armiqësisë, nuk ka se ç’të japë tjetër veç të gjitha dëmeve të mbledhura bashkë. Që me qasjen e Bediuzamanit, askush që ka nëntëdhjetë e nëntë armiq nuk dëshiron që t’i bëjë ata njëqind; përkundrazi, nëse ka njëqind armiq do të dëshirojë t’i zbresë ata në nëntëdhjetë e nëntë. Ja pra, të gjitha këto hyjnë në kategorinë e ruajtjes së ekuilibrit të gjendjes.

45. Cfarë thotë Leon Tolstoi për Profetin Muhamed a.s

Fjalë të dala nga goja e shkrimtarit të madh rus Leon Tolstoi

Muhamedi a.s. është profeti i fesë islame, e cila përfshin dyqind milion frymë të shpërndara në çdo anë të botës.

I lartpërmenduri 570 mbas Krishtit, ka lindur në Arabi prej prindërish të varfër. Në fëmijëri ka qenë bari. Qysh në vogëli pëlqente jetën e vetmisë duke u shmangur nëpër vende të qeta (pa njerëz); tërhiqej nëpër vende të fshehta, ku mendonte një Zot të vetëm dhe shërbimin e adhurimin që i duhej bërë Atij.

Arabët që jetuan në shekullin e Muhamedit a.s. kishin shumë perëndi, të cilat i adhuronin me shpresë që të fitonin praninë e hirin e tyre. Për nder të perëndive bënin theror lloj-lloj shtazësh e bile edhe njerëz.

Duke u shtyrë në moshë Muhamedit a.s. i shtohej besimi dhe i forcohej ideja se, ‘feja’, që kishte përqafuar kombi i tij, ishte një kult i lajthitur, perënditë e tyre s’meritonin adhurim e se, një i vetëm është Ai Zot, që ka në sundim gjithësinë. Ky besim aq u ngul në shpirt të Muhamedit a.s. saqë u ngrit me thirr në këtë besim bashkatdhetarët edhe popullin e tij. I ndihmuar nga një fuqi morale, që i pati dhuruar Perëndia, Muhamedi a.s. e udhëhoqi popullin e Tij në rrugë të Zotit dhe e gremisi besimin e rremë, ndriti kombin e tij, të cilit i qenë errur sytë nga padija; i dha shkak të përmendet në ato vise paganizmi emri i Njësisë, sipas inspiracionit Hyjnor e koshiencës së vet të vaditur.

Feja e Hazreti Muhamedit mund të përmblidhet si më poshtë:

Zoti është një, veç Tij s’ka tjetër zot. Prandaj nuk është e arsyeshme me besue e me adhurue shumë zota. Zoti është Një, ka këto cilësi të veçanta: I mëshirshëm dhe i drejtë. Në fenë islame njeriu shpërblehet me veprat e veta. Sjellja e pajtueshme me ligjet fetare, d.m.th. bindja ndaj urdhrave dhe rrudhja nga ndalimet, e lumturon njeriun në jetën e pasosur. Përkundrazi, kush tërhiqet e mundet prej epsheve dhe s’iu shtrohet dispozitave fetare do të pësojë mundime në jetën tjetër.

Feja islame urdhëron me besue se çdo gjë në botë do të zhduket, amshimi (bekaja) qenia përgjithmonë është vetëm për Perëndinë; jeta e vërtetë nuk mund të fitohet pa besuar Zotin e pa plotësuar urdhrat e Tij. Gjithashtu në fenë islame njerëzit urdhërohen me dashtë Zotin e njëri-tjetrin, dashuria ndaj Zotit tregohet vetëm me të falur; dashuria ndaj të afërmit bëhet duke marrë pjesë në gëzime e mjerime e duke falur gabimet e të tjerëve.

Besimi në Zotin e në jetën e pasosur i shtrëngon myslimanët t’u shmangen ndjenjave epshore; myslimanëve u është ngarkuar barra për t’i shërbyer shpirtit e jo trupit. Ata duhet të hanë e të pinë me masë. Pijet që dehin janë të ndaluara. Fitimi e puna janë nga një detyrë.

Hazreti Muhamedi nuk ka pretenduar kurrë se është i vetmi Profet; por ka besuar e pohuar edhe profetësinë e Musait e të Isait.

Si çdo profet ashtu edhe Hazreti Muhamedi, në fillim, kur nisi të ftojë në fenë islame, u përball me mundime e vuajtje, por ato nuk mundën ta ligështonin aspak vullnetin e patundur të tij; përkundrazi i forcohej gjithnjë dëshira.

Myslimanët, shumica e të cilëve ishin arabë, dalloheshin me cilësitë e larta që kishin fituar, si: të përvuajturit, të shmangurit nga veset (takva), për aktivitetin dhe energjinë, përkorjen (mjaftimin me pakicë), përkrahjen që u jepnin bashkëfetarëve në kohë të mjerimit.

Myslimanët, me këto cilësi të lëvdueshme, brenda një kohe të shkurtër, fitonin simpatinë e nderin e anti-myslimanëve të popujve që “pushtonin” dhe kështu këta popuj vetvetiu inspiroheshin dhe pranonin fenë e tyre e me këtë mënyrë shtohej çdo ditë numri i myslimanëve.

Ka vetëm një gjë, se apostujt e Profetit të Zotit (As-habët), nuk mundnin të duronin sjelljet e paarsyeshme të paganëve; prandaj ndjenja fetare e zjarrtë që iu kishte mbuluar zemrën i shtyri t’i imponojnë Pejgamberit të përdorë forcë kundra idhujtarëve, që t’i sjellë në rrugë të Zotit.

Mos të pandehet kurrë se këta kanë lejuar derdhjen e gjakut me të vetmin qëllim që të fitojnë pasuri të kësaj jete! Jo! E lejuan luftën vetëm për një ideal të lartë, për të fituar hirin e Zotit e për të luftuar me idhujtarët që kishin humbur udhën e Perëndisë.

Përhapja e jashtëzakonshme e fesë islame brenda një kohe të shkurtër, saqë e kaloi edhe fenë e Budës e të Krishtit, predikuesit e të cilëve përmenden për mënyrën e urtësisë që përdorin kur predikojnë, nuk është kryer me shtrëngim; porse mosvështrimi me sy të mirë të kësaj jete nga ana e myslimanëve, mungesa e prirjes së tyre ndaj jetës së dynjasë, drejtësia, pastërtia e shpirtit dhe ndërgjegjja e kulluar, edhe cilësi të tjera të larta, që shiheshin ndër myslimanët, i shtynte popujt e tjerë grumbuj-grumbuj të pranojnë fenë islame.

Sjellja e mirë me izraelitë e me të krishterë e sidomos, me parinë fetare të tyre, janë prej porosive njerëzore, që karakterizojnë fenë islame e tregojnë virtytet e saj.

Kjo fe lejon besnikët e saj që të martohen me gra izraelite e të krishtera pa u cenuar lirinë fetare.

Madhështia që duket në këtë tolerancë nuk është e mbyllur dhe e fshehtë për njerëzit me mend. Muhamedi është një nga më lartat fytyra që njerëzisë i kanë bërë shërbime të mëdha. Një komb të paditur e shkëlqeu përgjithësisht me dritën e Zotit, ndaloi therjen e njeriut si kurban për Perëndinë, nuk la me derdh kot gjak njeriu, dhe me këtë mënyrë atë komb të paditur e bëri një element paqeje, ia çeli rrugën e qytetërimit e të përparimit.

Triumfi me kaq sukses të shkëlqyeshëm mund të jetë vepra e një njeriu, që është forcuar nga një anë. Prandaj ky njeri i madh doemos meriton nderime.

46. Si të jemi më të mirët sipas këshillës profetike?

Profeti Muhammed (a.s) ishte pa dyshim shembullli më perfekt i njeriut të moralshëm, e më të vlefshëm në shoqëri. Mirëpo si do të ishte profili i një njeriu të moralshëm për të Dërguarin (a.s)? Hadithet e mëposhtëme na udhëzojnë se si të jemi të tillë:

  1. “Më të mirët e ymetit tim janë ata që kur shihen, përmendet All-llahu! Ndërsa, më të këqijtë e ymetit tim janë ata që mbartin fjalë, ata që ndajnë në mesin e të dashurve, dëshiruesit e së keqes për të pafajshmit!”
  2.  “Më të mirët e ymetit tim janë ata që thërrasin drejt All-llahut dhe i bëjnë robtë e Tij të dashur për Të!”
  3. “Më të mirët nga bijtë e Ademit janë pesë: Nuhu, Ibrahimi, Musa, Isa dhe Muhammedi. Dhe, më i miri i tyre është Muhammedi!”
  4.  “Më të mirët ndër ju janë ata që e mësojnë Kur’anin dhe ia mësojnë atë të tjerëve!”
  5. “Më të mirët ndër ju janë më të edukuarit ndër ju!”
  6. “Më të mirët ndër ju para Islamit (në xhahilije) janë më të mirët ndër ju edhe në Islam, nëse e kuptojnë fenë!”
  7.  “Më të mirët ndër ju janë ata që më së miri e shlyejnë borxhin!”
  8. “Më të mirët ndër ju janë më të mirët me familjen e tyre!”
  9. “Më të mirët ndër ju janë më të mirët me gratë e tyre.”
  10.  “Më të mirët ndër ju janë jetëgjatët vepërmirë!”

47. Pse gëzohemi kur vjen Ramazani?

Si të mos gëzojmë për muajin e Ramazanit kur në të na jepet mirësia e shefatit. Ditën që nuk bën dobi askush për asgjë: “Atë ditë nuk bën dobi ndërmjetësimi (shefati), përveç atij, të cilin e ka lejuar i Gjithëmëshirshmi të ndërmjetësojë dhe për të cilin e pëlqeu ndërmjetësimin.”
Myslimanët e presin Ramazanin me përmallim dhe gëzim duke kërkuar dobitë që ka agjërimi në këtë muaj. E si të mos gëzohen ata që e dinë se Ramazani është mëshirë nga Allahu për robërit e Tij, mirësi të cilën e përcakton vetëm Ai. Këtë nuk e kuptojnë veç të zotët e mendjes.

Përse të mos hapen gjokset në Ramazan, kur ai për të varfrit është moment kënaqësie, për udhëtarët lehtësim, për të sëmurët shërim, për mëkatarët pendim dhe për të udhëzuarit, forcim dhe shtim i besimit…

E si të mos hapen kraharorët me ardhjen e muajit të mirësive, të fitoreve, të leximit të Kur’anit dhe shtimit të bamirësisë…

E si jo kur ditët janë të gjallëruara, shtëpitë parfumosen me leximin e Kur’anit, toka pastrohet me djersët dhe lotët e rukuve dhe sexhdeve…

Në çdo natë, qielli përqafon duatë që dërgojnë krijesat te Krijuesi i tyre, pra ringjallen zemrat pas “vdekjes” së tyre dhe trupi shërohet nga sëmundjet e tij.

E si të mos hapen kraharorët e besimtarëve në Ramazan, ku për çdo natë lirohen shpirtrat që meritojnë hyrjen në zjarr, hapen dyert e Xheneteve dhe shtohen radhët e atyre që hyjnë në Rejan (emri i portës së Xhenetit në të cilën hyjnë vetëm agjëruesit)…

Përse të mos përkushtohen të mençurit me agjërim kur Allahu i Lartësuar thotë në një hadith kudsij: “Çdo punë e birit të Ademit është për të, përveç agjërimit, i cili është për Mua dhe Unë di si shpërblej për të. Era e gojës së agjëruesit është më e mirë tek Allahu sesa aroma e miskut.”

A nuk është i nevojshëm agjërimi ditën kur do të vendoset peshorja dhe kur llogaria do të jetë për çdo gjë? Ruajeni pra veten nga gabimet dhe mangësitë.
O robër të Allahut. Në agjërim shfaqet forca e besimit dhe vendosmëria në adhurim. Në agjërim shpirtrat e besimtarëve manifestojnë nënshtrim ndaj urdhrave të Allahut. Duke u larguar nga dëfrimet dhe pasionet, agjëruesit lënë mënjanë dëshirat për premtimin e Xhenetit që nuk e kanë parë.

Si të mos gëzojmë për muajin e Ramazanit kur në të na jepet mirësia e shefatit. Ditën që nuk bën dobi askush për asgjë: “Atë ditë nuk bën dobi ndërmjetësimi (shefati), përveç atij, të cilin e ka lejuar i Gjithëmëshirshmi të ndërmjetësojë dhe për të cilin e pëlqeu ndërmjetësimin.”
Në Ramazan shtohet leximi i Kur’anit për të cilin Profeti a.s. ka thënë: “Agjërimi dhe Kur’ani ndërmjetësojnë (për robin) Ditën e Kiametit. Agjërimi thotë: O Allah. Unë e privova nga ushqimi, prandaj lejomë të ndërmjetësoj për të. Dhe Kur’ani thotë: O Allah. Unë e privova nga gjumi, prandaj lejomë të ndërmjetësoj për të, dhe të dyve iu pranohet shefati.”
E si mos të gëzohen agjëruesit në Ramazan kur dyert e qiellit hapen për ata që luten dhe Allahu ua pranon lutjet…
Allahu i Lartë thotë pas ajeteve të agjërimit: “Kur të pyesin robërit e Mi për Mua, Unë jam pranë tyre, i përgjigjem lutjes së thirrësit kur ai më lutet, pra le të më përgjigjen Mua dhe të më besojnë, me qëllim që të jenë të udhëzuar.” (Bekare, 186)

E si të mos gëzohen myslimanët me muajin e Ramazanit kur ai është shkak për faljen e mëkateve…

Profeti a.s. thotë: “Kush e agjëron Ramazanin me besim dhe bindje (në arritjen e shpërblimit), i falen të gjitha gjynahet e kaluara.”
O bashkësi e Kur’anit. Mirësitë e muajit të Ramazanit janë të shumta saqë nuk mund t’i përmendim këtu, por do mjaftohemi vetëm me disa prej tyre:
Qëllimi i vërtetë është ruajtja e dy gjërave të rëndësishme, për të cilat ka këshilluar Sheriati i ndritur; së pari: Imani-besimi dhe llogaritja e shpërblimit: “Kush falet Natën e Kadrit me besim dhe duke llogaritur shpërblimin (me sinqeritet), i falen të gjitha mëkatet e kaluara; dhe kush agjëron muajin e Ramazanit me besim dhe duke llogaritur shpërblimin, i falen të gjitha mëkatet e kaluara.”

Dijetarët kanë thënë: Nijeti është kusht që punët të bëhen për afrim tek Allahu. Qëllimi për besimin është: besimi se me të vërtetë agjërimi është detyrim. Kurse fjala ihtisab, do të thotë pritje e shpërblimit vetëm prej Allahut të Lartë.
Së dyti, ruajtja e agjërimit. Kjo arrihet duke qëndruar larg nga gënjeshtra dhe veprat e pahijshme. Profeti a.s. ka thënë: “Kush nuk e lë gënjeshtrën dhe të punuarit me të, Allahu s’ka nevojë që të lërë të ngrënit dhe të pirit.”
Largimi nga gënjeshtra është edukim që plotëson agjërimin.

Si mund ta mendojë dikush veten e tij agjërueshëm kur nuk largohet nga gënjeshtra dhe të punuarit me të?!
Bejdavi ka thënë: “Sheriati nëpërmjet agjërimit nuk ka si qëllim privimin e njeriut me uri dhe etje, por është një adhurim që thyen epshin duke nënshtruar veten për të mbrojtur shpirtin e bindur. Nëse nuk ndodh kjo, Allahu nuk e shikon atë adhurim me shikim pranimi. Agjëruesi i sinqertë agjëron me gjuhën e tij nga gënjeshtra, përgojimi dhe thashethemet, nga fjala dhe dëshmia e rrejshme. Agjëron të dëgjuarit e tij nga dëgjimi haram.

Syri i tij agjëron nga shikimi i haramit. Agjëruesi i sinqertë nuk e lidh zemrën e tij me mëkate, gabime, mashtrime dhe urrejtje për myslimanët. Ai nuk bën padrejtësi dhe as nuk i përbuz të tjerët. Kush nuk i kupton ashtu siç duhet këto dobi të mëdha të agjërimit dhe faljen gjatë tij, atëherë ai do të jetë ashtu siç e përshkruan i Dërguari i Allahut a.s.: “Ndoshta agjëruesi nuk përfiton nga agjërimi i tij asgjë tjetër veç urisë dhe etjes; ndoshta ai që falet (natën gjatë Ramazanit), nuk përfiton veç qëndrimit të tij pa gjumë.”
“Thuaj: Vetëm mirësisë së Allahut dhe mëshirës së Tij le t’i gëzohen, se është shumë më e dobishme se ajo që grumbullojnë” (Junus, 58)

48. Si të largojmë stresin me këshillat profetike?

Stresi, lodhja psikologjike dhe trishtimi janë pjesë e paevitueshme e jetës sonë. Shpeshherë mund të kemi kërkuar zgjidhje duke lexuar këshillat e psikologëve në lidhje me gjendjen tuaj dhe sërish të mos e keni marrë zgjidhjen përfundimtare. Kjo është krejt normale, pasi zgjidhja e vërtetë dhe më efikasja është ajo të cilën na e mëson i Dërguari i Allahut.

1-Ndryshoni gjendjen tuaj

Pejgamberi (a.s) , na këshillon kështu: “Nëse dikush prej jush zemërohet, le të ulet; nëse sërish nuk i kalon zemërimi, le të shtrihet!”

Psikologët bashkëkohorë e kanë quajtur këtë ndryshim i “gjendjes trupore” dhe besojnë se ky ndryshim sjell largimin e zemërimit. Gjithashtu, shkenca bashkëkohore ka vërtetuar se hormoni i adrenalinës rritet më shumë gjatë zemërimit, sidomos kur njeriu qëndron në këmbë dhe zvogëlohet kur ulemi ose shtrihemi.

2-Merrni abdest

Pejgamberi (a.s), ka thënë: “Zemërimi është shejtani. Shejtani është krijuar nga zjarri. Ai shuhet me ujë. Prandaj, kur të zemëroheni merrni abdes”. Pra këshilla më e mirë në këto raste është të merrni abdest.

3- Dorëzohuni Zotit

Njeriu i mençur e ka mekanizmin, i cili i refuzon streset dhe i thyen në copëza. Nuk ka dyshim se besimi tek Allahu dhe kërkimi i ndihmës nga Ai, paraqet mekanizmin më të mirë mbrojtës. Besimi në Zotin na nxit për durim ndaj vështirësive .

Besimi tek Allahu, durimi, dituria, përvojat e kaluara dhe dashuria e njerëzve të tjerë krijon mekanizmin më të fuqishëm për thithjen e stresit dhe zvogëlimin e tendosjes psikike.

4-Përkujtoni Allahun (xh.sh) me adhurim

Pejgamberi (a.s)ka thënë:“Kush bën istigfarë pa ndërprerë, Allahu do t`ia mënjanojë çdo brengë, do t`i japë rrugëdalje nga çdo situatë dhe do ta furnizojë nga nuk e shpreson”.

Pejgamberi (a.s), në raste vështirësie ka thënë:

“Nuk ka Zot, përveç Allahut, të Butit dhe Madhështorit. Nuk ka Zot, përveç Allahut, Zotit të Arshit madhështor. Nuk ka Zot, përveç Allahut, Zotit të qiejve dhe të Tokës dhe Zotit të Arshit Fisnik”.

Esma ibën Omeri ka thënë: “I Dërguari i Allahut më ka pyetur: “A dëshiron të të mësoj fjalë që t`i thuash në vështirësi: Allahu është Zoti im dhe askush nuk është i barabartë me Të!”

Gjithashtu Ai (a.s) na mëson se: “Kur njeriu është në vështirësi le të thotë këto fjalë: “Zoti ynë, unë jam robi Yt, i biri i robit Tënd, i biri i robëreshës Sate! Fati im është në Duart e Tua, e kaluara ime në pronësinë Tënde,drejtësia tek mua është përcaktimi Yt. Të lutem me tërë emrat e Tu, me të cilët e ke quajtur Veten, ose ia ke mësuar dikujt prej krijesave të Tua, ose i ke shpallur në Librin Tënd, ta bësh Kuranin pranverë të zemrës sime, dritë të gjoksit tim, duke larguar pikëllimin dhe brengën time” – Allahu do t`ia largojë pikëllimin dhe brengën, duke ia zëvendësuar me gëzim”.

Një ditë i Dërguari i Allahut hyri në xhami. Ai pa një prej shokëve të tij, dhe i tha:“Ebu Umame, përse të shoh në xhami jashtë kohës së namazit?”

“Brengat dhe borxhet më kanë mbuluar, o i Dërguari i Allahut” – tha ai.

Pejgamberi i tha: “A do të t’i mësoj disa fjalë, të cilat kur t`i thuash, Allahu do të mënjanojë brengën dhe do ta paguash borxhin tënd?”. “Po, o i Dërguari i Allahut” – tha ai. Pejgamberi i tha: “Në mëngjes dhe në mbrëmje thuaj: “O Zot, më mbro nga brenga dhe pikëllimi, më mbro nga pafuqia dhe përtacia, më mbro nga varfëria dhe koprracia dhe më mbro nga vështirësitë, borxhi dhe anashkalimi i njerëzve“.

Ebu Umame më vonë tregon: “Veprova kështu dhe Allahu ma largoi brengën e më ndihmoi ta kthej borxhin.

49. Çfarë duhet të bëni ditën e Xhuma?

Dita e xhuma është festa jone e përjavshme. Duke qenë një ditë ndryshe nga të tjerat, tradita profetike na mëson se këto janë veprimet që duhen bërë gjatë kësaj dite:

1. Salavate

Ditën e xhuma dhe ne netët e saj është mire te bëhen salavate për Pejgamberin e Allahut( alejhi selam). Pejgamberi( alejhi selam) ka thëne: ” Beni salavate për mua ne ditën e xhuma dhe natën e saj!”

2.Gusuli

Duhet që këtë ditë të marrim gusul e të jemi të pastër.

3.Përdorimi i mizvakut

Është mire qe ditën e xhuma te përdoret mizvaku dhe te jemi të parfumosur.

4.Përkujtimi i Zotit

Parapëlqehet qe këtë dite te falen sa me shume namaze, te behet dhiker (përkujtimi i Zotit) dhe te lexohet Kur’an deri me ngjitjen e imamit ne minber.

5.Falja e xhumas dhe heshtja gjatë hutbes (Ligjëratës së ditës së xhuma)

Është obligim falja e namazit të xhumas në xhami dhe gjatë ligjeratës të dëgjohet me vëmendje dhe të heshtet.

6.Leximi i sures El-Kehf ditën

Këtë ditë këshillohet gjithashtu leximi i sures El-Kehf. Pejgamberi( alejhi selam) ka thënë :” Kush e lexon suren El-Kehf diten e xhumasë e mbulon drita prej këmbeve e deri ne kupën qiellore e cila do ta ndriçoje ne ditën e Gjykimit ndërsa i falen te gjitha mëkatet midis dy xhumave.”

Ne ditën e xhuma preferohet te vishen rrobat me te mira. Ebi Ejjubi(r.a) ka thënë:” E kam dëgjuar Pejgamberin( alejhi selam) te ketë thëne:” Kush pastrohet ne ditën e xhumasë, parfumoset nese ka parfum, veshe rrobat me te mira dhe del me qetësi derisa te arrije në xhami, e pastaj falet, pa e shqetësuar askënd, e pastaj kur imami te ngjitet ne minber hesht derisa te filloje namazi, do t’i falen mëkatet midis dy xhumave.”

Ai qe niset ne namazin e xhumasë për çdo hap ka shpërblim sa një vit agjërim dhe namaz . Pejgamberi( alejhi selam) ka thënë:” Kush pastrohet ditën e xhuma dhe shkon me herët ne xhami, i afrohet imamit dhe hesht, për çdo hap te bere ka shpërblim një vit agjërim dhe namaz, e kjo është diçka e lehte për Allahun.” Ne ditën e xhuma falen mëkatet,duke qenë se ne te është një orë ne te cilin pranohen duatë.

Marre nga: https://www.spektrum.al/cfare-duhet-te-beni-diten-e-xhuma-2/

50. Ç'do Të Thotë "Vullneti I Përgjithshëm" Dhe "Vullneti I Pjesshëm"?

Vullnet i përgjithshëm” është emri i dhënë mes popullit vullnetit të Allahut (xh.sh).

Në kohën e sahabeve, tabiinëve dhe tebei tabiinëve, një terminologji e tillë nuk njihej. Pra, ata nuk i kanë thënë vullnetit të Zotit vullnet i përgjithshëm dhe vullnetit të njeriut, vullnet i pjesshëm. Ndërkaq, nuk duhet të ketë shumë dëm në vënien e një terminologjie të tillë me qëllim që populli ta kuptojë çështjen. Natyrisht, kjo fjala ime është përsëri e hapur ndaj kritikës.

Në fakt, një terminologji e tillë është shprehje e një vlerësimi të natyrshëm të nxjerrë nga përfundimet e dukurive. Për rrjedhojë, mund të konsiderohet se ky vlerësim ka një pikëmbështetje të drejtë.Në të vërtetë, duke e quajtur vullnetin e Zotit vullnet të përgjithshëm, janë vënë si synim këto kuptime. I gjithë vullneti i përket Allahut. Kur Allahu dëshiron diçka, e krijon atë diçka pa marrë parasysh vullnetin e tjetërkujt. Këtu dëshirojmë të kujtojmë edhe një herë një specifikë mbi të cilën ju kemi tërhequr vëmendjen edhe më parë.

Disa, në mënyrë të gabuar, thonë: “Allahu e krijon atë që do dhe nuk e krijon atë që nuk do”. Kjo është e gabuar. E drejtë do të ishte kjo: “Bëhet gjëja që Allahu dëshiron të bëhet dhe nuk bëhet gjëja që Allahu dëshiron të mos bëhet”.

Në gjithësi sundon detyrimi. Duke e krijuar gjithësinë, Allahu (xh.xh.) nuk ka pyetur askënd dhe s’ka marrë për bazë asnjë vullnet tjetër. “Ai krijon atë që dëshiron!”

Por Ai u ka dhënë vullnet edhe njerëzve. Për njerëzit, ky vullnet është mjet përparimi (progresi) ose prapambetjeje (regresi). Dhënia vullnet njeriut ka të bëjë me emrat (atributet) Rahman (mëshirues) dhe Rahim (shpërblyes) të Allahut. Me fjalë të tjera, vullneti i dhënë njeriut është një favor i Zotit për të me anë të shfaqjes së këtyre emrave ose atributeve.Ndryshe, po ta shihnim materien sipas emrit të madh “Allah”, do të vërenim se gjithësia ekziston dhe funksionon brenda një detyrimi serioz. Po, rregulli sipas të cilit “pronari vepron si të dojë në pronën e vet” është i vlefshëm për të gjitha qeniet. Është vetëm njeriu të cilit i është dhënë një vullnet me përbërje dhe cilësi të panjohur. Kur ai e përdor këtë vullnet për të mirë, Allahu (xh.xh.) e krijon të mirën, kurse kur e përdor për të keq, Allahu (xh.xh.), po të dëshirojë, e krijon të keqen. Ajo që na shtyn ne këtu në guximin për të dhënë një konkluzion të tillë, është përsëri besimi dhe bindja në mëshirën dhe bamirësinë e Zotit! E shprehur ndryshe, kur ne ta dëshirojmë të mirën, besojmë në mënyrë kategorike se Zoti do ta krijojë atë të mirë. Por disa herë ndodh që të keqen që dëshiron njeriu, Allahu të mos e krijojë duke bërë, në këtë rast, një favor. Për shembull, dikush kërkon t’ia prishë mendjen një njeriu dhe ky njeri priret për t’iu bindur atij dhe të çorientohet. Mirëpo Zoti, ose për shkak të një veprimi të mirë të kryer nga ky njeri në të kaluarën, ose si shkak të një veprimi të mirë që ka për të bërë në të ardhmen, nuk e dëshiron çorientimin e tij dhe nuk e krijon atë të keqe për të. Madje nxjerr një pengesë duke ia hequr mundësinë njeriut të shkojë te e keqja. Kjo gjë është falje, dhurim i Zotit. Por meqë edhe xhenneti, në një aspekt, varet nga përdorimi prej njeriut i vullnetit të vet, Zoti i krijon gjërat e kryera për të mirë. Mjafton që njeriu, duke kryer një mëkat të madh që ia fshin të gjitha të mirat, të mos e eliminojë denjësinë e vet për faljen dhe dhurimin e Zotit për të në të ardhmen!

Kritere Hyjnore

“Veprat janë sipas qëllimeve dhe çdokujt i takon ajo që e ka për qëllim. Prandaj, kush shpërngulet (bën hixhret) për shkak të Allahut dhe të Dërguarit të Tij, shpërngulja e tij është për Allahun dhe të Dërguarin e Tij. Ndërsa ai shpërngulja e të cilit është për të fituar disa të mira të kësaj bote ose për t’u martuar me ndonjë femër, i atilli nuk do të fitojë tjetër përveç çka ka pasur për qëllim.”

“Vërtet Allahu i ka përcaktuar cilat janë veprat e mira e cilat të këqija, pastaj i ka sqaruar ato: Kush dëshiron me zemër të bëjë një vepër të mirë, por nuk mund ta kryejë, Allahu në tërësi do t’ia shkruajë atë vepër si të kryer, kurse nëse dëshiron të bëjë një vepër të mirë dhe e kryen, All-llahu do t’ia shkruajë dhjetë deri në shtatëqind herë më tepër. Por nëse dëshiron të bëjë ndonjë vepër të keqe e nuk e kryen, All-llahu do t’i shkruajë një vepër të mirë në tërësi, kurse nëse dëshiron dhe kryen një vepër të keqe, atëherë All-llahu ia shënon vetëm një vepër të keqe.”

51. Cilat janë rrugët e mbështetjes Hyjnore për të fituar horizontin e Kënaqësisë

Kthimi drejt Allahut

Kthimi ka Allahu është shumë i rëndësishëm për trimat që kanë zgjedhur rrugën e drejtë për të fituar Kënaqësinë e Allahut. Por ashtu siç në emër të jetës personale me kthimin nga Allahu bëhen hapjet edhe në emër të shërbimeve vetëm me kthim të fytyrave nga Allahu si lulet që shohin ditën, mund të bëhen hapje dhe rinim. Por nëse njerëzit do të ndërpresin kthimin nga Allahu duke u mbyllur çuditshëm në botën e tyre do të hyjnë në mendime të rrëshqitshme për Allahun I Cili është I Lartë dhe të cilit i kthehet me mbështetje I gjithë krijimi.

Për këtë njësueshmëria, kënaqësia, sinqeriteti dhe kërkimi kthimi ka Allahu për Kënaqësi të Tij janë rrugë nga të cilat nuk duhet hequr dorë dhe shumë të rëndësishme për të pasur mundësi të qëndrojmë të gjallë. Të gëzuarit që I kanë dhënë zemrën një çështjeje të madhe sa ta shohin këtë parim të rëndësishëm është e pa tjetërsueshme se do të dalin fitimtar në botën personale për çfarëdolloj shërbimi që bëjnë edhe nëse në anën e materiale mund të mos kenë sukses.

Ndjekja e shkaqeve

Një nga çështjet e nevojshme për fitimin e Kënaqësisë së Allahut xhel-le xhelaluhu është ndjekja e shkaqeve. Allahu na ka krijuar në një rreth shkaqesh. Rrethi i fuqisë do të shfaqet plotësisht në ahiret; ashtu që atje çdo gjë, aktualizohet në mënyrë të mahnitshme dhe vazhdimisht jetohen gjëra të jashtëzakonshme. Meqë kjo botë është botë e urtësisë, këtu gjithçka është në paketimin e shkaqeve. Ato ngaqë nuk duken reflektojnë vështirësi sepse ndodhen në rrethin e shkaqeve. Duke qenë puna kështu, në ketë dynja duhet të sillemi ashtu ndaj sebepeve që ata që na shohin nga jashtë të thonë “ këta janë të gjithë nganjë I dhënë pas shkaqeve” .  Allahut që është Musebbibul Esbab duhet ti kthehemi me një mbështetje që përjashton shkaqet ashtu që të thonë kësaj radhe” këta të gjithë sikur të ishin xhebri se pranojnë asnjë sebep dhe I atribuojnë Allahut gjithçka”.

Kështu këtë qasje e shohim në jetën e të Dërguarit të Allahut sal-lallahu alejhi ve sel-lem. Për shembull, I Dashuri I Profetëve sal-lallahu alejhi ve sel-lem në një anë duke vendosur mbrojte të ndryshme për çdo luftë dhe duke veshur dy parzmore, i ka dhanë sebepeve kujdes të madh, në anën tjetër sikur të mos ketë bërë asgjë I ka hapur duart dhe duke thënë Zotit të vet “Mos e shpartallo këtë ushtri!” I është përgjëruar me dua.

Vazhdueshmëria dhe zgjatja

Për fitimin e Kënaqësisë së Allahut prej rrugëve të rëndësishme për tu shteruar është vazhdueshmëria e luftës dhe përpjekjes me qëndrueshmëri drejt arritjes së synimit (Kënaqësia e Allahut). Ka aq shumë dava dhe shërbime që kanë filluar me shumë përforcime dhe mbas tre hapash ja prej lodhjes ja prej mos durueshmërisë ose prej monotonisë janë lënë e nuk është punuar në to dhe pak para se të mbërrinin në kufi kanë gjetur fundin duke ju rënë në kokë pronarëve të tyre e që janë bërë material në histori.

Mirëkuptimi dhe bashkimi

Ndër çështjet që u përmendën për të fituar Kënaqësinë e Allahut një nga shkaqet me rëndësi është edhe mirëkuptimi dhe bashkimi. Sepse sado që fuqia e secilit person tek e tek ose mund ti bëjë ballë një mase, është një e vërtetë që Allahu I mundëson mirësi shumë më tepër një bashkësie sesa ndjenjave që I takojnë personave tek e tek. Nëse Allahu, çlirimin e gjithësisë dhe përhapjen e ruh-I revan-I Muahamedi në të katër anët e botës e ka lidhur me përpjekjen e xhematit në gjendje bashkimi dhe mirëkuptimi, asnjëri nga personat që përbëjnë xhematin vetëm nuk mundet të ketë sukses edhe nëse është prej personaliteteve të mëdha si Hasan Shazeli, Ahmet Bedevi, Shah Gejlani. Sepse Allahu xhele xhelaluhu e ka lidhur një sukses të tillë me xhematin. Ne nuk mund ti mendojmë sjelljet e tyre jashtë xhematit… sepse ata qenë njerëz të ngarkuar me detyrën e dhënies formë të xhematit.

Po, mirësia e gjerë e Allahut që gjendet me xhematin është një gjë e tillë që lë mbas edhe kutbijetin edhe gavsijetin.  Edhe ajeti “Dora e Allahut është mbi duart e tyre” dhe hadithi ” Ndihma dhe Forca e Allahut është me xhematin” theksojnë këtë të vërtetë. Prej kësaj perspektive siç u theksua më lartë, një prej thirrjeve më të forta për mbështetjen e Allahut është mirëkuptimi dhe bashkimi.

Si përfundim, kush dëshiron të arrijë mbështetjen e Allahut duhet të vë në jetë këto çështje dhe shërbimet që ka për ti bërë ti bëjë mbi këtë të vërtetë.

52. A mund të falim namaz nëse marrim vetëm gusull?

Me marrjen e abdesit gusull merret edhe abdesti për namaz. Megjithatë, nëse ndodh ndonjë nga situatat që e prishin abdestin gjatë marrjes së gusullit, atëherë gusulli vlen por jo edhe abdesti. Nëse nuk ka pasur ndonjë nga situatat që e prishin abdestin gjatë marrjes së gusullit, atëherë mund të falim namaz.

53. Cfarë duhet të rregullohet tek njerëzit e përkushtuar?

PYETJE: Pejgamberi Muhammed, alejhi selam, thotë (në kuptim): “Prej gjërave që frikësohem më së shumti tek ummeti im janë: barku i madh, gjumi i tepërt, përtacia dhe mungesa e sigurisë. “Çfarë nënkuptohet me këto dobësi? A janë te ndërlidhura?

Barku i madh do te thotë të hajmë të shkujdesur, duke e bërë synim ngrënien dhe pijen, dhe si pasojë shfaqet edhe obesiteti. Kjo është karakteristika e parë për të cilën Pejgamberi alejhi selam qe i shqetësuar për jetët e tyre të kësaj bote dhe botës tjetër.

Gjumi i tepërt është një problem relativ. Edhe doktorët e mjekësisë dhe udhëheqësit shpirtërorë këshillojnë mos të flemë më shumë se që është e nevojshme, e cila për disa është 5 orë, për disa pak më shumë. Është mirë t’i rregullojmë orët e gjumit për një trup të shëndoshë dhe shpirt të shëndoshë. Sidoqoftë, kjo nuk mund të arrihet prej dikujt që nuk i ka edukuar shprehitë e ngrënies dhe pirjes.

Përtacia është një gjendje shumë e rëndë. Në zemrën e filozofisë islame qëndron dinamizmi dhe lëvizja, e cila manifestohet në çdo shtresë të universit. Islami e kundërshtoi çdo gjë e cila ishte ndryshe prej kësaj filozofie të dinamizmit; me fjalë të tjera, botëkuptimi i Kur’anit u mundua të ndryshojë çdo pasivitet në aktivitet të frytshëm. Për shembull, tokat e pa kultivuara shpërndaheshin, në mënyre që te kultivoheshin dhe ringjalleshin. Nëse ato nuk kultivohen ato paraqesin një pasuri të papërdorur, dhe si e tillë paraqet një kërcënim shpirtëror për të pasurin, dhe kjo është arsyeja pse pasuritë e papërdorura bëjnë pjesë në pasuritë- paratë ,nga të cilat bëhet obligative për të që të jepen për bamirësi. Këndvështrimi i Islamit ndaj përtacisë dhe njerëzve përtacë, nuk dallon nga koncepti i tij për pasuritë e tokat e papërdorura; përkundrazi, është akoma më shumë jo-tolerantë.

Mungesa e sigurisë ne besim është ndër çështjet më të rënda që duhet të frikësohemi. Ka shkallë të ndryshme të sigurisë; e para, e cila vjen prej diturisë (ilm- el-jakin); e dyta, e cila varet nga vështrimi  (ajn el-jakin); dhe e treta, ajo e cila vjen nga ndjenjat e drejtpërdrejta (hakk el-jakin). Kjo do të thotë se nëse një person nuk e kupton pse beson në të vërtetën ne raport me diturinë që ka, atëherë për ta nuk ka siguri dhe kuptueshmëri ndaj të Vërtetës. Nëse në besimin  e një njeriu ne Zot, rregullat dhe ligjet e besimit nuk janë të bazuara në dituri, nuk janë të bazuara tek fenomenet e universit,  dhe këto dëshmi nuk mbështeten nga një mprehtësi e brendshme shpirtërore, atëherë kjo nuk ka të bëjë me mungesë të sigurisë, por ky person nuk ka siguri fare. Siguria fillon me dituri; diçka më pak se kjo është niveli më i ulët i njeriut për kuptimin e jetës.

Dituria është hapi i parë drejt sigurisë. Libri i universit i shfaq mrekullitë e universit në atë masë sa shkencëtaret, artistët dhe shumë njerëz të tjerë të dijes janë bindur se kjo madhështi, harmoni dhe ky rregull ka nevojë për Një të Gjithë ditur dhe Krijues të Urtë, dhe përmes kësaj bindje kanë arritur të bëjnë një lidhje mes ligjeve dhe universit. Është këtu mundësia që asnjë dyshim mos të mbetet në mendjen e dikujt për Vetë ekzistuesin Një, ne shkallën e parë të sigurisë.

Siguria në dituri është shkalla në të cilën njeriu vëzhgon manifestimet e Zotit, Manifestuesit të Vetëm, prej të cilave janë plotësisht të vetëdijshëm se universi me gjithçka brenda saj janë krijime të Zotit. Kjo është shkalla ku një vlerësim i sinqertë i joni hap zemrën tonë. Lulëzimi i luleve, këndimi i zogjve, degët e pemëve me fruta që hapen deri ne qiej dhe zëri i ujit buçitës prej lumenjve,  këto krijime të pastra vazhdojnë kërkimin e Krijuesit si Mexhnuni për Lejlën,  duke menduar se çdo hije, vizion apo shenje që pa ishte ekzakt ajo që ai kërkonte.

E vërteta e kësaj çështje është se çdo shkallë e sigurisë është e ndërlidhur; ato e mbështesin njëra tjetrën. Nëse do ta vizatonim një model dhe t’i lidhnim temat e nxjerra nga ky hadith, atëherë do të konstatohej se siguria në besim është gati se e pamundur të arrihet nëse ngrënja dhe pija janë synimet tona kryesore gjatë ditës. Siguria është garantuar për ata që jetojnë në frikë dhe habi të dukshme nga fruti më i mirë i universit që quhet jetë;  është për ata që rregullojnë të ushqyerit për jetese dhe jo vetëm për kënaqësi.

Për ta theksuar madhështinë e kësaj çështje, i Dërguari i Allahut thotë (në kuptim): “i biri i Ademit nuk e mbush asnjë enë më të keqe sesa stomaku i tij. Është e mjaftueshme për të birin e Ademit të hajë disa kafshata për të qëndruar gjallë. Nëse i duhet ta bëjë këtë (mbushjen e stomakut), atëherë le ta mbushë një të tretën me ushqim, një të tretën me pije dhe një të tretën me ajër.”

54. Si mund ta bëjë një njeri karakterin e vet të virtytshëm ?

Që të jesh në gjendje të jetosh një jetë  të virtytshme, veçanërisht një të kujdesshme për vlerat morale dhe adhurimet, është e nevojshme të formojmë  një karakter serioz, me dinjitet, te matur, vetëpërmbajtur: dhe duhet të sigurohemi që ti bëjmë këto pjesë të natyrës tonë si të ishin pjesë të personalitetit tonë. Edhe pse kjo mund të duket e thjeshtë, nuk është një çështje aq e lehtë.

Si shembull të asaj se si duhet ti bëjmë  këto trajta pjesë të natyrës sonë, ne mund të referohemi te Profeti s.a.s, i Cili thotë (në kuptim) se një njeri duhet ta nxisë veten deri në këtë nivel: “ Ky Kur’an është shpallur me vuajtje. Qani kur ta lexoni. Nëse nuk jeni në gjendje që të qani atëherë, detyroni vetat tuaja.” ( Ibn Maxhea,Iqama,176;Zuhd 19).

Me fjalë të tjera ,lexojeni Kur’anin duke qenë i qetë ne zemër dhe shpirtë . Nga kjo pikëpamje, mund të jetë nevoja që ju të merrni hapa te detyruar para se ti arrini pikat e lartpërmendura; dhe për këtë arsye ju mund te hasni ne kritika prej njerëzve që nuk e njohin thellësinë e kësaj çështje. Si do që të jetë, ju nuk duhet të ngatërroheni nga këto gjëra; sepse në këtë rrugë keni synim vetëm arritjen e Atij.

Le ti shohim disa shembuj të tjerë nga cilësitë e virtytshme. Unë besoj se edhe shmangia nga bisedat e kota bën pjesë në ato principe. Fjalët e tepërta mund të  shkaktojnë dikë që të bëj gabime te shumta, te cilat më tutje mund të qojnë në pasoja të padëshirueshme. Profeti (alejhi selam) pa u pyetur nuk fliste, përveç në rastet kur e shihte të nevojshme ta shpjegoj ndonjë temë. Duke ndjekur hapat e Tij, edhe Shokët e Tij vepruan në të njëjtën mënyrë.

Për shembull, është treguar se Ebu Bekri r.a, heroi i besnikërisë, e vendoste një guralec në gojë në mënyrë që ti shmang bisedat e kota. Kur ishte e nevojshme të fliste e largonte atë, fliste, dhe pastaj pasi përfundonte e vendoste prapë. Edhe pse unë nuk kam gjetur burime të sigurta për këtë, mua s’me është dukur dhe nuk më duket si diçka jashtë mundësive që të ndodh. Një njeri i atij kalibri mund ta kishte bërë një gjë të tillë në mënyrë që ta disiplinojë veten e tij. Tregohet nga burime të sigurta se përderisa ishte afër Profetit alejhi selam pas emigrimit në Medinë, Ebu Bekri r.a s’kishte folur më shume se disa qindra fjalë. Kjo mund të shërbejë si provë për historinë e nevojshme.

Nëse fjalët e një personi shpjegojnë diçka lidhur me botën e zemrave, shpirtave apo mendjeve dhe nëse i ndriçon të tjerët në lidhje me këto çështje, atëherë te folurit është i dobishëm. Të gjitha bisedat tjera mund të quhen të kota. Si mundet një fe që ndalon të shpenzuarit e ujit gjatë avdesit, ta konsideron të lejueshme shpenzimin e xhevahireve të tillë si fjalët, të cilat janë më të çmueshme për njeriun sesa uji ?

Asketët i kanë rregulluar “teprimin në fjalë” ,”teprimin në ushqim” dhe “teprimin në gjumë”, si principe themelore në jetët e tyre. Në këtë fakt, ne mund ta shohim të folurit e kotë dhe të zakonshëm si të dënueshme. Ngjashëm si të ushqyerit, prija, të veshurit, edhe të folurit duhet të bëhet ekonomikisht; numri i fjalëve për shpjegimin e një ideje apo teme duhet llogaritur dhe pastaj të veprohet sipas asaj llogarie. Fjalimet duhen bërë në atë mënyrë që fjalët të mos shpenzohen – dhe si pasojë as koha nuk humbet. Të folurit duke matur dhe filtruar çdo fjalë është një detyrë morale. Të fituarit e këtij virtyti dhe bërja natyrale e tij merr shumë kohë dhe mund.

Asketizmi – do më thënë braktisja e kënaqësive të botës dhe i përjetimeve fizike- është shumë i rëndësishme. Asketizmi zë një vend të rëndësishëm të ndjekësit me vetëdije shpirtërore, dhe kjo është përmendur nga Pejgamberi alejhi selam si një dinamik e rrugës shpirtërore shumë para se të konsiderohej pjesë e një disipline sofiste. Duke shtuar mendimin e Bediuzzamanit për asketizëm – “ të braktisurit e botës jo vetëm fizikisht por dhe me zemër , gjithashtu duke mos i vlerësuar botën dhe gjërat që ndodhin më shumë se sa që iu takon, duke mos pasur pritshmëri, dhe të qenurit me dinjitet në atë mënyrë që te mos kemi dëshirë për trashëgimi-këto bëhen pjesë të domosdoshme për çdo besimtar , veçanërisht për ata të përkushtuarit rreth një kauze madhore.

Në fillim, marrja e një qëndrimi të tillë ndaj pasurisë, statusit shoqëror, famës,etj., ne çdo aspekt të karakterit është shumë e vështirë. Por duke filluar me gjëra të vogla pastaj duke kaluar te gjërat më të mëdha, ato do bëhen pjesë e natyrës sonë. Mund të fillojë me gjëra si ; “është e mjaftueshme që të kem vetëm një rrobë sot, nuk është nevoja për ndonjë tjetër. Përndryshe, unë do ta dua një të tretë , pastaj një të katërt.” Kjo është praktika e të dërguarit të Allahut për një jetë asketike.

Ne sigurisht që mund ta formojmë një listë më të gjatë se me vetëm dy virtyte, si të qenurit serioz në çështje karakteri, largimi i shikimit prej pamjeve të ndaluara, shmangia e vetë lavdërimit, etj. Por këto janë pjesë të përshtatshme për ta filluar rrugëtimin për tek virtytshmëria.

Praktikimi i besimit,p.sh , adhurimi, është po ashtu një çështje që kërkon përpjekje konstante. Fillon me në fillim të falurit në kohë ,pa vonesa; të falurit me dashuri dhe entuziazëm në atë nivel që Zoti të na i hap dyert e pranimit. Ne nuk falur si të ishim duke u liruar nga një barrë e madhe.

Sigurisht, përjetimet e plota të namazit nuk mund të arrihen menjëherë. Por, një personi mund ti bëhet natyrale duke u përpjekur vazhdimisht. Më saktësisht, ai duhet ta bëjë këtë.  Në fund, pavarësisht dëshirave të pavarura të egos, një person duhet të jetojë në atë mënyrë që ta jep veten për këtë çështje. Për ta bërë këtë , elementet që e bëjnë një person njeri duhet qenë natyrale për ta.

اَللّٰهُ أَعْلَم

Allahu di më së miri

Marrë nga:http://www.fountainmagazine.com/Issue/detail/the-attributes-of-virtuous-people-september-octomber-2015

 

55. A bazohet materia në rastësi?

Në themel të evolucionit qëndron pretendimi se qenia ekziston vetvetiu dhe e varur nga rastësitë.

Ati i evolucionizmit para Darvinit, Lamarku, e konsideronte evolucionin si një mundësi të dhënë nga Zoti materies dhe natyrës. Ai ishte evolucionist që pranonte gjenezën hyjnore të materies. Në kundërshtim me të, Darvini e mbështet ekzistencën e materies në vetë aftësinë e saj për të ekzistuar dhe zhvilluar. Ata që erdhën pas Darvinit, ranë plotësisht në materializëm dhe mohim dhe zgjodhën rrugën për ta përdorur evolucionin si mbështetje për mohimin e Zotit.

Ata që i dalin sot për zot darvinizmit, janë bota materialiste që mbahen pas tij në emër të mohimit. Këta besojnë në eternitetin e materies, pra, në pafillimshmërinë dhe pafundshmërinë e materies.[1]

Duhet theksuar qysh në fillim që evolucionistët, dashje pa dashje, përfytyrojnë një hapësirë të pafundme, sepse t’i japësh eternitet materies dhe ta vendosësh evolucionin, brenda këtij eterniteti, në një kohë me fillim të papërcaktuar, do të thotë t’i japësh hapësirës pafundësi meqë koha dhe hapësira nuk mund të mendohen veç e veç. Koha ka një ekzistencë nominale (konvencionale); është hapësira që e bën atë një dimension të materies dhe dukurive. Nuk mund t’i jepet ekzistencë kohës në mungesë të hapësirës. Ndërkaq, hapësira përbëhet prej botës së atomeve, botës së lëndës. Për rrjedhojë, po qe se vërtetohet se lënda nuk është eternale (e pafillim dhe e pafund), do të dalë në shesh se edhe hapësira dhe koha nuk janë eternalë dhe do të kuptohet vetvetiu se një gjë që s’është eternale nuk mund të jetë krijuese dhe e vetëkrijuar.

Ligji II i termodinamikës i njohur, tashmë, nga shumica, e hedh poshtë eternitetin e lëndës dhe materies. Ligji I i termodinamikës është ligji i ruajtjes së energjisë, kurse Ligji II është ligji i njohur Carnot.[2] Sipas tij, nxehtësia e qendrave të nxehtësisë, duke u përhapur e përhapur pa pushim, një ditë do të konsumohet dhe niveli i energjisë në gjithësi do të barazohet, do të bëhet i njëllojtë kudo. Edhe nëse kjo nuk do të thotë asgjësim i energjisë, do të thotë asgjësim i diferencës plus-minus dhe vdekje. Carnot e parashtroi këtë ligj duke u mbështetur në vëzhgimet në shtëpinë e vet mbi shpërndarjen e energjisë nga soba dhe uji i zjerë. Pastaj vëzhgimet e tij u zhvilluan më tej nga shkencëtarët, u përgjithësuan në një ligj i cili mësohet sot nëpër shkolla.

Sot është e pamundur të thuhet ndonjë gjë e prerë mbi ndikimin e përgjithshëm të termodinamikës mbi gjithësinë. Megjithëkëtë, mund të thuhet se gjithësia s’është një e tërë, por e përbërë prej pjesësh (copash), ndërkaq që konkluzioni mbi një copë është i vlefshëm edhe mbi të tërën. Vëzhgimet e kësaj fushe tregojnë se po të mos shpërthejë më parë një katastrofë e përgjithshme për ndonjë shkak tjetër, katastrofa termodinamike është absolutisht e pashmangshme, domethënë, energjia në gjithësi do të konsumohet dhe sistemi do të shembet. Këtu mund të pyetet mbi marrëdhënien e katastrofës termodinamike me joeternitetin e lëndës dhe materies ose ç’dëm do të pësojnë koha dhe hapësira që pretendohet se janë eternale.

Le ta bëjmë të qartë në fillim se ata që i japin materies eternitet, duket sikur nuk e dinë se ç’do të thotë eternitet. Sikur të gjitha kokrrat e rërës që ekzistojnë mbi tokë t’i bëni zero dhe në krye të vargut me zero që do të formohet, të vendosni një njësh, shifra e frikshme që ka për të dalë, në raport me eternitetin do të ketë vlerën zero. Po si kjo, përballë eternitetit, numri më i madh që do të mund të mendonte, konceptonte dhe prodhonte mendja e njeriut, do të ishte përsëri zero! Sepse eternal do të thotë i pafund. Gjëja e pafund:

1) Nuk mund të jetë e përbërë, nuk mund të hyjë në sintezë. Ajo është e thjeshtë dhe e pandashme (e pacopëtueshme).

2) Nuk ndryshon kurrë dhe mbi të nuk mund të veprohet.

3) Ndodhet e pavarur nga koha dhe hapësira, pra, jashtë lëvizjes së varur nga koha dhe hapësira.

4) Eshtë absolutisht e pafundme sepse është absolutisht jashtë kohës.

Nga ky këndvështrim, meqë pafillim dhe pafundësi do të thotë pakohësi, pafillimi dhe pafundësia takohen në një pikë. Asnjë prej këtyre veçorive nuk ndodhen te materia. Materia është e ndryshueshme; siç e ka treguar edhe ligji i termodinamikës, materia nuk mund të mendohet veç energjisë e cila një ditë ka për ta humbur krejtësisht ndikimin e vet. Veçanërisht, materia është e hapur ndaj çdo lloj sinteze. Ndërkaq, materia është e varur nga koha dhe hapësira. Apologjetistët islamë thonë, duke e pasur fjalën për Zotin, “ma thebete kidemuhu imtenea ademuhu” (po qe se një gjë është në mënyrë evidente e pafillimtë, asgjësimi i saj është i pamundur). Me këtë, ata tregojnë se materia kurrë nuk mund të bëhet burim ekzistence dhe pohojnë veçoritë individuale të Individualitetit te i cili mund të mbështetet materia.

Hapësira përbëhet, në përmasa të vogla, prej atomeve, kurse në përmasa të mëdha, prej diejve. Në diellin tonë që është vetëm njëri prej këtyre diejve, shndërrohen 564 ton hidrogjen në helium në sekondë dhe, si rezultat i këtij shndërrimi, përreth përhapet një energji prej miliona kalorish në formë nxehtësie dhe drite. Një pjesë e kësaj energjie që shpërndahet në tërë sistemin diellor, vjen edhe në globin tonë tokësor. Gjithësia përbëhet prej diejsh të tillë. Dielli ynë një ditë do të arrijë pikën e konsumimit dhe atëherë do të ndodhë një katastrofë planetare.

Meqë gjithësia përbëhet prej këtyre diejve që janë si gurë themeli për të, nuk mund të mendohet që këta diej, energjia e të cilëve shkon drejt konsumimit, të jenë eternalë, sepse, siç u tha edhe më lart, gjëja eternale (e pafundme) nuk mund të jetë e përbërë, nuk varet nga koha dhe hapësira, nuk konsumohet, nuk pëson as ndryshimin më të vogël. Kurse ne shohim se materia dhe bota materiale janë në ndryshim të vazhdueshëm, se kalojnë nga një gjendje në një tjetër, shpërbëhen (analizohen) dhe përbëhen (sintetizohen) ose bëhen orbitë. Në këto kushte, materia ka edhe fillim, edhe fund dhe është e kufizuar nga koha dhe hapësira. Çdo pretendim jashtë kësaj është i detyruar të mbetet një hipotezë pa asnjë pjesë të vërtete. Vetë Darvini, duke e shprehur dobësinë e vet në lidhje me këtë çështje, thotë: “Në fakt, meqë nuk u ndodha në periudhën kur kanë jetuar këto qenie, jam i detyruar ta përforcoj çështjen me një sërë hipotezash!”

Sado që të mbështetet në një sërë dijesh paraprake, në themel, hipoteza përbëhet prej pikëpamjesh dhe pretendimesh të paprovuara. Po qe se Darvini ka hedhur në shesh një hipotezë, edhe unë hedh në shesh hipotezën time dhe them se, me një lëvizje të tokës, njeriu u hodh 10 mijë metra përpjetë dhe s’i ndodhi asgjë. Edhe kjo është një hipotezë. Ndërkaq, po qe se ju më dilni kundër duke thënë se njeriu i ngjitur në lartësinë 10 mijë metra vdes në çast nga mungesa e oksigjenit, unë e mbështes këtë hipotezë me një hipotezë tjetër dhe them se “ju flisni sipas kushteve të sotme, kurse kushtet tokësore në një periudhë tjetër kanë qenë të ndryshme”. Po qe se hipoteza ime nuk është shkencore por vetëm një pretendim, edhe pretendimet e Darvinit dhe darvinistëve nuk kanë ndonjë ndryshim! Pretendimi evolucionist s’është gjë tjetër veçse një hipotezë që e përgënjeshtrojnë të gjitha ligjet vepruese në gjithësi e në jetën e gjallë, që i mbush boshllëqet që i shfaqen, me hipoteza të tjera.


[1] Pikëpamja themelore materialiste mbi ekzistencën është se ekzistenca e materies nuk ka as fillim, as fund. Materia ka ekzistuar dhe do të ekzistojë pafundësisht duke kaluar nga një formë në një tjetër përmes shndërrimeve gjithashtu të pafundme.
[2] Nicolas Leonhard Sadi (1796-1832). Fizikan dhe inxhinier francez, themelues i termodinamikës.

56. Si shpjegohet krijimi në Islam?

Para se të parashtroj ajetet kur’anore lidhur me krijimin, dëshiroj të prek disa ajete të caktuara për të treguar se ç’karakter mrekullor ka Kur’ani. Deklarata-mrekulli Kur’an është ajo që e thotë fjalën e fundit, ajo që u vë vulën gjërave!

1. “Edhe te kafshët ka mësim për ju. Nga gjëja që kanë në barkun e tyre, Ne ju japim të pini qumësht të pastër e të shijshëm të kulluar mes ushqimit dhe gjakut…” (Nahl, 16:66)

Një nga shenjat dhe provat që argumentojnë ekzistencën dhe unitetin e Allahut, janë kafshët e qumështit. Qumështin e shijshëm e të ushqyeshëm që e pimë ne, Allahu e nxjerr nga tretësira ushqimore në zorrët e kafshëve (që konsiderohet si jashtëqitje meqë pas thithjes së lëndëve ushqimore prej saj, del jashtë si feçe) pas kullimit në gjak. Shkenca e sotme e ka bërë të qartë se në fillim lëndët ushqimore thithen nga qimet thithëse të zorrëve dhe kalojnë në gjak, nga i cili, në indet e tjera lëshohen si ushqim, kurse në gjëndrrat e qumështit, kthehen në qumësht. Me shprehjen “min bejni fersin ve demin”, “prej mes feçeve dhe gjakut”, në Kur’an tregohet se qumështi kalon dy procese filtrimi: i pari, nga feçet (lënda ushqimore e tretur në zorrë) në gjak dhe, i dyti, nga gjaku në qumësht. Profeti Muhammed, i cili e lajmëronte një gjë të tillë 14 shekuj më parë, pa dyshim që personalisht nuk mund t’i dinte këto gjëra. Ato ia kishte mësuar Allahu me anë të Kur’anit!

2. “Atij që dëshiron ta udhëzojë, Allahu ia zgjeron zemrën ndaj Islamit, kurse atij që dëshiron ta lërë të humbur, ia shtrëngon gjoksin sikur të ishte duke u ngjitur në qiell…” (En’am, 6:125)

A e dini se kujt i përngjet gjendja e njeriut që nuk beson? Atij që ngjitet në lartësi ku oksigjeni rrallohet aq sa ta bëjë gjithnjë e më shumë të pamundur frymëmarrjen gjer në vdekje. Në kushtet e pamjaftueshmërisë së oksigjenit, personi ndjen shtrëngim në gjoks. Sa më lart të ngjitet njeriu, aq më i rrallë bëhet oksigjeni dhe aq më e fortë dhimbja në gjoks. Këtu kemi një paralelizëm figurativ të mbështetur në një fakt shkencor të njohur shumë shumë vonë, por të paralajmëruar nga Kur’ani 14 shekuj më parë!

3. “Ne i lëshojmë erërat mbarështuese dhe nga qielli lëshojmë shi për ju…” (Hixhr, 15:22)

Disa komentues të vjetër nuk e kanë kuptuar si duhet cilësimin e erërave si mbarështuese. Kurse kur e kanë pyetur Ibni Abbasin 11 shekuj më parë mbi kuptimin e këtij ajeti, ka thënë: “Erërat bëjnë mbarështimin e bimëve, pastaj edhe të reve…”[1] Megjithëkëtë, edhe komentuesit pas tij nuk e kanë kuptuar dot rolin mbarështues të erës për retë. Siç dihet, retë ngarkohen me elektricitet duke lëvizur e duke u fërkuar me ajrin, gjë të cilën ua siguron era. Ndërkaq, duhet theksuar se si tek mbarështimi i bimëve, ashtu dhe te i reve, kemi dukurinë e bashkimit të gjërave çift ose me ngarkesa të kundërta. Në lidhje me këtë, në ajete të tjerë Kur’ani bën fjalë mbi krijimin çift (Jasin, 36:36; Dharijat, 51:49). Dhe kjo është një mrekulli tjetër e Kur’anit.

4. “Shihni se si i shtyn Allahu retë, pastaj i bashkon, i bën grumbull dhe ju shihni se si rrjedh prej tyre shi. Ai lëshon nga retë e mëdha si kodra edhe breshër, me të cilin godet kë të dojë e nga i cili mbron kë të dojë. Shkëlqimi i dritës së vetëtimës sa s’të merr sytë!” (Nur, 24:43)

Qysh atëherë kur nuk njihej fare përbërja e reve, Kur’ani bënte përshkrime të sakta që u zbuluan vetë 14 shekuj më vonë.

5. “Ne e ngritëm qiellin me dorën tonë dhe Ne e zgjerojmë atë pa pushim.” (Dharijat, 51:47)

Në vitet 1920, Hubble i bëri një dhuratë botës astronomike. Me anë të një gjetjeje matematike që u quajt me emrin e tij, Koeficienti i Hubbles, ai zbuloi se disa galaktika largoheshin pa pushim prej nesh. Më pas, matematikani belgjian, Lamaitre e përcaktoi këtë dukuri si “zgjerim i hapësirës”. Pastaj kjo dukuri u pranua edhe nga shkencëtarë të tjerë si dhe nga Ajnshtajni.

E vërteta e krijimit në Kur’an

Nga ajetet kur’anore në lidhje me krijimin, do të shqyrtojmë katër prej tyre.

1. “Dhe i thamë: “O Adem, ti dhe bashkëshortja jote banoni në xhennet dhe hani sa të doni nga të mirat që ka atje, vetëm atë pemë mos e prekni se, ndryshe, do të bëheni dhunues e të padrejtë.” (Bakara, 2:35)

Kur’ani e fillon rrëfimin mbi krijimin njerëzor me njeriun e parë dhe bashkëshorten e tij dhe nuk bën fjalë aspak për evolucionin.

2. “Për Allahun, gjendja e Isait është si gjendja e Ademit. Allahu e krijoi Ademin prej dheu. Ai i tha Ademit “bëhu” dhe ai u bë!” (Al-i Imran, 3:59)

Kur njerëzit ranë në dyshim në lidhje me krijimin e Hz. Isait dhe nisën të gjykojnë se si mund të lindte njeriu pa baba, iu erdhi në ndihmë Kur’ani që sqaronte se në lindjen e tij pa baba nuk kishte gjë për t’u çuditur, pasi lindja e tij ishte një mrekulli si dhe krijimi i Hz. Ademit, ndërkaq që ky s’kishte patur as nënë. Kjo do të thotë se Allahu ka mundësi për çdo gjë dhe bën gjithçka që dëshiron. Ndërkaq, me qëllim që ne ta kuptojmë veprimtarinë e Tij, Allahu e mbulon atë me anë të shkaqeve dhe pasojave që janë të kuptueshme për ne dhe na duken të natyrshme e të zakonshme. Kurse disa herë Allahu e heq mbulesën e shkaqeve me qëllime dhe urtësi të caktuara dhe, atëherë, aktet e tij na duken të jashtëzakonshme e të pashpjegueshme, prandaj i quajmë mrekulli. Kështu, edhe krijimi i Ademit, edhe krijimi i Isait janë sa të mundshme për Allahun, aq dhe të pamundshme për ne kur i gjykojmë ato në kuadrin e shkaqeve dhe pasojave dhe me kriteret me të cilat gjykojmë ngjarjet e tjera të ashtuquajtura të zakonshme.

3. “Dhe u tha Zoti yt engjëjve: “Unë krijova një njeri prej balte dhe i fryva nga fryma ime, prandaj bini në gjunjë para tij…” (Hixhr, 15:28-29)

Këto ajete tregojnë se njeriu i parë, Ademi, u krijua prej dheu dhe atij iu dha frymë hyjnore. Sot dihet se njeriu formohet në mitrën amësore nga zhvillimi në etapa të caktuara i vezës së fekonduar nga spermatozoidi, pra, duke pasur për bazë një koncentrat dhe jo me anë të ndonjë farë evolucioni. Sipas përshkrimit të Kur’anit, edhe njeriu i parë pati për bazë një koncentrat të përbërë nga elementët e tokës dhe uji, i cili u zhvillua në kushte të caktuara që cilësohen si urdhri “bëhu” i Zotit. Mes bazës dhe krijimit të njeriut të parë dhe njeriut të zakonshëm sot nuk ka asnjë ndryshim. Koncentrati është po ai, kurse mjedisi i krijimit, ndërsa për njeriun e sotëm është mitra, për njeriun e parë është përsëri një “mitër”, por e panjohur për ne, e cilësuar vetëm si urdhri “bëhu” i Zotit dhe fryma hyjnore. Në të dy llojet e krijimit nuk ka asgjë të përbashkët me evolucionin.

4. “O njerëz! Ruhuni prej Zotit tuaj që ju krijoi juve prej një fryme të vetme, që krijoi për ju shoqe nga vetja juaj dhe nga dy të parët krijoi meshkuj e femra!”(Nisa, 4:1)

Duke e quajtur atin e parë të të gjithë njerëzve, “një frymë të vetme”, Kur’ani kundërshton dhe hedh poshtë vargun e etërve të njeriut që pretendon evolucioni. Sipas Kur’anit, njeriu i parë bart dhe përfaqëson “frymën e vetme”, nga e cila, pastaj u krijua çifti i parë dhe prej të dyve, gjithë njerëzimi. Kështu, as “fryma e vetme”, as dhe çifti i vet që bartte të njëjtin entitet njerëzor, nuk ishin hallkë e një zinxhiri evolucioni. Njeriu ose fryma e parë është ati i një lloji qeniesh më vete, po ashtu, çifti i tij, nëna e po atij lloji qeniesh më vete!

Kuptimi i disa ajeteve të tjera kur’anore që kanë lidhje me krijimin

  • Betohem se Ne e krijuam njeriun prej një esence prej balte. (Muminun, 23:12)
  • Ne, çdo gjë të gjallë e krijuam prej uji. (Enbija, 21:30)
  • Dhe Zoti yt u tha engjëjve: “Unë do të krijoj një njeri prej balte dhe, pasi t’i jap formë e t’i fryj prej frymës sime, ju bini në gjunjë para tij!” Të gjithë engjëjt ranë në gjunjë para tij, kurse Iblisi, djalli, jo! Ai u mbajt më të madh e u bë mohues! (Sad, 38:71-74)
  • Ai është që e krijoi njeriun prej një pike uji dhe e bëri fis të lidhur me lidhje martese. Zoti yt ka mundësi për gjithçka! (Furkan, 25:54)
  • Allahu ju krijoi ju prej dheu, pastaj prej uji. Pastaj ju bëri çift. (Fatir, 35:11)
  • Ai është që ju krijoi ju prej një balte dhe që pastaj ju caktoi një jetëgjatësi dhe vdekje. Gjithashtu, te Ai ka një vendim të parashkruar. Akoma po dyshoni? (En’am, 6:2)
  • Ai është që ju bëri ju prej një fryme të vetme. Pastaj për ju ka një vend ku të rrini dhe, si amanet, një vend për të qëndruar. Ne i bëmë të ditura ajetet tona hapur për ata që kuptojnë. (En’am, 6:98)
  • Allahu që e ka krijuar çdo gjë të bukur dhe të përsosur, krijimin e njeriut e nisi nga balta. Pastaj, brezin e tij e riprodhoi prej një esence uji (spermë). Pastaj i dha atij formën më të bukur, i fryu nga fryma e vet dhe krijoi për ju veshë, sy dhe zemra. Por sa pak që falenderoni! (Sexhde, 32:7-9)
  • Allahu e krijoi njeriun nga argjila e pjekur. (Rahman, 55:14)

Krijimi në hadithet profetike

1. Buhariu dhe Muslimi përcjellin njëzëri prej Ebu Hurejres se në një pjesë të një hadithi të gjatë ku tregonte për krijimin e gruas, Profeti ka thënë: “Këshillojini gratë për të mirë dhe silluni mirë me to. Ato janë krijuar prej një brinje!”[2]
Siç duket hapur nga hadithi, Profeti nuk e lidh krijimin e gruas me evolucionin.[3]

2. Në një hadith tjetër të quajtur autentik nga Ibn Ebi Hatimi dhe të përcjellë nga Ibni Asakiri me pak ndryshime, Profeti thotë kështu: “Ati juaj, Ademi, e kishte shtatin si një dru hurmaje, 60 zira të gjatë.”[4]
I Dërguari i Allahut e paraqet Ademin si atin e parë të njerëzimit në një mënyrë aq të qartë e të prerë, sa s’lë vend për interpretim.

3. Ahmed b. Hanbel, Ebu Davud dhe Tirmidhi përcjellin këtë hadith prej Ebu Musa el-Esh’ariut: “Allahu mori prej gjithë faqes së tokës një grusht dhé dhe e krijoi Ademin.”[5]
Edhe nga ky hadith kuptohet se baza e Hz. Ademit është një koncentrat i tërë dherave të tokës. Allahu e ka krijuar atë nga sinteza e këtij koncentrati.

4. Në një hadith tjetër të përcjellë nga Ahmed b. Hanbel prej Hz. Enesit thuhet: “Pasi e krijoi Ademin, Allahu e la për një farë kohe aq sa deshi. Iblisi e shihte Ademin dhe filloi të thurë iluzione rreth tij. Dhe kur e pa bosh, e kuptoi se nuk do të bëhej një krijesë zotëruese e vetvetes.”[6]

5. Ibn Hibban dhe Bezzari, autori i një Musnedi, përcjellin këtë hadith nga Hz. Enesi: “Kur Allahu i fryu Ademit nga fryma e tij, Ademi teshtiu dhe tha pas teshtitjes, “Elhamdulil’lahi Rabbilalemin!”, “Lavdi Allahut, Zotit të botëve!” Kurse Allahu ia ktheu: “Jerhamukellah”, “Allahu të dhëntë shëndet!”[7]
Te Buhariu lexojmë këtë rivajet: “Allahu i Lartë e krijoi Ademin sipas fytyrës së Tij (si qendër të shfaqjes së të gjithë emrave të Tij) dhe me shtat 60 zira…”[8]

6. Ahmed b. Hanbel përcjell këtë hadith prej Ebu Hurejres: “Njerëzit do të hyjnë në xhennet në gjendjen e Hz. Ademit kur u krijua. Ai ishte lakuriq, pa qime, i ri, lëkurëbardhë, me sy të shkruar, me shtatin 60 zira dhe gjerësinë e shpatullave 7 zira.”[9]

Krijimi në Librin e Shenjtë

Le të flasim dy fjalë edhe për kapitullin mbi gjenezën te Libri i Shenjtë. “Zoti e krijoi Adamin prej baltës së tokës, i fryu në hundë dhe ai u bë njeri i gjallë.”[10] Kurse krijimi i Havasë përshkruhet kështu: “Dhe Zoti i dha Adamit një gjumë të thellë, pastaj i mori një brinjë dhe ia mbushi vendin me mish. Pastaj prej asaj brinje bëri një gura dhe ia solli Adamit!”[11]

Si Kur’ani, edhe Libri i Shenjtë dhe të gjithë librat e tjerë hyjnorë bëjnë të ditur se njeriu i parë është krijuar nga Zoti prej elementëve të dheut dhe kështu besojnë të gjithë anëtarët e feve. Pra, s’është ashtu siç thonë Darvini dhe evolucionistët. Njeriu nuk e ka marrë formën e sotme duke evoluar.

Perfundim

E vërteta që u përpoqa ta parashtroj nga kreu gjer këtu, është kjo:

Sado me kujdes që të ketë qarkulluar teoria e evolucionit dje e sot e që mund të qarkullojë nesër në disa katedra shkencore, në librat e disa shkencëtarëve e në gojët e tyre, nuk ka një bazë të shëndoshë, nuk ka një argument bindës që të mund ta mbështesë evolucionin. Nuk janë gjetur dot fosile që ta lidhin njeriun me majmunin. Në disa fosile janë bërë falsifikime, disa të tjera i kanë formuar duke i mbledhur pjesët andej-këtej dhe pjesët e mangëta i kanë montuar sipas imagjinatës. Gjenetika e kundërshton këtë!

Struktura e DNA-së që kërkon dituri dhe fuqi të jashtëzakonshme, i lë krejtësisht jashtë mundësie të gjitha llojet e rastësive dhe ndërhyrjeve të pavetëdijshme. Gjërat e pretenduara gjer tani si argumente, ose janë hipoteza, ose interpretime të sforcuara dhe të gjitha boshllëqet teorike janë mbushur e mbushen me skenare të fantazuara. Kurse pretendimet e mbrojtura duke u nisur nga një sërë ngjashmërish, janë vlerësime që i japin prioritet strukturës pa parë funksionet dhe detyrat jetësore dhe asnjëri prej tyre s’vlen si argument.

Momenti vital i çështjes është se ata që thonë “i gjetëm”, ata që i parashtrojnë “gjetjet” si argumente, janë mjediset që i besojnë plotësisht evolucionit, kurse të gjitha të ashtuquajturat argumente të tyre kanë nevojë për shqyrtim. Ashtu si rastësitë nuk kanë as vendin më të vogël në ekzistencë, në të njëjtën mënyrë, është e pamundur që një qenie e gjallë të ekzistojë vetvetiu nga hiçi. Ashtu si eksperimentet e Pastërit, edhe eksperimentet më të gjera, më të thella të bëra rreth kësaj çështjeje, e hedhin poshtë krijimin (ekzistencën) vetvetiu. Edhe nëse te një qenie e gjallë ndodhin disa ndryshime të pjesshme për shkak të disa kushteve të caktuara, këto ndryshime jo vetëm që s’mund të bëhen kurrë bazë për ndryshim lloji, jo vetëm që një ndodhi e tillë nuk është hasur gjer më sot, por ato kanë ndodhur sepse e ka lejuar përbërja e asaj qenieje. Edhe faktorë të tillë si struktura e gjallesave, kromozomet, imuniteti i qelizës dhe kundërshtimi i ndërhyrjeve nga jashtë, në fakt, në asnjë mënyrë s’i hapin portë mundësisë së shndërrimit të llojit. Veç kësaj, të gjitha fetë e kaluara, të gjithë profetët, të gjithë librat e shenjtë e shprehin hapur se çdo gjë, përfshi edhe njeriun, është krijuar nga Zoti (Allahu) duke ia mbyllur të gjitha dyert evolucionit!

Jo vetëm që kjo çështje nuk është fusha ime, por dhe unë u përpoqa ta shpjegoj një çështje që shpesh mund të shpjegohet në mënyrë të shumanshme e të thellë, vetëm në vijat e saj kryesore dhe bashkë me disa specifika që shpëtojnë nga shikimi. Duke u justifikuar me dobësinë dhe paaftësinë time, megjithatë, duke e theksuar rëndësinë e çështjes, i lutem Zotit që dijetarët e zellshëm e të lidhur pas të vërtetës ta kryejnë detyrën që u takon për ta shqyrtuar këtë çështje gjerë e gjatë dhe për ta shpëtuar brezin e ri nga mashtrimi me anë të dogmës së evolucionit që mbahet në rend të ditës në emër të mohimit të hyjnitetit. Unë mendoj se ka ardhur e ka kaluar koha që, në vend të librave të shkruar në Perëndim dhe nga ana e mjediseve përkrahëse të evolucionit, të shkruhen libra që mbështeten te e vërteta dhe thonë të vërtetën!


[1] Taberi, Xhamiul Bejan, vëll. 14, f. 19-22.
[2] Buhari, Enbija, 1; Muslim, Rada, 61-62; Darimi, Nikah, 35; Musned, 5/88.
[3] Për kuptimin e krijimit të Hz. Havasë prej brinjës së Hz. Ademit, shih F.Gylen, Lëkundjet që solli shekulli, përkthimi shqip.
[4] Ibni Asakir, Tarihi Dimeshk, 7/404-405. Veçanërisht shih Buhari, Istizam, 1. Në një periudhë kur sipërfaqja e tokës ishte e mbuluar me pyje dhe kur nuk ishte formuar ende popullsia njerëzore, është normale që shtati i njeriut të ketë qenë i tillë. Në gjatësinë e shtatit të njeriut ndikojnë si klima dhe kushtet e sipërfaqes, ashtu dhe dendësia e popullsisë, e cila shkakton shkurtimin e shtatit. Ndërkaq, për ta mbajtur të gjerë kuadrin e kuptimit të çështjes, është mirë të mbahet parasysh edhe interpretimi i Ibni Haldunit, i cili thotë se Ademi mund të ketë pasur këtë shtat kur ka qenë në xhennet. Allahu e di se ç’është më e drejtë! 2. Njësia e gjatësisë zira diku merret sa gjatësia e parakrahut (rreth 40 cm.), diku identifikohet me njësinë e quajtur arshin, diku me gjatësinë 70-90 cm.
[5] Tirmidhi, Tefsiru sure, 1-2; Ebu Davud, Sunnet, 16; Musned, 4/400-406.
[6] Musned, 3/152.
[7] Hejsemi, Mevaridu’z-Zem’an, I/508; Ibn Hibban, Sahih, 14/37, 41.
[8] Buhari, Isti’zan, 1; Enbija, 1; Muslim, Xhennet, 28; Tirmidhi, Tefsiru’l-Kur’an, 94; Mustedrek, 1/132.
[9] Musned, 2/295, 343, 415.
[10] Gjeneza, 2:7.
[11] Gjeneza, 2:18, 21-22.

57. A e mbështesin evolucionin mutacionet?

Njëra prej të ashtuquajturave baza të pikëpamjes evolucioniste është edhe hipoteza se ndryshimet në kodin gjenetik të gjallesave që pretendohet se ndodhin vetvetiu ose rastësisht ose si rezultat i kushteve të mjedisit, shkaktojnë kalimin nga njëri lloj në tjetrin.

Kromozomet në bërthamën e qelizës, e cila funksionon si qendër informacioni dhe drejtimi, përmbajnë genet. Të gjitha veçoritë specifike të një gjallese janë të regjistruara në genet (DNA). DNA, e cila është pothuaj si një depo gjenetike informacioni, një pasqyrë e përsosur vullneti, e krijuar në atë mënyrë që të mund ta kopjojë edhe veten e vet. Ashtu siç na i nxjerr kompjuteri, me vullnetin tonë, në ekran informacionet e regjistruara më parë në kujtesën e tij, ashtu edhe ky mekanizëm e zbaton pa të metë programin e përmbledhur në përmbajtjen e tij, madje e shifron këtë program pa pushim. Në saje të këtij shifrimi, duke dhënë urdhrat përkatëse, ky program mbron llojin të cilit i përket, domethënë, asnjë ndikim i jashtëm nuk mund t’i kapërcejë barrierat e tij për ta ndryshuar linjën e llojit përkatës me anë të mutacioneve ose mënyrave të tjera.

Dihet se, nën ndikimin e radiacioneve të ndryshme, të lëndëve kimike dhe të kushteve të mjedisit, në kodin dhe programin gjenetik të gjallesave ndodhin disa ndryshime. Por, njëkohësisht, dihet se këto ndryshime të quajtura mutacion, të shkaktuara në kodin gjenetik për një shkak çfarëdo, nuk i hapin udhë kalimit nga një lloj në tjetrin ose krijimit të një lloji të ri. Megjithëkëtë, veçanërisht neodarvinistët pretendojnë se, ndryshimet në sasi, me kohë, kthehen në ndryshime në cilësi, gjë që do të thotë një transformim. Së pari, a i mjafton jeta një individi të gjallë që tek ai të ndodhë një ndryshim i tillë cilësor? Megjithëse s’ka asnjë dyshim se nuk i mjafton, le ta supozojmë të kundërtën dhe, në këtë rast, të bëjmë pyetjen: Ndryshimet cilësore që do të ndodhin, a do të jenë të dobishme, a do t’i përftojnë atij individi veti më të larta? Shkenca e gjenetikës ka vërtetuar se kjo s’është e mundur, se ndryshimet cilësore gjenetike të shkaktuara te një individ i gjallë janë regresive e të dëmshme, se ato sjellin deformime organesh dhe brezi dhe se nuk ka ndodhur e kundërta, domethënë që të jenë progresive e të dobishme.

Edhe kërkimet që bëhen sot, në ditët tona, mbi neoplazmat (kancerin), i japin rëndësi veçanërisht kësaj çështjeje dhe supozohet se ndikimet e jashtme si rrezatimet, papastërtitë e ajrit, etj., prishin qelizën dhe bëhen shkak për shfaqjen e neoplazmave. Ndërkaq, për sa kohë që vazhdojnë të bëhen kërkime jo vetëm në gjallesa të larta, por edhe në mikroorganizma, nuk janë vërtetuar ndryshime të tilla që të çojnë në një lloj të ndërmjetëm ose të ri. Për vite të tëra u bënë prova dhe kërkime mbi mizën Drosophila dhe u prodhuan pasardhës pak të ndryshëm të rreth 400 mizave. Megjithëkëtë, studimet mbi brezin e dytë të këtyre pasardhësve, të krijuar nga kryqëzimet mes tyre, nuk kanë zbuluar ndonjë lloj të ndërmjetëm apo të ri!

Shkurt, provat e bëra mbi mëse 400 miza Drosophila kanë treguar se me mutacione mund të ndodhin ndryshime të parëndësishme, por jo cilësore. Te këto miza kanë ndodhur ndryshime të tilla siç ndodhin tek njerëzit, siç janë errësimi i ngjyrës dhe ngritja e tensionit për shkak të kushteve klimatike, por jo ndryshime lloji dhe as breza të një lloji të ri nga kryqëzimi mes tyre, veçse miza Drosophila të sëmura apo të gjymtuara.

Njeriut i është njohur, në një masë të caktuar, e drejta dhe kompetenca për të ndërhyrë në natyrë dhe në gjërat. Si zëvendës i Zotit mbi tokë, për ta ndryshuar, rregulluar, sistemuar dhe urbanizuar sipërfaqen e tokës, ka qenë e domosdoshme që njeriu të zbulojë shkencat dhe mjetet për t’u bërë i aftë për këtë ndërhyrje. Veçse kjo ndërhyrje nuk vepron mbi kafshët për ndryshimin e llojit të tyre. Ndryshime lloji mund të sillen vetëm tek bimët me anë të shartimit dhe vetëm te disa bimë të caktuara, kurse tek kafshët mund të bëhen vetëm përmirësime racore brenda të njëjtit lloj duke kryqëzuar në mënyrë natyrale ose artificiale raca të ulta me individë të zgjedhur të racave të larta.

Si përjashtim i kësaj, te kafshët, Zoti ka lejuar kryqëzimin, për shembull, të kalit me gomarin, domethënë, i ka krijuar këto kafshë me këtë mundësi kryqëzimi. Ndërkaq, mushka e dalë nga një ndërhyrje që mund të quhet në botën e kafshëve përjashtim, është një kafshë pa mundësi fekondimi. Kjo do të thotë se nga një kryqëzim i tillë i llojeve të ndryshme lind një kafshë shterpë, pra, nuk mund të pritet që prej saj të shfaqet në botë një lloj i ri. Jashtë këtij lloj përjashtimi, nuk ka ndodhur që të krijohet një kafshë e re si përfundim i mutacioneve të njëpasnjëshme të shtrira në një kohë tepër të gjatë. Në disa kafshë mbi të cilat janë bërë kërkime, janë shfaqur ndryshime të tilla si, p.sh. një këmbë më e shkurtër ose ngjyrë tjetër qimeje, por lloji nuk ka ndryshuar, ai ka ruajtur origjinën e vet; ujku ka mbetur ujk e, delja, dele. Ndërhyrjet as ujkun s’e kanë bërë dot dele e, as delen, ujk! Jo në kafshë të tilla komplekse, por edhe te gjallesat më të vogla si bakteriet nuk është vërejtur ndonjë ndryshim për t’u shënuar. Bakteriet të cilat shtohen duke bërë një ndarje në njëzet minuta, edhe pas mutacioneve brenda 60 mijë brezave, mes bakterieve para 500 milion vitesh dhe bakterieve të sotme nuk shihet ndonjë ndryshim. Po kështu, nuk shihet ndonjë ndryshim as mes fosileve të përcaktuara me moshë 1 miliard vjeç dhe kafshëve të të njëjtit lloj që vazhdojnë të jetojnë sot.

Një tjetër çështje është se palenteologët tërheqin vëmendjen që, për ta pranuar evolucionin, duhet të gjenden fosile të ndërmjetme. Mirëpo darvinistët pretendojnë se nuk ka nevojë për fosile të ndërmjetme, se një kafshë mund të kapërcejë menjëherë nga një lloj më i ulët në një lloj më të lartë. Për shembull, sipas tyre, nga veza e një zvarraniku veç kur ka dalë një zog! Përgjigje kësaj i japin gjenetistët, të cilët thonë se asnjë qenie nuk mund të ndryshojë menjëherë 1000 veti. Dr. Lecomte de Nouy thotë se “një kalë mund t’i hedhë pesë thonj (thundra) vetëm në pesë milion vjet”. Kështu, pretendimi se në një evolucion të tillë që kërkon miliona vjet, një ndryshim që duhet të ndodhë gradualisht, të ndodhë menjëherë, është thjesht një marrëzi. Po të thuhet se ndryshimi ndodhi dalngadalë (pa u shfaqur) dhe u shfaq, pastaj, menjëherë, themi se është kusht që ndryshimi i dukshëm nuk mund të ndodhë kështu, por shkallë-shkallë; për shembull, gjersa të bëhet njëthundrak, kali duhet të kalojë fazat e ndërmjetme si katërthundrak, trethundrak dhe dythundrak, pra, këta lloj kuajsh duhet të kenë jetuar medoemos. Ndërkaq, ndryshimi në thonjtë (thundrat), gjithsesi, nuk mbetet i kufizuar vetëm në ta, sepse trupi funksionon si një e tërë. Për shembull, kjo mund të vërehet lehtë në përmirësimin dhe mbylljen e një plage. Pra, është e pamundur që të mos vërehet një ndryshim i tillë te kuajt. Shkurt, nga veza e zvarranikut nuk del zog. Një ndryshim me kapacitet sa qindra mutacione mund të rezultojë vetëm me vdekjen e kafshës në çast.

Në qeniet mikroskopike ndodh një ndarje dhe riprodhim shumë i shpejtë. Për shembull, bakteri Escherichia coli fillon të ndahet në minutën e 20 dhe vazhdon kështu në shumë seri. Miza Drosophila riprodhohet 30 herë në vit. Një vit i kësaj mize përkon me 1 milion vite tonat. Ndryshimi që mund të ndodhë në jetën njerëzore në 1 milion vjet, te Drosophila duhet të duket në 1 vit. Po qe se te kjo mizë do të ndodhë një ndryshim në një vit, pranojmë se një ndryshim mund të ndodhë te njeriu në 1 milion vjet. Mirëpo faktet tregojnë krejt të kundërtën. Disa paleontologë bëjnë fjalë për baktere dhe alga blu-jeshile që kanë jetuar në periudhat gjeologjike të Silurit dhe Permit që konsiderohen si periudhat e para gjeologjike. Në disa libra lexojmë se këto baktere ekzistojnë qysh prej 300 milionë vjetësh, kurse, në disa të tjera, qysh prej 50 milionë vjetësh dhe shohim se siç kanë qenë 50 ose 300 milionë vjet më parë, janë edhe sot. Disa, duke pretenduar se algat blu-jeshile kanë një dendësi që e hedh poshtë transformizmin, mund t’i kundërshtojnë këto që themi ne, por, sidoqë të jetë, ne po flasim për bakteriet, për qeniet me aftësi ndryshimi shumë të shpejtë e të dendur, megjithëkëtë, që kanë mbetur siç kanë qenë miliona vite më parë.

Te kafshët që u janë nënshtruar kushteve jetësore të ndryshme në parqet natyrore të ngritura në vende të ndryshme të botës dhe veçanërisht në kopshtet zoologjike, nuk ndodh ndonjë ndryshim i dukshëm me sy. Në laboratore të ndryshme bëhen përpjekje për të realizuar mutacione që do t’i hapnin udhë evolucionit, por s’po merret ndonjë rezultat. Ndërkaq, disa dukuri të pjesshme e të kufizuara që pretendohet se janë dukur ose arritur, burojnë, pa dyshim, nga veçoritë krijimore të llojeve mbi të cilat eksperimentohet, pra, që janë të përshtatshme për dukurinë në fjalë. Kurse një ligj si evolucioni, i cili kërkohet të merret si bazë për shpjegimin e qenies së gjallë dhe jetës, nuk mund të jetë dhe të mbetet i kufizuar në ngjarje të veçuara e përjashtimore, por ta përfshijë gjithë qenien e gjallë. Allahu ka vënë në gjithësi përjashtime për çdo ligj dhe rregull të përgjithshëm në mënyrë që njerëzit të mos kapen krejtësisht pas ligjeve dhe rregullave e të harrojnë Autorin e vërtetë, Krijuesin, Zotin. Megjithëkëtë, nuk mund të thuhet se në punimet laboratorike lidhur me evolucionin është hasur qoftë edhe në një ngjarje përjashtimore në këtë nivel.

Një pretendim tjetër lidhur me këtë çështje është dukuria e nxjerrjes së një hibridi nga bashkimi i dy llojeve të racave të ndryshme të quajtura allopoliploid duke e dyfishuar më parë numrin e kromozomeve të tyre. Për shembull, pasi t’i kemi dyfishuar kromozomet e rrepës dhe lakrës dhe ta kemi shartuar rrepën me lakër, mund të na dalë një varietet tjetër rrepe. Por kjo ndodh në botën e bimëve. Sa më lart të ngjitemi në botën e qenieve, vëmë re se aq më e pamundur bëhet një gjë e tillë. Kështu, kjo dukuri nuk haset te kafshët dhe njerëzit.

Dyfishimi i numrit të kromozomeve bëhet, në kushte normale, për shkak të shterpësisë së qenies së formuar si rezultat i kryqëzimit mes llojeve të ndryshme, siç është rasti i mushkës. Meqë një qenie e tillë nuk mund të bëhet as nënë, as baba, ia dyfishojmë numrin e kromozomeve. Por, siç u tha, edhe nëse kjo është një dukuri që ndodh në botën e bimëve, tek kafshët nuk ndodh kështu. Numri i kromozomeve te njeriu është 46. Janë këto 46 kromozome që përcaktojnë identitetin biologjik të njeriut. Megjithëkëtë, edhe sikur ky numër të ndryshohet, për shembull, të bëhet 45, 44 ose 47, 48, 49, etj., përsëri do të formohet një njeri e jo ndonjë qenie e ndonjë lloji tjetër, vetëm se një njeri me shtrembërime dhe të meta, pra, ndryshimi i numrit të kromozomeve bëhet shkak i anomalive. Prandaj, po qe se do të dyfishohej numri i kromozomeve të njeriut, qenia që do të lindte do të ishte përsëri njeri, vetëm se ky njeri do të lindte i vdekur ose do të vdiste pasi të lindte meqë nuk do të mund të jetonte. Kurse kur ndryshimi i numrit të kromozomeve nuk shkakton vdekjen, shkakton anomali të ndryshme si gjymtime e sëmundje të cilat e bëjnë gjithashtu të vështirë apo të pamundur jetesën. Prandaj, pasoja e lojës me kromozomet në botën e kafshëve dhe njerëzve është vetëm fatkeqësi.

Kështu, pra, meqë mutacioni është në themel një ndërhyrje në sistemin e DNA-së së qenies së gjallë, shfaqet te ajo me ndikime shkatërruese. Për rrjedhojë, nuk mund të bëhet fjalë për një mutacion të dobishëm me pasoja ndryshimesh serioze.

Mëshiruesi i Pafund, ashtu siç e ka vendosur informacionin gjenetik çift, edhe kodin e shumë aminoacideve, për shkak sigurie, e ka krijuar çift. Gjenetika është krejt si një gjuhë; pa u lexuar drejt për t’u përkthyer dhe shndërruar në proteina, nuk vlen për asgjë. Prandaj për jetën dhe shëndetin, sa ç’është i nevojshëm informacioni gjenetik, është e nevojshme që, gjatë gjithë jetës së gjallesës, ky informacion të kthehet në proteina në kohën e duhur, saktë dhe në masën e duhur. Mirë, po ç’është ajo gjë që lejon përdorimin e një pjese të informacionit që përmbajnë kromozomet të cilat janë si vëllime enciklopedike, ndërsa pengon përdorimin e një pjese tjetër të informacionit? Në përfundim të kërkimeve shkencore, është parë se disa proteina kryejnë funksionin e hapjes dhe leximit të informacioneve të caktuara, ndërkaq, funksionin e mbylljes dhe kyçjes së informacioneve të tjera të caktuara. E thënë ndryshe, informacioni gjenetik deshifrohet me anë të një serie molekulash proteinike dhe përdoret në sintezën proteinike, kurse proteinat e sintetizuara përcaktojnë se kur dhe në ç’mënyrë do të lexohet informacioni gjenetik. Nga kush e marrin, vallë, këto, urdhrin e parë që i orienton për veprime të tilla, zbulimin e të cilave njeriu, qenia e vetëdijshme dhe e informuar, e ka konsideruar si suksesin e vet më të madh? Dhe si arrijnë ta kontrollojnë më pas programin gjenetik nga ku e kanë marrë informacionin e duhur për t’u vetëprodhuar?

Urdhrin dhe komandimin me anë të një programi të veçantë misterioz mund ta shohim edhe në ngjarjet e rigjenerimit. Eshtë shumë e habitshme se si te disa kafshë, pasi ndonjë organ u plagoset, dëmtohet apo këputet, nis një proces rigjenerimi që duket si diçka krejt e zakonshme, por që është tejet e jashtëzakonshme dhe e mrekullueshme. Qelizat e vendit të këputur ose të dëmtuar të një organi çfarëdo, gjer në atë çast kanë qenë qeliza normale të trupit, por të specializuara për një vend dhe funksion të posaçëm. Pastaj si ndodh që këto qeliza marrin një funksion të ri, atë të riprodhimit të organit të hequr në një farë mënyre, të riprodhimit të të gjitha llojeve të indeve që e përbëjnë atë organ si dhe organin në tërësi? Përse dhe si vihet në veprim një funksion dhe lëvizje e tillë? Kush e ndjen një nevojë të tillë? Meqë është krejt e pamundur që qelizat të jenë të vetëdijshme për një gjë të tillë dhe meqë në trup dhe në natyrë nuk ekziston ndonjë qendër që t’u japë qelizave një informacion të tillë dhe mekanizmën me anë të së cilës do të kalonin në veprim duke e përdorur atë informacion, do të thotë se është dikush që i di të gjitha nevojat e trupit (për kafshën përkatëse) dhe zotëron mundësitë e duhura për t’i plotësuar ato nevoja, që i kryen këto punë në kohën dhe vendin e duhur!

Pretendimi mbi pemën gjenealogjike dhe pema (gjenealogjike) e qenies

Edhe fati i pemës gjenealogjike mbi të cilën evolucionistët, në emër të teorive të parashtruara prej tyre, qëndrojnë me këmbëngulje, është mjaft i ngatërruar. E para, zbulimet e reja në biologjinë molekulare kanë krijuar probleme të reja të pazgjidhshme dhe gjendje pa rrugëdalje për teorinë e evolucionit, për ç’shkak mund të themi se e kanë shtrënguar atë në qoshe, sepse në “pemët gjenealogjike” të sajuara duke marrë për bazë grupe molekulash të ndryshme, kanë dalë në shesh rezultate krejt të ndryshme duke u bërë krejt e pakuptueshme se cili është prejardhur prej cilit dhe pse është prejardhur. Megjithëkëtë, evolucionistët flasin për pretendimin e tyre, sipas të cilit “mund të vizatojnë pemë gjenealogjike shumë të ndryshme sipas uniteteve molekulare biologjike të ndryshme të marra nga grupe kafshësh të ndryshme e të pranuara si themel”. Por, duke vepruar kështu, në të vërtetë, ata, duke e pranuar në fillim evolucionin si një të vërtetë të qëndrueshme dhe, pastaj, duke e radhitur materialin që kanë në dorë mbi këtë bazë, dashje pa dashje pohojnë se vizatojnë një pemë gjenealogjike iluzive. Veçanërisht, edhe pretendimi i evolucionistëve se rrënjët e pemës gjenealogjike të qenies janë tjetër, trungu, tjetër, degët dhe frutat, tjetër, nuk është i drejtë. Krejt e kundërta, kërkimet dhe studimet e bëra kanë treguar se qeniet e quajtura rrënjë, trung, degë e fruta jetojnë së bashku në të njëjtën kohë!

Për shembull, në periudhën e Kembrienit janë shfaqur dhe kanë jetuar së bashku shumë gjallesa që evolucionistët ia përkatësojnë asaj periudhe duke i konsideruar në raporte atësie e birësie ndaj njëri-tjetrit! Po kështu, është evidente se një sërë qeniesh të thjeshta e të ulta kanë jetuar së bashku në të njëjtën periudhë me qenie shumë komplekse. Kjo do të thotë të pranosh se mund të gjenden së bashku në të njëjtin çast, stërnipi me gjyshin e vet të njëqind mijë brezave të mëparshëm, gjallesa komplekse të parashikuara se kanë jetuar në një periudhë me gjallesa të thjeshta e të ulta për të cilat pretendohet se i përkasin një periudhe miliarda vjet më parë. Tjetër, një sërë gjallesash detare që jetojnë sot, nga më të ultat e periudhës së Devonienit gjer te peshkaqeni, janë shfaqur menjëherë dhe së bashku në atë periudhë dhe, pastaj, duke kapërcyer kulmet e kohëve, kanë ardhur gjer në ditët tona, gjë që është krejt e pamundur të shpjegohet me pretendimet e evolucionistëve. Për shembull, fakti se, ndërsa pretendohet se brezi i peshqve të grupit Crossopterigi që janë nga gjallesat e periudhës në fjalë dhe që, sipas mendimit evolucionist, konsiderohen si ati i bretkosave, është konsumuar 70 milion vjet më parë, ato janë dukur në tufa të hapësirat detare të Afrikës së Jugut, fakti se është zbuluar që në periudhën e karbonifereve kanë jetuar së bashku bretkosat me zvarranikët, ç’është e drejta, është e pamundur të kuptohen sipas teorisë evolucioniste dhe secili prej këtyre fakteve janë goditje vdekjeprurëse për mendimin evolucionist që pretendon se zvarranikët kanë ardhur nga brektosat.

58. Thuhet se risku ndodhet nën garancinë e Allahut. Mirëpo dimë për njerëz në disa vende të botës që vdesin pas një urie pesëdhjetë-gjashtëdhjetë ditore?

Po, ashtu është. Islami edhe është në përshtatje me mendjen dhe logjikën, edhe kërkon domosdoshmërisht nënshtrim. Sepse mendja dhe logjika me nënshtrimin nuk përbëjnë antonim(1). Diçka mund të jetë logjike emundtë kërkojë edhe nënshtrim. Përballë një spesifike që kërkon nën shtrim, askush nuk mund të konkludojë në formën kjo s’është logjike. Edhe logjika nuk e pranon nj ëkonkluzion të tillë. Dhe tani le të përpiqemi ta shpjegojmë këtë çeshtje përsëri brenda kornizës së mendjes dhe logjikës.

Së pari, Islami i ka trajtuar çeshtjet, besimi i të cilave është i domosdoshëm, me librin ku lexohet gjithësia dhe na i ka shpjeguar neve mendërisht e logjikisht. Pasi na eka provuar në këtë mënyrë madhështinë dhe kujdeatarinë hyjnore(2) të Providencës Hyjnore,është trajtuar profetësia në cilësinë e domosdoshmërisë reciproke(3), domethënë të nevojës së paevitueshme për njëri-tjetrin dhe kjo domosdoshmëri është argumenruar me argumente mjaft bindëse. Për të lajmëruar këtë madhështi, ndihet nevoja e profetëve, kurse të gjitha argumentet që sjellin si konkluzion pushtetin e Tij, janë mjaft mendore e logjike.

Pas vdekjes, njerëzit duhet të ringjallen e të fitojnë një jetë të amshuar nëmënyrë që ndjenja e përjetësisë dhenë atyre, të mo jetë ose të mos mbetet diçka e kotë. Sipas asaj që Providenca hyjnore është i pastër nga kotësirat, një jetë të tillë do t’u dhurojë njerëzve. Gjithashtu, Ai që e krijoi qenien për herë të parë, do të bëjë edhe krijimin e dytë.

Kur’ani është fjala e Zotit. Sikur të gjithë njerëzit dhe xhindet të bëhen bashkë, nuk mund të sjellin diçk të ngjashme qoftë edhe menjë ajetin e vetëm të tij. Me që ai është fjala e Allahut (Xh.Xh.), atëherë edhe Teurati, Ungjilli, Zeburi si dhe të gjitha shkrimete kalura nën vërtetimin e Tij, me identitetin e tyre origjinal, janë fjala e Allahut (Xh.Xh.)…

Këto çeshtje që i kemi trajtuar imtësisht dhe gjerësisht një e nganjë nëvendet përkatëse lidhur me tematikën përkatëse, nuk do t’i shtjellojmë këtu. i preka vetëm për të dhënë një mendim. Tani, pasi të gjitha çeshtjet përkatëse të dogmës të cilat duhen besuar, të jenë provuar me argumente të tilla mendore e logjike, puna vjen në një cak pas të cilit njeriu nuk mund të ecë me këmbët prej argumentesh. Kuptimet mbi të vërtetën që përceptoi me ndërgjegje dhe qëndjeu me zemër, janë aq të qëndrueshme, sa që argumentet atje mbeten krejt të zbehta. Kjo është një çeshtje niveli (shpirtëror) dhe është mjaft normale. Puna shkon gjer atje s personalitete të mëdhenj si Imami Rabbaniu,(4) pasi kanë plotësuar sejir minallah, kanë pohuar se përsëri njeriu do të ndiejë nevojë për argumente, në një kohë kur evenimenti i sipërpërmendur është një situatë e posaçme për njerëzit që kanë plotësuar miraxhin në atë nivel dhe s’kanë të bëjnë me shumicën prej nesh.

Çdo punë dhe veprimtari Providencës Hyjnore është e mbështetur në mendjen dhe logjikën. Si të mos jetë, kur Ai është i Ditur dh Zotërues, gjëra të kota, s’bën… Me të vërtetë ne, me anë të ligjeve të fizikës, kimisë, astronomisë dhe astrofizikës arrijmë një pjesë parimesh të qëndrueshme dhe shohim se para kësaj veprimtarie, bëmat e njerëzve më të aftë mbetën shumë të zbehta. Kurse në çdo punë të Allahut (Xh.Xh.) kanjë urtësi. Dhe kjo urtësi është mendore dhe logjike, zhvillohet plotësisht në këtë vijë.

Ja, pra, ajetet e krijimit të botës së ndryshueshme, të sjella së bashku nga ana jonë me anë argumentesh të tila objektive e subjektive, na shtrëngojnë t’i besojmë Providencës Hyjnore me një besim në përshtatje me madhështinë dhe lartësinë e Tij. Është fjala, pra, për mendje e logjikë në fillim e në fund për nënshtrim. Me që iu nënshtruam dhe i nënshtrohemi Atij, atëherë duhet edhe të bëjmë ato që thotë Ai. Natyrisht, këtu na dalin përpara çeshtje lidhur me adhurimin, të gjitha specifikat e namazit, agjërimit, zeqatit dhe haxhit, të tilla që kanë të bëjnë me njeriun si rob të Zotit…

Nga një këndveshtrim, plotësimi i këtyre është nënshtrim. Por është gjithmonë e mundur që midis këtyre të ecim sërish me këmbët prej mendjeje dhe logjike si dhe t’i kushtëzojmë këto me një vlerësim nga pikëpamja e urtësive që përmbajnë.

Sigurisht që ka shumë urtësi në detyrimin e namazit në pesë kohë të caktuara pa lejuar kapërcimin e kohëve. Pa asnjë dyshim, nuk është i rastit detajimi i tillë i veprimeve të namazit. Urdhëri i larjes së organeve në abdes sigurisht mbështetet në një dobi. Sa rol të madh ka në ndërtimin e jetës shoqërore falja e namazit në bahkësi! Sa dobi ka marrë përsipër detyrimi i zeqatit në pikëpamje të ruajtjes së ekuilibrit të varfër-të pasur! Dobitë që i sjell shëndetit të njeriut agjërimi, janë pa numërim. Madje, mrekullia marramendëse e vendimeve përkatëse të Kodit Penal të Islamit dhe sa e sa urtësi të tjera që, po të shqyrtohen e analizohen tërësisht nga këndi i mendjes dhe logjikës, do të na çojnë ne përsëri në të njëjtën pikë, në nënshtrim.

Po e shqyrtojmë haxhin, sa për shembull. Le të themi se e kemi pranuar qysh në fillim detyrimin e haxhit, sepse Providenca Hyjnore thotë: Ve lillâhi alennâsi hixhuxhul bejti… (Kur’ani, Ali Imran:97) si dhe ia ka bërë të detyruar këtë çdo muslimani burrë apo grua që ka mundësi. Një vështrim i tillë është fillimi i punës nga nënshtrimi. Në emër të nënshtrimit themi si urdhëron! dhe vrapojmë për në haxh. Pas kësaj nisemi të shqyrtojmë premtimet e dhëna neve nga haxhi në përmasa të botës Islame. Haxhi është një kongres i Botës Islame të përfaqësuar nga njerëz të çdo niveli. Dhe ndodhen në gjendjen bazale më të shkurtër e më të garantuar të mundësisë së sjelljes së muslimanëve në një trup të vetëm. Si dhe po ta vështronim çeshtjen nga fronti i drejtësisë shoqërore, sjellja këtu në një vend e njerëzve pa dallime të pasur-të varfër, të ditur-të paditur, me mendimin vetëm për të kryer detyrën e robit ndaj Zotit duke u trajtuar vetvetiu secili në të njëjtat kushte e në të njejtin nivel, do të na e fuqizonin afinitetin tonë ndaj të veçantës se ç’sistem mbarë njerëzor është Islami dhe do të na bëhej, kjo, mbështetje për vendosmërinë tonë besimore.

Po deshët, le të fillojmë të ecim